મહાભારત · અધ્યાય 1.202

તેઽલઙ્કૃતાઃ કુણ્ડલિનો યુવાનઃ પરસ્પરં સ્પર્ધમાના નરેન્દ્રાઃ ।
અસ્ત્રં બલં ચાત્મનિ મન્યમાનાઃ સર્વેં સમુત્પેતુરુદાયુધાસ્તે ॥

રૂપેણ વીર્યેણ કુલે ચૈવ શીલેન વિત્તેન ચ યૌવનેન ।
સમિદ્ધદર્પા મદવેગભિન્ના મત્તા યથા હૈમવતા ગજેન્દ્રાઃ ॥

પરસ્પરં સ્પર્ધયા પ્રેક્ષમાણાઃ સઙ્કલ્પજેનાભિપરિપ્લુતાઙ્ગાઃ ।
કૃષ્ણા મમૈવેત્યભિભાષમાણા નૃપાઃ સમુત્પેતુરથાસનેભ્યઃ ॥

તે ક્ષત્રિયા રઙ્ગગતાઃ સમેતા જિગીષમાણા દ્રુપદાત્મજાં તામ્ ।
ચકાશિરે પર્વતરાજકન્યા- મુમાં યથા દેવગણાઃ સમેતાઃ ॥

કન્દર્પબાણાભિનિપીડિતાઙ્ગાં કૃષ્ણાગતૈસ્તે હૃદયૈર્નરેન્દ્રાઃ ।
રઙ્ગાવતીર્ણા દ્રુપદાત્મજાર્થં દ્વેષં પ્રચક્રુઃ સુહૃદોઽપિ તત્ર ॥

અથાયયુર્દેવગણા વિમાનૈ રુદ્રાદિત્યા વસવોઽથાશ્વિનૌ ચ ।
સાધ્યાશ્ચ સર્વે મરુતસ્તથૈવ યમં પુરસ્કૃત્ય ધનેશ્વરં ચ ॥

દૈત્યાઃ સુપર્ણાશ્ચ મહોરગાશ્ચ દેવર્ષયો ગુહ્યકાશ્ચારણાશ્ચ ।
વિશ્વાવસુર્નારદપર્વતૌ ચ ગન્ધર્વમુખ્યાઃ સહસાઽપ્સરોભિઃ ॥

હલાયુધસ્તત્ર જનાર્દનશ્ચ વૃષ્ણ્યન્ધકાશ્ચૈવ યતાપ્રધાનમ્ ।
પ્રેક્ષાં સ્મ ચક્રુર્યદુપુઙ્ગવાસ્તે સ્થિતાશ્ચ કૃષ્ણસ્ય મતે મહાન્તઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ તાન્મત્તગજેન્દ્રરૂપા- ન્પઞ્ચાભિપદ્માનિવ વારણેન્દ્રાન્ ।
ભસ્માવૃતાઙ્ગાનિવ હવ્યવાહાન્ કૃષ્ણઃ પ્રદધ્યૌ યદુવીરમુખ્યઃ ॥

શશંસ રામાય યુધિષ્ઠિરં સ ભીમં સજિષ્ણું ચ યમૌ ચ વીરૌ ।
શનૈઃશનૈસ્તાન્પ્રસમીક્ષ્ય રામો જનાર્દનં પ્રીતમના દદર્શ હ ॥

અન્યે તુ વીરા નૃપપુત્રપૌત્રાઃ કૃષ્ણાગતૈર્નત્રમનઃસ્વભાવૈઃ ।
વ્યાયચ્છમાના દદૃશુર્ન તાન્વૈ સન્દષ્ટદન્તચ્છદતામ્રનેત્રાઃ ॥

તથૈવ પાર્થાઃ પૃથુબાહવસ્તે વીરૌ યમૌ ચૈવ મહાનુભાવૌ ।
તાં દ્રૌપદીં પ્રેક્ષ્ય તદા સ્મ સર્વે કન્દર્પબાણાભિહતા બભૂવુઃ ॥

દેવર્ષિગન્ધર્વસમાકુલં ત- ત્સુપર્ણનાગાસુરસિદ્ધજુષ્ટમ્ ।
દિવ્યેન ગન્ધેન સમાકુલં ચ દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈરવકીર્યમાણમ્ ॥

મહાસ્વનૈર્દુન્દુભિનાદિતૈશ્ચ બભૂવ તત્સઙ્કુલમન્તરિક્ષમ્ ।
વિમાનસમ્બાધમભૂત્સમન્તા- ત્સવેણુવીણાપણવાનુનાદમ્ ॥

સમાજવાટોપરિ સંસ્થિતાનાં મેઘૈઃ સમન્તાદિવ ગર્જમાનૈઃ ।
તતસ્તુ તે રાજગણાઃ ક્રમેણ કૃષ્ણાનિમિત્તં કૃતવિક્રમાશ્ચ । સકર્ણદુર્યોધનશાલ્વશલ્ય- દ્રૌણાયનિક્રાથસુનીથવક્રાઃ ॥

કલિઙ્ગવઙ્ગાધિપપાણ્ડ્યપૌણ્ડ્રા વિદેહરાજો યવનાધિપશ્ચ ।
અન્યે ચ નાનાનૃપપુત્રપૌત્રા રાષ્ટ્રાધિપાઃ પઙ્કજપત્રનેત્રાઃ ॥

કિરીટહારાઙ્ગદચક્રવાલૈ- ર્વિભૂષિતાઙ્ગાઃ પૃથુબાહવસ્તે ।
અનુક્રમં વિક્રમસત્વયુક્તા બલેન વીર્યેણ ચ નર્દમાનાઃ ॥

તત્કાર્મુકં સંહનનોપપન્નં સજ્યં ન શેકુર્મનસાઽપિ કર્તુમ્ ।
તે વિક્રમન્તઃ સ્ફુરતા દૃઢેન વિક્ષિપ્યમાણા ધનુષા નરેન્દ્રાઃ ॥

વિચેષ્ટમાના ધરણીતલસ્થા યથાબલં શૈક્ષ્યગુણક્રમાશ્ચ ।
ગતૌજસઃ સ્નસ્તકિરીટહારા વિનિઃશ્વસન્તઃ શમયામ્બભૂવુઃ ॥

હહાકૃતં તદ્ધનુષા દૃઢેન વિસ્રસ્તહારાઙ્ગદચક્રવાલમ્ ।
કૃષ્ણાનિમિત્તં વિનિવૃત્તકામં રાજ્ઞાં તદા મણ્ડલમાર્તમાસીત્ ॥

એવં તેષુ નિવૃત્તેષુ ક્ષત્રિયેષુ સમન્તતઃ ।
ચેદીનામધિપો વીરો બલવાનન્તકોપમઃ ॥

દમઘોષાત્મજો ધીમાઞ્શિશુપાલો મહાદ્યુતિઃ ।
ધનુષોઽભ્યાશમાગમ્ય તસ્થૌ રાજ્ઞાં સમક્ષતઃ ॥

તદપ્યારોપ્યમાણં તુ માષમાત્રેઽભ્યતાડયત્ ।
ધનુષા પીડ્યમાનસ્તુ જાનુભ્યામગમન્મહીમ્ ॥

તત ઉત્થાય રાજા સ સ્વરાષ્ટ્રાણ્યભિજગ્મિવાન્ ।
તતો રાજા જરાસન્ધો મહાવીર્યો મહાબલઃ ॥

કમ્બુગ્રીવઃ પૃથુવ્યંસો મત્તવારણવિક્રમઃ ।
મત્તવારણતામ્રાક્ષો મત્તવારણવેગવાન્ ॥

ધનુષોઽભ્યાશમાગત્ય તસ્થૌ ગિરિરિવાચલઃ ।
ધનુરારોપ્યમાણં તુ સર્ષમાત્રેઽભ્યતાડયત્ ॥

તતઃ શલ્યો મહાવીર્યો મદ્રરાજો મહાબલઃ ।
ધનુરારોપ્યમાણં તુ મુદ્ગમાત્રેઽભ્યતાડયત્ ॥

તદૈવાગાત્સ્વયં રાજ્યં પશ્ચાદનવલોકયન્ ।
ઇદં ધનુર્વરં કોઽદ્ય સજ્યં કુર્વીત પાર્થિવઃ ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા ભૂય એવ સ્થિતસ્તદા ।
તતો દુર્યોધનો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરન્તપઃ ॥

માની દૃઢાસ્ત્રસમ્પન્નઃ સર્વૈશ્ચ નૃપલક્ષણૈઃ ।
ઉત્થિતઃ સહસા તત્ર ભ્રાતૃમધ્યે મહાબલઃ ॥

વિલોક્ય દ્રૌપદીં હૃષ્ટો ધનુષોઽભ્યાશમાગમત્ ।
સ બભૌ ધનુરાદાય શક્રશ્ચાપધરો યથા ॥

ધનુરારોપયામાસ તિલમાત્રેઽભ્યતાડયત્ ।
આરોપ્યમાણં તદ્રાજા ધનુષા બલિના તદા ॥

ઉત્તાનશય્યમપતદઙ્ગુલ્યન્તરતાડિતઃ ।
સ યયૌ તાડિતસ્તેન વ્રીડન્નિવ નરાધિપઃ ॥

તતો વૈકર્તનઃ કર્ણો વૃષા વૈ સૂતનન્દનઃ ।
ધનુરભ્યાશમાગમ્ય તોલયામાસ તદ્ધનુઃ ॥

તં ચાપ્યારોપ્યમાણં તદ્રોમમાત્રેઽભ્યતાડયત્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયી કર્ણઃ સત્વે ત્રૈલોક્યવિશ્રુતઃ ॥

ધનુષા સોઽપિ નિર્ધૂત ઇતિ સર્વે ભયાકુલાઃ ।
એવં કર્ણે વિનિર્ધૂતે ધનુષા ચ નૃપોત્તમાઃ ॥

ચક્ષુર્ભિરપિ નાપશ્યન્વિનમ્રમુખપઙ્કજાઃ ।
દૃષ્ટ્વા કર્ણં વિનિર્ધૂતં લોકે વીરા નૃપોત્તમાઃ ॥

નિરાશા ધનુરુદ્ધારે દ્રૌપદીસન્ગમેઽપિ ચ ॥

તસ્મિંસ્તુ સમ્ભ્રાન્તજને સમાજે નિક્ષિપ્તવાદેષુ જનાધિપેષુ ।
કુન્તીસુતો જિષ્ણુરિયેષ કર્તું સજ્યં ધનુસ્તત્સશરં ચ વીરઃ ॥

તતો વરિષ્ઠઃ સુરદાનવાના- મુદરધીર્વૃષ્ણિકુલપ્રવીરઃ ।
જહર્ષ રામેણ સ પીડ્ય હસ્તં હસ્તન્ગતાં પાણ્ડુસુતસ્ય મત્વા ॥

ન જજ્ઞિરેઽન્યે નૃપવિપ્રમુખ્યાઃ સઞ્છન્નરૂપાનથ પાણ્ડુપુત્રાન્ ।
વિના હિ લોકે ચ યદુપ્રવીરૌ ધૌમ્યં હિ ધર્મં સહ સોદરાંશ્ચ ॥