મધ્યમકશાસ્ત્ર · અધ્યાય 18

18 આત્મપરીક્ષા અષ્ટાદશમં પ્રકરણમ્ ।
આત્મા સ્કન્ધા યદિ ભવેદુદયવ્યયભાગ્ભવેત્ ।
સ્કન્ધેભ્યો ઽન્યો યદિ ભવેદ્ભવેદસ્કન્ધલક્ષણઃ

આત્મન્યસતિ ચાત્મીયં કુત એવ ભવિષ્યતિ ।
નિર્મમો નિરહંકારઃ શમાદાત્માત્મનીનયોઃ

નિર્મમો નિરહંકારો યશ્ચ સો ઽપિ ન વિદ્યતે ।
નિર્મમં નિરહંકારં યઃ પશ્યતિ ન પશ્યતિ

મમેત્યહમિતિ ક્ષીણે બહિર્ધાધ્યાત્મમેવ ચ ।
નિરુધ્યત ઉપાદાનં તત્ક્ષયાજ્જન્મનઃ ક્ષયઃ

કર્મક્લેશક્ષયાન્મોક્ષઃ કર્મક્લેશા વિકલ્પતઃ ।
તે પ્રપઞ્ચાત્પ્રપઞ્ચસ્તુ શૂન્યતાયાં નિરુધ્યતે

આત્મેત્યપિ પ્રજ્ઞપિતમનાત્મેત્યપિ દેશિતમ્ ।
બુદ્ધૈર્નાત્મા ન ચાનાત્મા કશ્ચિદિત્યપિ દેશિતમ્

નિવૃત્તમભિધાતવ્યં નિવૃત્તે ચિત્તગોચરે ।
અનુત્પન્નાનિરુદ્ધા હિ નિર્વાણમિવ ધર્મતા

સર્વં તથ્યં ન વા તથ્યં તથ્યં ચાતથ્યમેવ ચ ।
નૈવાતથ્યં નૈવ તથ્યમેતદ્બુદ્ધાનુશાસનમ્

અપરપ્રત્યયં શાન્તં પ્રપઞ્ચૈરપ્રપઞ્ચિતમ્ ।
નિર્વિકલ્પમનાનાર્થમેતત્તત્ત્વસ્ય લક્ષણમ્

પ્રતીત્ય યદ્યદ્ભવતિ ન હિ તાવત્તદેવ તત્ ।
ન ચાન્યદપિ તત્તસ્માન્નોચ્છિન્નં નાપિ શાશ્વતમ્

અનેકાર્થમનાનાર્થમનુચ્છેદમશાશ્વતમ્ ।
એતત્તલ્લોકનાથાનાં બુદ્ધાનાં શાસનામૃતમ્

સંબુદ્ધાનામનુત્પાદે શ્રાવકાણાં પુનઃ ક્ષયે ।
જ્ઞાનં પ્રત્યેકબુદ્ધાનામસંસર્ગાત્પ્રવર્તતે