મહાભારત · અધ્યાય 1.43

યદિ દષ્ટં મયેહ ત્વં શક્તઃ કિઞ્ચિચ્ચિકિત્સિતુમ્ ।
તતો વૃક્ષં મયા દષ્ટમિમં જીવય કાશ્યપ ॥

પરં મન્ત્રબલં યત્તે તદ્દર્શય યતસ્વ ચ ।
ન્યગ્રોધમેનં ધક્ષ્યામિ પશ્યતસ્તે દ્વિજોત્તમ ॥
કાશ્યપ ઉવાચ ।

દશ નાગેન્દ્ર વૃક્ષં ત્વં યદ્યેતદભિમન્યસે । અહમેનં ત્વયા દષ્ટં જીવયિષ્યે ભુજન્ગમ ।
પશ્ય મન્ત્રબલં મેઽદ્ય ન્યગ્રોધં દશ પન્નગ ॥
સૌતિરુવાચ ।

એવમુક્તઃ સ નાગેન્દ્રઃ કાશ્યપેન મહાત્મના ।
અદશદ્વૃક્ષમભ્યેત્ય ન્યગ્રોધં પન્નગોત્તમઃ ॥

સ વૃક્ષસ્તેન દષ્ટસ્તુ પન્નગેન મહાત્મના ।
આશીવિષવિષોપેતઃ પ્રજજ્વાલ સમન્તતઃ ॥

તં દગ્ધ્વા સ નગં નાગઃ કાશ્યપં પુનરબ્રવીત્ ।
કુરુ યત્નં દ્વિજશ્રેષ્ઠ જીવયૈવ વનસ્પતિમ્ ॥
સૌતિરુવાચ ।

ભસ્મીભૂતં તતો વૃક્ષં પન્નગેન્દ્રસ્ય તેજસા ।
ભસ્મ સર્વં સમાહૃત્ય કાશ્યપો વાક્યમબ્રવીત્ ॥

વિદ્યાબલં પન્નગેન્દ્ર પશ્ય મેઽદ્ય વનસ્પતૌ ।
અહં સઞ્જીવયામ્યેનં પશ્યતસ્તે ભુજન્ગમ ॥

તતઃ સ ભગવાન્વિદ્વાન્કાશ્યપો દ્વિજસત્તમઃ ।
ભસ્મરાશીકૃતં વૃક્ષં વિદ્યયા સમજીવયત્ ॥

અઙ્કુરં કૃતવાંસ્તત્ર તતઃ પર્ણદ્વયાન્વિતમ્ ।
પલાશિનં શાખિનં ચ તથા વિટપિનં પુનઃ ॥

તં દૃષ્ટ્વા જીવિતં વૃક્ષં કાશ્યપેન મહાત્મના ।
ઉવાચ તક્ષકો બ્રહ્મન્નૈતદત્યદ્ભુતં ત્વયિ ॥

દ્વિજેન્દ્ર યદ્વિષં હન્યા મમ વા મદ્વિધસ્ય વા ।
કં ત્વમર્થમભિપ્રેપ્સુર્યાસિ તત્ર તપોધન ॥

યત્તેઽભિલષિતં પ્રાપ્તં ફલં તસ્માન્નૃપોત્તમાત્ ।
અહમેવ પ્રદાસ્યામિ તત્તે યદ્યપિ દુર્લભમ્ ॥

વિપ્રશાપાભિભૂતે ચ ક્ષીણાયુષિ નરાધિપે ।
ઘટમાનસ્ય તે વિપ્ર સિદ્ધિઃ સંશયિતા ભવેત્ ॥

તતો યશઃ પ્રદીપ્તં તે ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
નિરંશુરિવ ઘર્માંશુરન્તર્ધાનમિતો વ્રજેત્ ॥
કાશ્યપ ઉવાચ ।

ધનાર્થી યામ્યહં તત્ર તન્મે દેહિ ભુજન્ગમ ।
તતોઽહં વિનિવર્તિષ્યે સ્વાપતેયં પ્રગૃહ્ય વૈ ॥
તક્ષક ઉવાચ ।

યાવદ્ધનં પ્રાર્થયસે તસ્માદ્રાજ્ઞસ્તતોઽધિકમ્ ।
અહમેવ પ્રદાસ્યામિ નિવર્તસ્વ દ્વિજોત્તમ ॥
સૌતિરુવાચ ।

તક્ષકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કાશ્યપો દ્વિજસત્તમઃ ।
પ્રદધ્યૌ સુમહાતેજારાજાનં પ્રતિ બુદ્ધિમાન્ ॥

દિવ્યજ્ઞાનઃ સ તેજસ્વી જ્ઞાત્વા તં નૃપતિં તદા ।
ક્ષીણાયુષં પાણ્ડવેયમપાવર્તત કાશ્યપઃ ॥

લબ્ધ્વા વિત્તં મુનિવરસ્તક્ષકાદ્યાવદીપ્સિતમ્ ।
નિવૃત્તે કાશ્યપે તસ્મિન્સમયેન મહાત્મનિ ॥

જગામ તક્ષકસ્તૂર્ણં નગરં નાગસાહ્વયમ્ ।
અથ શુશ્રાવ ગચ્છન્સ તક્ષકો જગતીપતિમ્ ॥

મન્ત્રૈર્વિષહરૈર્દિવ્યૈ રક્ષ્યમાણં પ્રયત્નતઃ ।
સૌતિરુવાચ ।
સ ચિન્તયામાસ તદા માયાયોગેન પાર્થિવઃ ॥

મયા વઞ્ચયિતવ્યોઽસૌ ક ઉપાયો ભવેદિતિ ।
તતસ્તાપસરૂપેણ પ્રાહિણોત્સ ભુજન્ગમાન્ ॥

ફલપત્રોદકં ગૃહ્ય રાજ્ઞે નાગોઽથ તક્ષકઃ ।
તક્ષક ઉવાચ ।
ગચ્છધ્વં યૂયમવ્યગ્રા રાજાનં કાર્યવત્તયા ॥

ફલપત્રોદકં નાગાઃ પ્રતિગ્રાહયિતું નૃપમ્ ।
સૌતિરુવાચ ।
તે તક્ષકસમાદિષ્ટાસ્તથા ચક્રુર્ભુજઙ્ગમાઃ ॥

ઉપનિન્યુસ્તથા રાજ્ઞે દર્ભાનમ્ભઃ ફલાનિ ચ ।
તચ્ચ સર્વં સ રાજેન્દ્રઃ પ્રતિજગ્રાહ વીર્યવાન્ ॥

કૃત્વા તેષાં ચ કાર્યાણિ ગમ્યતામિત્યુવાચ તાન્ ।
ગતેષુ તેષુ નાગેષુ તાપસચ્છદ્મરૂપિષુ ॥

અમાત્યાન્સુહૃદશ્ચૈવ પ્રોવાચ સ નરાધિપઃ ।
ભક્ષયન્તુ ભવન્તો વૈ સ્વાદૂનીમાનિ સર્વશઃ ॥

તાપસૈરુપનીતાનિ ફલાનિ સહિતા મયા ।
તતો રાજા સસચિવઃ ફલાન્યાદાતુમૈચ્છત ॥

વિધિના સમ્પ્રયુક્તો વૈ ઋષિવાક્યેન તેન તુ ।
યસ્મિન્નેવ ફલે નાગસ્તમેવાભક્ષયત્સ્વયમ્ ॥

તતો ભક્ષયતસ્તસ્ય ફલાત્કૃમિરભૂદણુઃ ।
હ્રસ્વકઃ કૃષ્ણનયનસ્તામ્રવર્ણોઽથ શૌનક ॥

સ તં ગૃહ્ય નૃપશ્રેષ્ઠઃ સચિવાનિદમબ્રવીત્ ।
અસ્તમભ્યેતિ સવિતા વિષાદદ્ય ન મે ભયમ્ ॥

સત્યવાગસ્તુ સ મુનિઃ કૃમિર્માં દશતામયમ્ ।
તક્ષકો નામ ભૂત્વા વૈ તથા પરિહૃતં ભવેત્ ॥

તે ચૈનમન્વવર્તન્ત મન્ત્રિણઃ કાલચોદિતાઃ ।
એવમુક્ત્વા સ રાજેન્દ્રો ગ્રીવાયાં સન્નિવેશ્યહ ॥

કૃમિકં પ્રાહસત્તૂર્ણં મુમૂર્ષુર્નષ્ટચેતનઃ ।
પ્રહસન્નેવ ભોગેન તક્ષકેણાભિવેષ્ટિતઃ ॥

તસ્માત્ફલાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય યત્તદ્રાજ્ઞે નિવેદિતમ્ । વેષ્ટયિત્વા ચ ભોગેન વિનદ્ય ચ મહાસ્વનમ્ ।
અદશત્પૃથિવીપાલં તક્ષકઃ પન્નગેશ્વરઃ ॥