મધ્યમકશાસ્ત્ર · અધ્યાય 15

15 સ્વભાવપરીક્ષા પઞ્ચદશમં પ્રકરણમ્ ।
ન સંભવઃ સ્વભાવસ્ય યુક્તઃ પ્રત્યયહેતુભિઃ ।
હેતુપ્રત્યયસંભૂતઃ સ્વભાવઃ કૃતકો ભવેત્

સ્વભાવઃ કૃતકો નામ ભવિષ્યતિ પુનઃ કથમ્ ।
અકૃત્રિમઃ સ્વભાવો હિ નિરપેક્ષઃ પરત્ર ચ

કુતઃ સ્વભાવસ્યાભાવે પરભાવો ભવિષ્યતિ ।
સ્વભાવઃ પરભાવસ્ય પરભાવો હિ કથ્યતે

સ્વભાવપરભાવાભ્યામૃતે ભાવઃ કુતઃ પુનઃ ।
સ્વભાવે પરભાવે વા સતિ ભાવો હિ સિધ્યતિ

ભાવસ્ય ચેદપ્રસિદ્ધિરભાવો નૈવ સિધ્યતિ ।
ભાવસ્ય હ્યન્યથાભાવમભાવં બ્રુવતે જનાઃ

સ્વભાવં પરભાવં ચ ભાવં ચાભાવમેવ ચ ।
યે પશ્યન્તિ ન પશ્યન્તિ તે તત્ત્વં બુદ્ધશાસને

કાત્યાયનાવવાદે ચાસ્તીતિ નાસ્તીતિ ચોભયમ્ ।
પ્રતિષિદ્ધં ભગવતા ભાવાભાવવિભાવિના

યદ્યસ્તિત્વં પ્રકૃત્યા સ્યાન્ન ભવેદસ્ય નાસ્તિતા ।
પ્રકૃતેરન્યથાભાવો ન હિ જાતૂપપદ્યતે

પ્રકૃતૌ કસ્ય ચાસત્યામન્યથાત્વં ભવિષ્યતિ ।
પ્રકૃતૌ કસ્ય ચ સત્યામન્યથાત્વં ભવિષ્યતિ

અસ્તીતિ શાશ્વતગ્રાહો નાસ્તીત્યુચ્છેદદર્શનમ્ ।
તસ્માદસ્તિત્વનાસ્તિત્વે નાશ્રીયેત વિચક્ષણઃ

અસ્તિ યદ્ધિ સ્વભાવેન ન તન્નાસ્તીતિ શાશ્વતમ્ ।
નાસ્તીદાનીમભૂત્પૂર્વમિત્યુચ્છેદઃ પ્રસજ્યતે