Lalitavistara · અધ્યાય 22

ઇતિ ॥
॥ ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે મારધર્ષણપરિવર્તો નામૈકવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 22
અભિસંબોધનપરિવર્તો દ્વાવિંશઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો નિહતમારપ્રત્યર્થિકો મર્દિતકણ્ટકો રણશિરસિ વિજિતવિજયઃ ઉછ્રિતછત્રધ્વજપતાકો વિવિક્તં કામૈર્વિવિક્તં પાપકૈરકુશલૈર્ધમૈઃ સવિતર્કં સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ સ્મ । સવિતર્કસવિચારાણાં વ્યુપશમાદધ્યાત્મસંપ્રસાદાચ્ચેતસ એકોતિભાવાદવિતર્કમવિચારં સમાધિજં પ્રીતિસુખં દ્વિતીયં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ સ્મ । સ પ્રીતેર્વિરાગાદુપેક્ષકો વિહરતિ સ્મ સ્મૃતિમાન્ સંપ્રજાનન્ સુખં કાયેન પ્રતિસંવેદયતે સ્મ યત્તદાર્યા આચક્ષતે સ્મ - ઉપેક્ષકઃ સ્મૃતિમાન્ સુખવિહારી, નિષ્પ્રીતિકં તૃતીયં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ સ્મ । સ સુખસ્ય ચ પ્રહાણાદ્દુઃખસ્ય ચ પ્રહાણાત્પૂર્વમેવ ચ સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યયોરસ્તંગમાદદુઃખાસુખમુપેક્ષાસ્મૃતિપરિશુદ્ધં ચતુર્થં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ સ્મ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્યથા સમાહિતે ચિત્તે પરિશુદ્ધે પર્યવદાતે પ્રભાસ્વરે ઽનઙ્ગને વિગતોપક્લેશે મૃદુનિ કર્મણ્યુપસ્થિતે આનિજ્જ્યપ્રાપ્તે રાત્ર્યાં પ્રથમે યામે દિવ્યસ્ય ચક્ષુષો જ્ઞાનદર્શનવિદ્યાસાક્ષાત્ક્રિયાયૈ ચિત્તમભિનિર્હરતિ સ્મ, અભિનિર્નામયતિ સ્મ ॥
અથ બોધિસત્ત્વો દિવ્યેન ચક્ષુષા પરિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ સત્ત્વાન્ પશ્યતિ સ્મ ચ્યવમાનાનુપપદ્યમાનાન્ સુવર્ણાન્ દુર્વર્ણાન્ સુગતાન્ દુર્ગતાન્ હીનાન્ પ્રણીતાન્ । યથાકર્મોપગાન્ સત્ત્વાન્ પ્રજાનાતિ સ્મ - ઇમે બત ભોઃ સત્ત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ, વાઙ્ભનોદુશ્ચરિતેન સમાન્વાગતાઃ, આર્યાણામપવાદકાઃ મિથ્યાદૃષ્ટયઃ । તે મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોઃ કાયસ્ય ભેદાત્પરં મરણાદપાયદુર્ગતિવિનિપાતં નરકેષૂપપદ્યન્તે । ઇમે પુનર્ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ કાયસુચરિતેન સમન્વાગતાઃ, વાઙ્ભનઃસુચરિતેન સમન્વાગતાઃ, આર્યાણામનપવાદકાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટયઃ, તે સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મધર્મસમાદાનહેતોઃ કાયસ્ય ભેદાત્સુગતૌ સ્વર્ગલોકેષૂપપદ્યન્તે ॥
ઇતિ હિ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ સત્ત્વાનાપશ્યતિ સ્મ ચ્યવમાનાનુપપદ્યમાનાન્ સુવર્ણાન્ દુર્વર્ણાન્ સુગતાન્ દુર્ગતાન્ હીનાન્ પ્રણીતાન્ યથાકર્મોપગાન્ । એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો રાત્ર્યાં પ્રથમે યામે વિદ્યાં સાક્ષાત્કરોતિ સ્મ, તમો નિહન્તિ સ્મ, આલોકમુત્પાદયતિ સ્મ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્તથા સમાહિતે ચિત્તે પરિશુદ્ધે પર્યવદાતે પ્રભાસ્વરે નિરઙ્ગને વિગતોપક્લેશે મૃદુનિ કર્મણ્યુપસ્થિતે આનિઞ્જ્યપ્રાપ્તે રાત્ર્યાં મધ્યમે યામે પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃતિજ્ઞાનદર્શનવિદ્યાસાક્ષાત્ક્રિયાયૈ ચિત્તમભિનિર્હરતિ સ્મ, અભિનિર્નામયતિ સ્મ, આત્મનઃ પરસત્ત્વાનાં ચાનેકવિધં પૂર્વનિવાસાનનુસ્મરતિ સ્મ । તદ્યથા - એકામપિ જાતિં દ્વે તિસ્રશ્ચતસ્રઃ પઞ્ચ દશ વિંશતિ ત્રિંશચ્ચત્વારિંશત્પઞ્ચાશજ્જાતિશતં ( વૈદ્ય 251 ) જાતિસહસ્રં જાતિશતસહસ્રમ્ અનેકાન્યપિ જાતિશતસહસ્રાણ્યપિ જાતિકોટીમપિ જાતિકોટીશતમપિ જાતિકોટીસહસ્રમપિ જાતિકોટીનયુતમપિ । અનેકાન્યપિ જાતિકોટીસહસ્રાણ્યપિ અનેકાન્યપિ જાતિકોટીશતસહસ્રાણ્યપિ અનેકાન્યપિ જાતિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ યાવત્સંવર્તકલ્પમપિ વિવર્તકલ્પમપિ સંવર્તવિવર્તકલ્પમપિ અનેકાન્યપિ સંવર્તવિવર્તકલ્પાન્યનુસ્મરતિ સ્મ - અમુત્રાહમાસન્નેવંનામા એવંગોત્ર એવંજાત્ય એવંવર્ણ એવમાહાર એવમાયુષ્પ્રમાણમેવં ચિરસ્થિતિકઃ, એવં સુખદુઃખપ્રતિવેદી । સો ઽહં તતશ્ચ્યુતઃ સન્નમુત્રોપપન્નઃ, તતશ્ચ્યુત્વેહોપપન્ન ઇતિ સાકારં સોદ્દેશમનેકવિધમાત્મનઃ સર્વસત્ત્વાનાં ચ પૂર્વનિવાસમનુસ્મરતિ સ્મ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્તથા સમાહિતેન ચિત્તેન પરિશુદ્ધેન પર્યવદાતેન પ્રભાસ્વરેણ અનઙ્ગનેન વિગતોપક્લેશેન મૃદુના કર્મણ્યે સ્થિતેનાનિઞ્ચ્યપ્રાપ્તેન રાત્ર્યાં પશ્ચિમે યામે અરુણોદ્ધાટનકાલસમયે નન્દીમુખ્યાં રાત્રૌ
દુઃખસમુદયાસ્તંગતાયા આશ્રવક્ષયજ્ઞાનદર્શનવિદ્યાસાક્ષાત્ક્રિયાયૈ ચિત્તમભિનિર્હરતિ સ્મ, અભિનિર્નામયતિ સ્મ । તસ્યૈતદભવત્ - કૃચ્છ્રં બતાયં લોક આપન્નો યદુત જાયતે જીર્યતે મ્રિયતે ચ્યવતે ઉપપદ્યતે । અથ ચ પુનરસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિઃસરણં ન સંપ્રજાનાતિ જરાવ્યાધિમરણાદિકસ્ય । અહો બતાસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્યાન્તઃક્રિયા ન પ્રજ્ઞાયતે સર્વસ્ય જરાવ્યાધિમરણાદિકસ્ય ॥
તતો બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભૂત્ - કસ્મિન્ સતિ જરામરણં ભવતિ, કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્જરામરણમ્? તસ્યૈતદભૂત્ - જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ, જાતિપ્રત્યયં જરામરણમ્ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ જાતિર્ભવતિ, કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્જાતિઃ? તસ્યૈતદભવત્ - ભવે સતિ જાતિર્ભવતિ ભવપ્રત્યયા ચ પુનર્જાતિઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્યૈતભવત્ - કસ્મિન્ સતિ ભવો ભવતિ, કિંપ્રત્યયશ્ચ પુનર્ભવઃ? તસ્યૈતદભવત્ - ઉપાદાને સતિ ભવો ભવતિ, ઉપાદાનપ્રત્યયો હિ ભવઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભવત્ - કસ્મિન્ સત્યુપાદાનં ભવતિ, કિંપ્રત્યયં ચ પુનરુપાદાનમ્? તસ્યૈતદભવત્ - તૃષ્ણાયાં સત્યામુપાદાનં ભવતિ, તૃષ્ણાપ્રત્યયં હ્યુપાદાનમ્ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ તૃષ્ણા ભવતિ, કિંપ્રત્યયા ચ તૃષ્ણા? તસ્યૈતદભવત્ - વેદનાયાં સત્યાં તૃષ્ણા ભવતિ, વેદનાપ્રત્યયા ચ તૃષ્ણા ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભૂત્ - કસ્મિન્ સતિ વેદના ભવતિ, કિંપ્રત્યયા પુનર્વેદના? તસ્યૈતદભૂત્ - સ્પર્શે સતિ વેદના ભવતિ, સ્પર્શપ્રત્યયા હિ વેદના ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ સ્પર્શો ભવતિ, કિંપ્રત્યયશ્ચ પુનઃ સ્પર્શઃ? તસ્યૈતદભવત્ - ષડાયતને સતિ સ્પર્શો ભવતિ, ષડાયતનપ્રત્યયો હિ સ્પર્શઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ ષડાયતનં ભવતિ, કિંપ્રત્યયં ચ પુનઃ ષડાયતનમ્? તસ્યૈતદભવત્ - નામરૂપે સતિ ષડાયતનં ભવતિ, નાનારૂપપ્રત્યયં હિ ષડાયતનમ્ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ નામરૂપં ભવતિ, કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્નામરૂપમ્? તસ્યૈતદભવત્ - વિજ્ઞાને સતિ નામરૂપં ભવતિ, વિજ્ઞાનપ્રત્યયં હિ નામરૂપમ્ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ વિજ્ઞાનં ભવન્તિ, કિંપ્રત્યયં પુનર્વિજ્ઞાનમ્? તસ્યૈતદભવત્ - સંસ્કારેષુ સત્સુ વિજ્ઞાનં ભવતિ, સંસ્કારપ્રત્યયં ચ વિજ્ઞાનમ્ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્ સતિ સંસ્કારા ભવન્તિ, કિંપ્રત્યયાશ્ચ પુનઃ સંસ્કારાઃ? તસ્યૈતદભવત્ - અવિદ્યાયાં સત્યાં સંસ્કારા ભવન્તિ, અવિદ્યાપ્રત્યયા હિ સંસ્કારાઃ ॥

ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભૂત્ - અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારાઃ, સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમ્, વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપમ્, નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનમ્, ષડાયતનપ્રત્યયં સ્પર્શઃ, સ્પર્શપ્રત્યયં વેદના, વેદનાપ્રત્યયં તૃષ્ણા, તૃષ્ણાપ્રત્યયમુપાદાનમ્, ઉપાદાનપ્રત્યયં ભવઃ, ભવપ્રત્યયા જાતિઃ, જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્તિ । એવમસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ । સમુદયઃ સમુદય ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્ય પૂર્વમશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશોમનસિકારાદ્બહુલીકારાજ્જ્ઞાનમુદપાદિ, ચક્ષુરુદપાદિ, વિદ્યોદપાદિ, ભૂરિરુદપાદિ, મેધોદપાદિ, પ્રજ્ઞોદપાદિ, આલોકઃ પ્રાદુર્બભૂવ । કસ્મિન્નસતિ જરામરણં ન ભવતિ, કસ્ય વા નિરોધાજ્જરામરણનિરોધ ઇતિ । તસ્યૈતદભૂત્ - જાત્યામસત્યાં જરામરણં ન ભવતિ, જાતિનિરોધાજ્જરામરણનિરોધઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરેતદભવત્ - કસ્મિન્નસતિ જાતિર્ન ભવતિ, કસ્ય વા નિરોધાજ્જાતિનિરોધઃ? તસ્યૈતદભવત્ - ભવે ઽસતિ જાતિર્ન ભવતિ, ભવનિરોધાજ્જાતિનિરોધઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વસ્ય પુનરપ્યેતદભવત્ - કસ્મિન્નસતિ વિસ્તરેણ યાવત્સંસ્કારા ન ભવન્તિ, કસ્ય વા નિરોધાત્સંસ્કારનિરોધઃ? તસ્યૈતદભવત્ - અવિદ્યાયાં સત્યાં સંસ્કારા ન ભવન્તિ, અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધઃ । સંસ્કારનિરોધાદ્વિજ્ઞાનનિરોધો યાવજ્જાતિનિરોધાજ્જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યન્તે । એવમસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતીતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્ય પૂર્વમશ્રુતેષુ ધર્મેષુ યોનિશોમનસિકારાદ્બહુલીકારાજ્જ્ઞાનમુદપાદિ, ચક્ષુરુદપાદિ વિદ્યોદપદિ, ભૂરિરુદપાદિ, મેધોદપાદિ, પ્રજ્ઞોદપાદિ, આલોકઃ પ્રાદુર્બભૂવ । સો ઽહં ભિક્ષવસ્તસ્મિન્ સમયે ઇદં દુઃખમિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । અયમાશ્રવસમુદયો ઽયમાશ્રવનિરોધઃ ઇયમાશ્રવનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । અય કામાશ્રવો ઽયં ભવાશ્રવો ઽયમવિદ્યાશ્રવો ઽયં દૃષ્ટ્યાશ્રવઃ । ઇહાશ્રવા નિરવશેષતો નિરુધ્યન્તે । ઇહાશ્રવો નિરવશેષમનાભાસમસ્તં ગચ્છતીતિ । ઇયમવિદ્યા અયમવિદ્યાસમુદયો ઽયમવિદ્યાનિરોધ ઇયમવિદ્યાનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇહાવિદ્યા અપરિશેષમનાભાસમસ્તં ગચ્છતીતિ પેયાલમ્ । અમી સંસ્કારા અયં સંસ્કારસમુદયો ઽયં સંસ્કારનિરોધ ઇયં સંસ્કારનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદં વિજ્ઞાનમયં વિજ્ઞાનસમુદયો ઽયં વિજ્ઞાનનિરોધ ઇયં વિજ્ઞાનનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદં નામરૂપમયં નામરૂપસમુદયો ઽયં નામરૂપનિરોધઃ ઇયં નામરૂપનિરોધગામિની ( વૈદ્ય 253 ) પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદં ષડાયતનમયં ષડાયતનસમુદયો ઽયં ષડાયતનનિરોધઃ ઇયં ષડાયતનનિરોધગામિનીં પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । અયં સ્પર્શો ઽયં સ્પશસમુદયો ઽયં સ્પર્શનિરોધઃ ઇયં સ્પર્શનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇયં વેદના અયં વેદનાસમુદયો ઽયં વેદનાનિરોધ ઇયં વેદનાનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇયં તૃષ્ણા અયં તૃષ્ણાસમુદયો ઽયં તૃષ્ણાનિરોધઃ ઇયં તૃષ્ણાનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદમુપાદાનમયમુપાદાનસમુદયો ઽયમુપાદાનનિરોધઃ ઇયમુપાદાનનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । અયં ભવો ઽયં ભવસમુદયો ઽયં ભવનિરોધઃ ઇયં ભવનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇયં જાતિરયં જાતિસમુદયો ઽયં જાતિનિરોધઃ ઇયં જાતિનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇયં જરા અયં જરાસમુદયો ઽયં જરાનિરોધઃ ઇયં જરાનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદં મરણમયં મરણસમુદયો ઽયં મરણનિરોધઃ ઇયં મરણનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇમે શોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ । એવમસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતિ યાવન્નિરોધો ભવતીતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ । ઇદં દુઃખમયં દુઃખસમુદયો ઽયં દુઃખનિરોધઃ ઇયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદિતિ યથાભૂતમજ્ઞાસિષમ્ ॥
એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વેન રાત્ર્યાં પશ્ચિમે યામે ઽરુણોદ્ધાટનકાલસમયે નન્દીમુખ્યાં રાત્ર્યૌ યત્કિંચિત્પુરુષેણ સત્પુરુષેણાતિપુરુષેણ મહાપુરુષેણ પુરુષર્ષભેણ પુરુષનાગેન પુરુષસિંહેન પુરુષપુંગવેન પુરુષશૂરેણ પુરુષધીરેણ પુરુષજાનેન પુરુષપદ્મેન પુરુષપુણ્ડરીકેણ પુરુષધૌરેયેણાનુત્તરેણ પુરુષદમ્યસારથિના એવંભૂતેનાર્યેણ જ્ઞાનેન જ્ઞાતવ્યં બોદ્ધવ્યં પ્રાપ્તવ્યં દ્રષ્ટવ્યં સાક્ષાત્કર્તવ્યમ્, સર્વં તદેકચિત્તેક્ષણસમાયુક્તયા પ્રજ્ઞયા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય ત્રૈવિદ્યાધિગતા ॥
તતો ભિક્ષવો દેવા આહુઃ - અવકિરત માર્ષાઃ પુષ્પાણિ । અભિસંબુદ્ધો ભગવાન્ । યે તત્ર દેવપુત્રાઃ પૂર્વબુદ્ધદર્શિનસ્તસ્મિન્ સંનિપતિતા આસંસ્તે ઽવોચન્ - મા સ્મ તાવન્માર્ષાઃ પુષ્પાણ્યવકિરત યાવત્તાવદ્ભગવાન્નિમિત્તં પ્રાદુઃકરોતિ । પૂર્વકા અપિ સમ્યક્સંબુદ્ધા નિમિત્તમકાર્ષુઃ, નિર્મિતામભિનિર્મિણ્વન્તિ સ્મ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તથાગતસ્તાન્ દેવપુત્રાન્ વિમતિપ્રાપ્તાઞ્જ્ઞાત્વા સપ્તતાલમાત્રં વિહાયસમભ્યુદ્ગમ્ય તત્રસ્થ ઇદમુદાનમુદાનયતિ સ્મ -
છિન્નવર્ત્મોપશાન્તરજાઃ શુષ્કા આસ્રવા ન પુનઃ સ્રવન્તિ ।
છિન્ને વર્ત્મનિ વર્તત દુઃખસ્યૈષો ઽન્ત ઉચ્યતે

ઇતિ ॥
તતસ્તે દેવપુત્રા દિવ્યૈઃ કુસુમૈસ્તથાગતમભ્યવકિરન્તિ સ્મ । તતો જાનુમાત્રં દિવ્યાનાં પુષ્પાણાં સંસ્તરો ઽભૂત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવસ્તથાગતે ઽભિસંબુદ્ધે વિગતં તમો ઽન્ધકારમ્, વિશોધિતા તૃષ્ણા, વિવર્તિતા દૃષ્ટિઃ, વિક્ષોભિતાઃ ક્લેશાઃ, વિશારિતાઃ શલ્યાઃ, મુક્તો ગ્રન્થિઃ, પ્રપાતિતો માનધ્વજઃ, ઉચ્છ્રેપિતો ધર્મધ્વજઃ, ( વૈદ્ય 254 ) ઉદ્ધાટિતા અનુશયાઃ, જ્ઞાતા ધર્મતથતા, અવબુદ્ધા ભૂતકોટિઃ, પરિજ્ઞાતો ધર્મધાતુઃ, વ્યવસ્થાપિતઃ સત્ત્વધાતુઃ, સંવર્ણિતઃ સમ્યક્ત્વનિયતો રાશિઃ, વિવર્ણિતો મિથ્યાત્વનિયતો રાશિઃ, પરિગૃહીતો ઽનિયતરાશિઃ, વ્યવસ્થાપિતાનિ સત્ત્વેન્દ્રિયાણિ, પરિજ્ઞાતાઃ સત્ત્વચરિતાઃ, અવબુદ્ધા સત્ત્વવ્યાધિઃ, સત્ત્વસમુત્થાનસિદ્ધો ઽમૃતભૈષજપ્રયોગઃ, ઉત્પન્નો વૈદ્યરાજઃ પ્રમોચકઃ સર્વદુઃખેભ્યઃ પ્રતિષ્ઠાપકો નિર્વાણસુખે, નિષણ્ણસ્તથાગતગર્ભે તથાગતમહાધર્મરાજાસને, સર્વ આબદ્ધો વિમુક્તિપક્ષઃ, પ્રવિષ્ટઃ સર્વજ્ઞતાનગરં સમવસૃતં સર્વબુદ્ધૈઃ, અસંભિન્નો ધર્મધાતુપ્રસરાનુબોધેઃ । પ્રથમે સપ્તાહે ભિક્ષવસ્તથાગતસ્તસ્મિન્નેવ બોધિમણ્ડે નિષણ્ણો ઽસ્થાત્ - ઇહ મયા ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ । મયા અનવરાગ્રસ્ય જાતિજરામરણદુઃખસ્યાન્તઃ કૃત ઇતિ ॥
સમનન્તરપ્રાપ્તે ખલુ પુનર્ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વેન સર્વજ્ઞત્વે અથ તત્ક્ષણમેવ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ સર્વસત્ત્વાસ્તત્ક્ષણં તલ્લવં તન્મુહૂર્તં પરસુખસમર્પિતા અભુવન્ । સર્વલોકધાતવશ્ચ મહતાવભાસેનાવભાસ્યન્તઃ । યા ઽપિ તા લોકાન્તરિકા અઘા અઘસ્ફુટા અન્ધકારા ઇતિ પૂર્વવત્ । ષડ્વિકારં ચ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતવો ઽકમ્પત્ પ્રાકમ્પત્ સંપ્રાકમ્પત્ । અવેધત્ પ્રાવેધત્ સંપ્રાવેધત્ । અચલત્ પ્રાચલત્ સંપ્રાચલત્ । અક્ષુભ્યત્ પ્રાક્ષુભ્યત્ સંપ્રાક્ષુભ્યત્ । અરણત્ પ્રારણત્ સંપ્રારણત્ । અગર્જત્ પ્રાગર્જત્ સંપ્રાગર્જત્ । સર્વબુદ્ધાશ્ચ તથાગતાયાભિસંબુદ્ધાય સાધુકારં દદન્તિ સ્મ । ધર્માચ્છાદાંશ્ચ સંપ્રેષયન્તિ સ્મ । યૈર્ધર્માચ્છાદૈરયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુરનેકરત્નસંછન્નો ઽભૂત્ । તેભ્યશ્ચ રત્નછત્રેભ્યઃ એવંરૂપા રશ્મિજાલા નિશ્ચરન્તિ સ્મ, યૈર્દશસુ દિક્ષુ અપ્રમેયાસંખ્યેયા લોકધાતવો ઽવભાસ્યન્તે । દશસુ દિક્ષુ બોધિસત્ત્વાશ્ચ દેવાપુત્રાશ્ચનન્દશબ્દં નિશ્ચારયામાસુઃ - ઉત્પન્નઃ સત્ત્વપણ્ડિતઃ । પદ્મો જ્ઞાનસરસિ સંભૂતો ઽનુપલિપ્તો લોકધર્મૈઃ । સમન્તતો મહાકરુણામેઘં સ્ફુરિત્વા ધર્મધાતુભવનં વર્ષયિષ્યતિ । ધર્મવર્ષવિનયે જનભૈષજાઙ્કુરપ્રરોહણં સર્વકુશલમૂલબીજાનાં વિવર્ધનં શ્રદ્ધાઙ્કુરાણાં દાતા વિમુક્તિફલાનામ્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
મારં વિજિત્ય સબલં સ હિ પુરુષસિંહો ધ્યાનામુખં અભિમુખં અભિતો ઽપિ શાસ્તા ।
ત્રૈવિદ્યતા દશબલેન યદા હિ પ્રાપ્તા સંકમ્પિતા દશ દિશો બહુક્ષત્રકોટ્યઃ

યે બોધિસત્ત્વ પુરિ આગત ધર્મકામા ચરણૌ નિપત્ય ઇતિ ભાષિષુ માસિ ક્લાન્તો ।
પ્રત્યક્ષ અસ્મિ ચમુ યાદૃશિકા સુભીમા સા પ્રજ્ઞપુણ્યબલવીર્યબલેન ભગ્ના

બુદ્ધૈશ્ચ ક્ષેત્રનયુતૈઃ પ્રહિતાનિ છત્રા સાધો મહાપુરુષ ધર્ષિત મારસેનામ્ ।
પ્રાપ્તં ત્વયા પદવરં અમૃતં વિશોકં સદ્ધર્મવૃષ્ટિ ત્રિભવે અભિવર્ષ શીઘ્રમ્

બાહું પ્રસાર્ય દશદિક્ષુ ચ સત્ત્વસારા આભાષયિંસુ કલવિઙ્કરુતાય વાચા ।
બોધિર્યથામનુગતા ભવતા વિશુદ્ધા તુલ્યઃ સમો ઽસિ યથ સર્પિણિ સર્પિમણ્ડૈઃ

અથ ખલુ ભિક્ષવઃ કામાવચરા અપ્સરસો બોધિમણ્ડનિષણ્ણં તથાગતં પ્રાપ્તાભિજ્ઞં પરિપૂર્ણસંકલ્પં વિજિતસંગ્રામં નિર્જિતમારપ્રત્યર્થિકમુચ્છ્રિતછત્રધ્વજપતાકં શૂરં જયોદ્ગતં પુરુષં મહાપુરુષં વૈદ્યોત્તમં મહાશલ્યહર્તારં સિંહં વિગતભયલોમહર્ષં નાગં સુદાન્તચિત્તનિર્મલં ત્રિમલવિપ્રહીનં વૈદ્યકં ત્રૈવિદ્યતામનુપ્રાપ્તં પારગં ચતુરોઘોત્તીર્ણં ક્ષત્રિયમેકરત્નછત્રધારિણં ત્રૈલોક્યબ્રાહ્મણં બાહિતપાપકર્માણં ભિક્ષું ભિન્નવિદ્યાણ્ડકોષં શ્રમણં સર્વસઙ્ગસમતિક્રાન્તં શ્રોત્રિયં નિઃસૃતક્લેશં શૂરમપ્રપાતિતધ્વજં બલીયાંસં દશબલધારિણં રત્નાકરમિવ સર્વધર્મરત્નસંપૂર્ણં વિદિત્વા બોધિમણ્ડાભિમુખાસ્તથાગતમાભિર્ગાથાભિરભ્યસ્તાવિષુઃ -
એષ દ્રુમરાજમૂલે અભિજિત્ય મારસૈન્યં સ્થિતુ મેરુવદપ્રકમ્પ્યો નિર્ભીરપ્રલાપી ।
અનેકબહુકલ્પકોટ્યો દાનદમસંયમેન સમુદાનયં પ્રબોધિ તેનેષ શોભતે ઽદ્ય

અનેન બહુકલ્પકોટ્યઃ શીલવ્રતાતપોભિ જિહ્મિકૃત શક્ર બ્રહ્મા બોધિવર એષતા હિ ।
અનેન બહુકલ્પકોટ્યઃ ક્ષાન્તિબલવર્મિતેન અધિવાસિતા દુખાનિ તેન પ્રભ સ્વર્ણવર્ણા

અનેન બહુકલ્પકોટ્યો વીર્યબલવિક્રમેણ પરાઙ્મુખાં કૃતાસ્યા તેન માર જિત સેના ।
અનેન બહુકલ્પકોટ્યો ધ્યાના અભિજ્ઞજ્ઞાનૈઃ સંપૂજિતા મુનીન્દ્રસ્તેનૈવ પૂજિતો ઽદ્ય

અનેન બહુકલ્પકોટ્યઃ પ્રજ્ઞાશ્રતસંચયેન પ્રગૃહીત સત્ત્વકોટ્યસ્તેન લઘુ બોધિ પ્રાપ્તા ।
અનેન જિતુ સ્કન્ધમારસ્તથ મૃત્યુ ક્લેશમારઃ અનેન જિતુ દેવપુત્રમારસ્તેનાસ્ય નાસ્તિ શોકઃ

એષો હિ દેવદેવો (દેવૈરપિ પૂજનીયઃ) પૂજારહસ્ત્રિલોકે
પુણ્યાર્થિકાન ક્ષેત્રં અમૃતાફલસ્ય દાતા ।
એષ વરદક્ષિણીયો ઉત્પાતુ દક્ષિણાહિ
નાસ્ત્યુત્તરસ્ય નાશો યા ચ વરબોધિ લબ્ધા

ઊર્ણા વિરાજતે ઽસ્ય સ્ફરતિ બહુક્ષેત્રકોટ્યો જિહ્મિકૃત ચન્દ્રસૂર્યા અન્ધકારાલોકપ્રાપ્તા ।
એવ હિ સુરૂપરૂપો વરરૂપ સાધુરૂપો વરલક્ષણો હિતૈષી ત્રૈલોક્યપૂજનીયઃ

એષ સુવિશુદ્ધનેત્રો બહુ પ્રેક્ષતે સ્વયંભૂઃ ક્ષત્રા ચ સત્ત્વકાયા ચિત્તાનિ ચેતના ચ ।
એષ સુવિશુદ્ધશ્રોત્રઃ શૃણુતે અનન્તશબ્દાં દિવ્યાંશ્ચ માનુષાંશ્ચ જિનશબ્દધર્મશબ્દાં

એષ પ્રભૂતજિહ્વઃ કલવિઙ્કમઞ્જુઘોષ
ઃ શ્રોષ્યામ અસ્ય ધર્મં અમૃતં પ્રશાન્તગામિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ચ મારસૈન્યં ન ક્ષુભ્યતે મનો ઽસ્ય
પુન દૃષ્ટ્ઘ દેવસંઘાં ન ચ હર્ષતે સુમેધા

શસ્ત્રૈર્ન ચાપિ બાણૈર્જિત એન મારસેના
સત્યવ્રતાતપોભિ જિતુ એન દુષ્ટમલ્લઃ ।
ચલિતો ન ચાસના ન ચ કાયુ વેધિનો ઽસ્ય
ન ચ સ્નેહુ નાપિ દોષસ્તદનન્તરે અભૂવન્

લાભા સુલબ્ધ તેષાં મરુણાં નરાણ ચૈવ
યે તુભ્ય ધર્મ શ્રુત્વા પ્રતિપત્તિમેષ્યતી હિ ।
યત્પુણ્ય ત્વાં સ્તવિત્વા જિન પુણ્યતેજરાશે
સર્વે ભવેમ ક્ષિપ્રં યથ ત્વં મનુષ્યચન્દ્રઃ

બુદ્ધિત્વ બોધિ પુરુષર્ષભનાયકેન સંકમ્પ્ય ક્ષત્રનયુતાનિ વિજિત્ય મારમ્ ।
બ્રહ્મસ્વરેણ કલવિઙ્કરુતસ્વરેણ પ્રથમેન ગાથા ઇમિ ભાષિત નાયકેન

પુણ્યવિપાકુ સુખ સર્વદુઃખાપનેતી અભિપ્રાયુ સિધ્યતિ ચ પુણ્યવતો નરસ્ય ।
ક્ષિપ્રં ચ બોધિ સ્પૃશતે વિનિહત્ય મારં શાન્તાપથો ગચ્છતિ ચ નિર્વૃતિશીતિભાવમ્

તસ્માત્ક પુણ્યકરણે ન ભવેત તૃપ્તઃ શૃણ્વંશ્ચ ધર્મમમૃતં ભવિ કો વિતૃપ્તઃ ।
વિજને વને ચ વિહરં ભવિ કો વિતૃપ્તઃ કઃ સત્ત્વ અર્થકરણે ન ભવેદ્ધિ તૃપ્તઃ

પાણિં પ્રસાર્ય સમુવાચ ચ બોધિસત્ત્વાં પૂજાં કૃતા બ્રજત ક્ષેત્ર સ્વકસ્વકાનિ ।
સર્વે ઽભિવન્દ્ય ચરણૌ ચ તથાગતસ્ય નાનાવિયૂહ ગત ક્ષેત્ર સ્વકસ્વકાનિ

દૃષ્ટ્વા ચ તાં નમુચિનાં મહતીમવસ્થાં વિક્રીડિતાં ચ સુગતસ્ય તથા સલીલમ્ ।
બોધાય ચિત્તમતુલં પ્રણિધાય સત્ત્વાં મારં વિજિત્ય સબલં અમૃતં સ્પૃશેમ

અભિસંબુદ્ધસ્ય ભિક્ષવસ્તથાગતસ્ય બોધિવૃક્ષમૂલે સિંહાસનોપવિષ્ટસ્ય તસ્મિન્ ક્ષણે ઽપ્રમેયાનિ બુદ્ધવિક્રીડિતાન્યભૂવન્, યાનિ ન સુકરં કલ્પેનાપિ નિર્દેષ્ટુમ્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
કરતલસદૃશાભૂત્સુસ્થિતા મેદિનીયં વિકસિતશતપત્રાશ્ચોદ્ગતા રશ્મિજાલૈઃ ।
અમરશતસહસ્રા ઓનમી બોધિમણ્ડં ઇમુ પ્રથમ નિમિત્તં સિંહનાદેન દૃષ્ટમ્

દ્રુમશતત્રિસહસ્રો બોધિમણ્ડે નમન્તે ગિરિવર તથ નેકે શૈલરાજશ્ચ મેરુઃ ।
દશબલમધિગમ્ય બ્રહ્મશક્રા નમન્તે ઇદમપિ નરસિંહે ક્રીડિતં બોધિમણ્ડે

રશ્મિશતસહસ્રા સ્વોશરીરાત્મભાવા સ્ફુરિ જિનવર ક્ષત્રા ત્રીણિ શાન્તા અપાયાઃ ।
તત ક્ષણસુમુહૂર્તે શોધિતા ચાક્ષણાનિ ન ચ ખિલમદદોષા બાધિષૂ કંચિ સત્ત્વમ્

ઇયમપિ નરસિંહસ્યાસનસ્થસ્ય ક્રીડા શશિરવિમણિવહ્નિવિદ્યુતાભા ચ દિવ્યા ।
ન તપતિ અભિભૂતા ભાનુવત્યોર્ણપાશા ન ચ જગદિહ કશ્ચિત્પ્રેક્ષતે શાસ્તુ મૂર્ધમ્

ઇયમપિ નરસિંહસ્યાસનસ્થસ્ય ક્રીડા
કરતલસ્પૃશનેના કમ્પિતા ચોર્વિ સર્વા ।
યેન નમુચિસેના ક્ષોભિતા તૂલભૂતા
નમુચિ ઇષુ ગૃહીત્વા મેદિની વ્યાલિખેદ્ય
ઇદમપિ નરસિંહસ્યાસને ક્રીડિતં ભૂત્