મહાભારત · અધ્યાય 1.56

બાલોઽપ્યયં સ્થવિર ઇવાવભાષતે નાયં બાલઃ સ્થવિરોઽયં મતો મે ।
ઇચ્છામ્યહં વરમસ્મૈ પ્રદાતું તન્મે વિપ્રાઃ સંવિદધ્વં યથાવત્ ॥
સદસ્યા ઊચુઃ ।

બાલોઽપિ વિપ્રો માન્ય એવેહ રાજ્ઞા યશ્ચાવિદ્વાન્યશ્ચ વિદ્વાન્યથાવત્ ।
પ્રસાદયૈનં ત્વરિતો નરેન્દ્ર દ્વિજાતિવર્યં સકલાર્થસિદ્ધયે । સર્વાન્કામાંસ્ત્વત્ત એવાર્હતેઽદ્ય યથા ચ નસ્તક્ષક એતિ શીઘ્રમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

વ્યાહર્તુકામે વરદે નૃપે દ્વિજં વરં વૃણીષ્વેતિ તતોઽબ્યુવાચ ।
હોતા વાક્યં નાતિહૃષ્ટાન્તરાત્મા કર્મણ્યસ્મિંસ્તક્ષકો નૈતિ તાવત્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

યથા ચેદં કર્મ સમાપ્યતે મે યથા ચ વૈ તક્ષક એતિ શીઘ્રમ્ ।
તથા ભવન્તઃ પ્રયતન્તુ સર્વે પરં શક્ત્યા સ હિ મે વિદ્વિષાણઃ ॥
ઋત્વિજ ઊચુઃ ।

યથા શસ્ત્રાણિ નઃ પ્રાહુર્યથા શંસતિ પાવકઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય ભવને રાજંસ્તક્ષકો ભયપીડિતઃ ॥

યથા સૂતો લોહિતાક્ષો મહાત્મા પૌરાણિકો વેદિતવાન્પુરસ્તાત્ ।
સ રાજાનં પ્રાહ પૃષ્ટસ્તદાનીં યથાહુર્વિપ્રાસ્તદ્વદેતન્નૃદેવ ॥

પુરાણમાગમ્ય તતો બ્રવીમ્યહં દત્તં તસ્મૈ વરમિન્દ્રેણ રાજન્ ।
વસેહ ત્વં મત્સકાશે સુગુપ્તો ન પાવકસ્ત્વાં પ્રદહિષ્યતીતિ ॥

એતચ્છ્રુત્વા દીક્ષિતસ્તપ્યમાન આસ્તે હોતારં ચોદયન્કર્મ કાલે ।
ઇન્દ્રેણ સાર્ધં તક્ષકં પાતયધ્વં વિભાવસૌ ન વિમુચ્યેત નાગઃ । હોતા ચ યત્તોઽસ્યાજુહાવાથ મન્ત્રૈ- રથો મહેન્દ્રઃ સ્વયમાજગામ ॥

આયાતુ ચેન્દ્રોઽપિ સતક્ષકઃ પતે- દ્વિભાવસૌ નાગરાજેન તૂર્ણમ્ ।
જમ્ભસ્ય હન્તેતિ જુહાવ હોતા તદા જગામાહિદત્તાભયઃ પ્રભુઃ ॥

વિમાનમારુહ્ય મહાનુભાવઃ સર્વૈર્દેવૈઃ પરિસંસ્તૂયમાનઃ ।
બલાહકૈશ્ચાપ્યનુગમ્યમાનો વિદ્યાધરૈરપ્સરસાં ગણૈશ્ચ નાગસ્ય નાશો મમ ચૈવ નાશો ભવિષ્યતીત્યેવ વિચિન્તયાનઃ ॥

તસ્યોત્તરીયે નિહિતઃ સ નાગો ભયોદ્વિગ્નઃ શર્મ નૈવાભ્યગચ્છત્ ।
તતો રાજા મન્ત્રવિદોઽબ્રવીત્પુનઃ ક્રુદ્ધો વાક્યં તક્ષકસ્યાન્તમિચ્છન્ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

ઇન્દ્રસ્ય ભવને વિપ્રા યદિ નાગઃ સ તક્ષકઃ ।
તમિન્દ્રેણૈવ સહિતં પાતયધ્યં વિભાવસૌ ॥
સૌતિરુવાચ ।

જનમેજયેન રાજ્ઞા તુ નોદિતસ્તક્ષકં પ્રતિ ।
હોતા જુહાવ તત્રસ્થં તક્ષકં પન્નગં તથા ॥

હૂયમાને તથા ચૈવ તક્ષકઃ સપુરન્દરઃ ।
આકાશે દદૃશે તત્ર ક્ષણેન વ્યથિતસ્તદા ॥

પુરન્દરસ્તુ તં યજ્ઞં દૃષ્ટ્વોરુભયમાવિશત્ ।
હિત્વા તુ તક્ષકં ત્રસ્તઃ સ્વમેવ ભવનં યયૌ ॥

ઇન્દ્રે ગતે તુ રાજેન્દ્ર તક્ષકો ભયમોહિતઃ । મન્ત્રશક્ત્યા પાવકાર્ચિસ્સમીપમવશો ગતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા ઋત્વિજસ્તત્ર વચનં ચેદમબ્રુવન્ ॥
ઋત્વિજ ઊચુઃ ।

અયમાયાતિ તૂર્ણં સ તક્ષકસ્તે વશં નૃપ ।
શ્રૂયતેઽસ્ય મહાન્નાદો નદતો ભૈરવં રવમ્ ॥

નૂનં મુક્તો વજ્રભૃતા સ નાગો ભ્રષ્ટો નાકાન્મન્ત્રવિત્રસ્તકાયઃ ।
ઘૂર્ણન્નાકાશે નષ્ટસઞ્જ્ઞોઽભ્યુપૈતિ તીવ્રાન્નિશ્વાસાન્નિશ્વસન્પન્નગેન્દ્રઃ ॥

વર્તતે તવ રાજેન્દ્ર કર્મૈતદ્વિધિવત્પ્રભો ।
અસ્મૈ તુ દ્વિજમુખ્યાય વરં ત્વં દાતુમર્હસિ ॥
જનમેજય ઉવાચ ।

બાલાભિરૂપસ્ય તવાપ્રમેય વરં પ્રયચ્છામિ યથાનુરૂપમ્ ।
વૃણીષ્વ યત્તેઽભિમતં હૃદિ સ્થિતં તત્તે પ્રદાસ્યામ્યપિ ચેદદેયમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

પતિષ્યમાણે નાગેન્દ્રે તક્ષકે જાતવેદસિ ।
ઇદમન્તરમિત્યેવં તદાસ્તીકોઽભ્યચોદયત્ ॥
આસ્તીક ઉવાચ ।

વરં દદાસિ ચેન્મહ્યં વૃણોમિ જનમેજય ।
સત્રં તે વિરમત્વેતન્ન પતેયુરિહોરગાઃ ॥

એવમુક્તસ્તદા તેન બ્રહ્મન્પારિક્ષિતસ્તુ સઃ ।
નાતિહૃષ્ટમનાશ્ચેદમાસ્તીકં વાક્યમબ્રવીત્ ॥

સુવર્ણં રજતં ગાશ્ચ યચ્ચાન્યન્મન્યસે વિભો ।
તત્તે દદ્યાં વરં વિપ્ર ન નિવર્તેત્ક્રતુર્મમ ॥
આસ્તીક ઉવાચ ।

સુવર્ણં રજતં ગાશ્ચ ન ત્વાં રાજન્વૃણોમ્યહમ્ ।
સત્રં તે વિરમત્વેતત્સ્વસ્તિ માતૃકુલસ્ય નઃ ॥
સૌતિરુવાચ ।

આસ્તીકેનૈવમુક્તસ્તુ રાજા પારિક્ષિતસ્તદા ।
પુનઃપુનરુવાચેદમાસ્તીકં વદતાં વરઃ ॥

અન્યં વરય ભદ્રં તે વરં દ્વિજ્વરોત્તમ ।
અયાચત ન ચાપ્યન્યં વરં સ ભૃગુનન્દન ॥

તતો વેદવિદસ્તાત સદસ્યાઃ સર્વ એવ તમ્ ।
રાજાનમૂચુઃ સહિતા લભતાં બ્રાહ્મણો વરમ્ ॥