મધ્યમકશાસ્ત્ર · અધ્યાય 5

5 ધાતુપરીક્ષા પઞ્ચમં પ્રકરણમ્ ।
નાકાશં વિદ્યતે કિંચિત્પૂર્વમાકાશલક્ષણાત્ ।
અલક્ષણં પ્રસજ્યેત સ્યાત્પૂર્વં યદિ લક્ષણાત્

અલક્ષણો ન કશ્ચિચ્ચ ભાવઃ સંવિદ્યતે ક્કચિત્ ।
અસત્યલક્ષણે ભાવે ક્રમતાં કુહ લક્ષણમ્

નાલક્ષણે લક્ષણસ્ય પ્રવૃત્તિર્ન સલક્ષણે ।
સલક્ષણાલક્ષણાભ્યાં નાપ્યન્યત્ર પ્રવર્તતે

લક્ષણાસંપ્રવૃત્તૌ ચ ન લક્ષ્યમુપપદ્યતે ।
લક્ષ્યસ્યાનુપપત્તૌ ચ લક્ષણસ્યાપ્યસંભવઃ

તસ્માન્ન વિદ્યતે લક્ષ્યં લક્ષણં નૈવ વિદ્યતે ।
લક્ષ્યલક્ષણનિર્મુક્તો નૈવ ભાવો ઽપિ વિદ્યતે

અવિદ્યમાને ભાવે ચ કસ્યાભાવો ભવિષ્યતિ ।
ભાવાભાવવિધર્મા ચ ભાવાભાવમવૈતિ કઃ

તસ્માન્ન ભાવો નાભાવો ન લક્ષ્યં નાપિ લક્ષણમ્ ।
આકાશમ્ આકાશસમા ધાતવઃ પઞ્ચ યે પરે

અસ્તિત્વં યે તુ પશ્યન્તિ નાસ્તિત્વં ચાલ્પબુદ્ધયઃ ।
ભાવાનાં તે ન પશ્યન્તિ દ્રષ્ટવ્યોપશમં શિવમ્