Lalitavistara · અધ્યાય 21

ઇતિ ॥
॥ ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે બોધિમણ્ડવ્યૂહપરિવર્તો નામ વિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 21
મારઘર્ષણપરિવર્ત એકવિંશઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વૈશ્ચેમ એવંરૂપા વ્યૂહા બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે બોધિમણ્ડે ઽભિસંકૃતા અભૂવન્ । સ્વયં ચ બોધિસત્ત્વો યાવન્તો દશસુ દિક્ષ્વતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિમણ્ડાલંકારવ્યૂહાસ્તાન્ સર્વાંસ્તસ્મિન્ બોધિમણ્ડે સંદર્શયતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિમણ્ડનિષણ્ણસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભવત્ - ઇહ ખલુ કામધાતૌ મારઃ પાપીયાનધિપતિરીશ્વરો વશવર્તી । નૈતન્મમ પ્રતિરૂપં ભવેદ્યદહં તેનાવિદિતો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયમ્ । યન્ન્વહં મારસ્ય પાપીયસઃ સંચોદનં કુર્યામ્ । તસ્મિન્ વિજિતે સર્વે કામાવચરા દેવાદયો નિગૃહીતા ભવિષ્યન્તિ । તતશ્ચ મારપર્ષદઃ પૂર્વાવરોપિતકુશલમૂલા મારકાયિકા દેવપુત્રાસ્તે મમ સિંહવિક્રીડિતં દૃષ્ટ્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયિષ્યન્તિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વ એવમનુવિચિન્ત્ય તસ્યાં વેલાયાં ભ્રૂવિવરાન્તરાદૂર્ણાકોશાત્ સર્વમારમણ્ડલવિધ્વંસનકરીં નામૈકાં રશ્મિમુદસૃજત્ । યયા રશ્મ્યા સર્વસ્મિંસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ સર્વમારભવનાન્યવભાસ્ય જિહ્મીકૃતાનિ સંપ્રકમ્પિતાનિ ચાભૂવન્ । સર્વશ્ચાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુર્મહતાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્ । તસ્યાશ્ચ પ્રભાયા મારઃ પાપીયાનિદમેવં રૂપં શબ્દમશ્રૌષીત્ -
કલ્પૌઘચીર્ણચરિતો હ્યભિશુદ્ધસત્ત્વઃ શુદ્ધોદનસ્ય તનયઃ પ્રવિજહ્ય રાજ્યમ્ । સો નિર્ગતો હિતકરો હ્યમૃતાભિલાષી બોધિદ્રુમં હ્યુપગતો ઽદ્ય કુરુ પ્રયત્નમ્

સો તીર્ણ આત્મન પરાનપિ તારયેયા મોચેષ્યતે સ ચ પરાં સ્વયમેવ મુક્તઃ ।
આશ્વાસપ્રાપ્ત સ પરાનપિ ચાશ્વસેયા નિર્વાપયિષ્યતિ પરાં પરિનિર્વૃતશ્ચ

શૂન્યાં કરિષ્યતિ આપાયત્રયો ઽપ્યશેષાં પૂર્ણાં કરિષ્યતિ પુરાં સુરમાનુષાણામ્ ।
ધ્યાનાનભિજ્ઞ પરમં અમૃતં સુખં ચ દાસ્યત્યસૌ હિતકરો અમૃતં સ્પૃશિત્વા

શૂન્યં કરિષ્યતિ પુરં તવ કૃષ્ણબન્ધો અબલો બલો બલવિહીનુ અપક્ષ્યપક્ષ્યો ।
ન જ્ઞાસ્યસે ક્વ નુ વ્રજામિ કરોમિ કિં વા યદ ધર્મવર્ષમભિવર્ષિ સ્વયં સ્વયંભૂઃ

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો મારઃ પાપીયાનાભિઃ સંચોદનાભિર્ગાથાભિઃ સંચોદિતઃ સન્ દ્વાત્રિંશદાકારં સ્વપ્નમપશ્યત્ । કતમદ્ દ્વાત્રિંશદાકારમ્? તદ્યથા - તમસાકુલં ચ સ્વભવનમપશ્યત્ । રજસાકુલં ચાકીર્ણશર્કરકઠલ્યં ચ સ્વભવનમપશ્યત્ । ભીતત્રસ્તોદ્વિગ્નં દિશો દશ પ્રપલાયમાનં ચાત્માનમપશ્યત્ । વિભ્રષ્ટમકુટમપવિદ્ધકુણ્ડલં ચાત્માનમપશ્યત્ । શુષ્કોષ્ઠગલતાલુકં ચાત્માનમપશ્યત્ । સંતપ્તહૃદયં ચાત્માનમપશ્યત્ । શીર્ણપત્રપુષ્પફલાનિ ચોદ્યાનાન્યપશ્યત્ । અપગતજલાઃ પરિશુષ્કાશ્ચ પુષ્કરિણીરપશ્યત્ । હંસક્રોઞ્ચમયૂરકલવિઙ્કકુણાલજીવંજીવકાદીંશ્ચ પક્ષિગણાત્ર્છીર્ણપક્ષાનપશ્યત્ । ભેરીશઙ્ખમૃદઙ્ગપટહતુણવવીણાવલ્લકીતાડસમ્પાદીંશ્ચ વાદ્યભાણ્ડાંશ્છિન્નવિછિન્નાન્ ભૂમૌ નિપતિતાનપશ્યત્ । પ્રિયજનપરિવારાશ્ચ મારમુત્સૃજ્ય દીનમુખા એકાન્તે ગત્વા પ્રધ્યાયન્તમપશ્યત્ । અગ્રમહિષીં ચ મારિણીં શયનભ્રષ્ટાં ધરણ્યામુભાભ્યાં પાણિભ્યાં શીર્ષમભિપીડયન્તીમપશ્યત્ । યે ચ તે મારપુત્રા વીર્યવત્તમાશ્ચ બલવત્તમાશ્ચ તેજવત્તમાશ્ચ પ્રજ્ઞાવત્તમાશ્ચ તં બોધિસત્ત્વં બોધિમણ્ડવરાગ્રગતં નમસ્યન્ત એવમપશ્યત્ । આત્મનીયાશ્ચ દુહિત્રીર્હા તાત હા તાતેતિ ક્રન્દન્ત્યો ઽપશ્યત્ । મલિનચૈલગાત્રં ચાત્માનમપશ્યત્ । અવકીર્ણપાંશુશિરસ્કં ચ પાણ્ડુદુર્વર્ણમોજોપહૃતં ચાત્માનમપશ્યત્ । હર્મ્યકૂટાગારગવાક્ષતોરણાંશ્ચ રજસાવકીર્ણાન્ પતતો ઽપશ્યત્ । યે ચાસ્ય તે સેનાપતયો યક્ષરાક્ષસકુમ્ભાણ્ડગન્ધર્વાધિપતયઃ, તાન્ સર્વાન્ હસ્તાઞ્શિરસિ કૃત્વા રોદન્તઃ ક્રન્દન્તઃ પલાયમાનાંશ્ચાપશ્યત્ । યે ચ તે કામાવચરેષુ દેવેષુ દેવાધિપતયઃ, તદ્યથા - ધૃતરાષ્ટ્રવિરૂઢકવિરૂપાક્ષવૈશ્રવણશક્રસુયામસંતુષિતસુનિર્મિતવશવર્તિપ્રભૃતયઃ, તાન્ સર્વાઞ્શુશ્રુષમાણાન્ મારઃ પાપીયાન્ સબોધિસત્ત્વાભિમુખાનપશ્યત્ । રણમધ્યે ચાસ્યાસિર્વિકોશો ન ભવતિ સ્મ । વિક્રોશન્તમશિવં ચાત્માનમપશ્યત્ । સ્વેન ચ પરિવારેણાત્માનં પરિત્યક્તમપશ્યત્ । મઙ્ગલપૂર્ણકુમ્ભાંશ્ચ પતિતાન્ દ્વારે ઽપશ્યત્ । નારદં ચ બ્રાહ્મણમમઙ્ગલ્યશબ્દં શ્રાવયન્તમપશ્યત્ । આનન્દિતં ચ દૌવારિકમનાનન્દશબ્દં શ્રાવયન્તમપશ્યત્ । તમસાકુલં ચ ગગનતલમપશ્યત્ । કામભવનનિવાસિનીં ચ શ્રિયં રુદન્તીમપશ્યત્ । સ્વમૈશ્વર્યં ચાનૈશ્વર્યમપશ્યત્ । સ્વપક્ષં ચાપક્ષમપશ્યત્ । મણિમુક્તાજાલાનિ ચ તૂષ્ણીભૂતાનિ છિન્નભિન્નપતિતાન્યપશ્યત્ । સર્વં ચ મારભવનં પ્રચલિતમપશ્યત્ । વૃક્ષાઞ્છિદ્યમાનાન્નિર્યૂહાંશ્ચ પતતો ઽદ્રાક્ષીત્ । સર્વં ચ મારસેનાવ્યૂહમભિમુખં પાત્યમાનમપશ્યત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવ એવં દ્વાત્રિંશદાકારં મારઃ પાપીયાન્ સ્વપ્નમપશ્યત્ । સ પ્રતિબુદ્ધઃ સન્ ભીતસ્ત્રસ્તઃ સંવિગ્નઃ સર્વમન્તર્જનં સંનિપાત્ય સબલપાર્ષદ્યસેનાપતિદૌવારિકસંનિપતિતાંશ્ચ તાન્ વિદિત્વા આભિર્ગાથાભિરધ્યભાષત્ -
દૃષ્ટ્વાન તાં સ સુપિનાં નમુચી દુખાર્તો આમન્ત્રયાતિ સુત યે ઽપિ ચ પારિષદ્યા ।
સેનાપતિં નમુચિ સિંહહનુશ્ચ નામ્ના સર્વેષ તેષ પરિપૃચ્છતિ કૃષ્ણબન્ધુઃ

ગાથાભિ ગીતરચિતો ઽદ્ય શ્રુતો ઽન્તરીક્ષાચ્છાક્યેષુ જાતુ વરલક્ષણચિત્રિતાઙ્ગઃ ।
ષડ્વર્ષ દુષ્કરવ્રતાનિ ચરિત્વ ઘોરા બોધિદ્રુમં હ્યુપગતઃ પ્રકુરુષ્વ યત્નમ્

સો ચેદ્વિબુદ્ધ સ્વયમેવ હિ બોધિસત્ત્વો બહુસત્ત્વકોટિનયુતાનિ વિબોધયેત ।
શૂન્યં કરિષ્યતિ સ મે ભવનં હ્યશેષં યદ લપ્સ્યતે હ્યમૃતુ સ્પર્શનશીતિભાવમ્

હન્ત વ્રજામ સહિતા મહતા બલેન ઘાતેમ તં શ્રમણુ એકુ દ્રુમેન્દ્રમૂલે ।
ઉદ્યોજયધ્વ ચતુરઙ્ગિણિ શીઘ્ર સેનાં યદિ ઇચ્છથા મમ પ્રિયં મ ચિરં કરોથ

પ્રત્યેકબુદ્ધભિ ચ અર્હભિઃ પૂર્ણ લોકો નિર્વાયમાણુ ન બલં મમ દુર્બલં સ્યાત્ ।
સો ભૂયુ એકુ જિનુ ભેષ્યતિ ધર્મરાજો ગણનાતિવૃત્તુ જિનવંશુ ન જાતુ છિદ્યેત્

અથ ખલુ ભિક્ષવઃ સાર્થવાહો નામ મારપુત્રઃ, સ મારં પાપીયાંસં ગાથાભિરધ્યભાષત્ -
કિં તાત્ ભિન્નવદનો ઽસિ વિવર્ણવક્ત્રો હૃદયં સમુત્પ્લવતિ વેધતિ તે ઽઙ્ગમઙ્ગમ્ ।
કિં તે શ્રુતં અથવ દૃષ્ટુ ભણાહિ શીઘ્રં જ્ઞાસ્યામ તત્ત્વતુ વિચિન્ત્ય તથા પ્રયોગમ્

નિર્માણુ મારુ અવચી શૃણુ મહ્ય વત્સ પાપં મિ દૃષ્ટુ સુપિનં પરમં સુઘોરમ્ ।
ભાષેય સર્વમિહ પર્ષદિ અદ્ય શેષં સંમૂર્છિતા ક્ષિતિતલે પ્રપતેયુ યૂયમ્

સાર્થવાહ આહ -
રણકાલિ પ્રાપ્તિ યદિ નામ જયો ન દોષઃ તત્રૈવ યસ્તુ નિહતો ભવતે સ દોષઃ ।
સ્વપ્નાન્તરે તુ યદિ ઈદૃશ તે નિમિત્તા શ્રેયો ઉપેક્ષ મ રણે પરિભાવુ ગચ્છેત્

મારો ઽબ્રવીત્ -
વ્યવસાયબુદ્ધિ પુરુષસ્ય રણે પ્રસિદ્ધિ અવલમ્બ્ય ધૈર્ય સુકૃતં યદિ નો જયં સ્યાત્ ।
કા તસ્ય શક્તિ મમ દૃષ્ટિ સપારિષદ્યં નોત્થાતુ મહ્ય ચરણે શિરસા પ્રપત્તુમ્

સાર્થવાહ આહ -
વિસ્તીર્ણમસ્તિ હિ બલં ચ સુદુર્બલં ચ અસ્ત્યેક શૂરુ બલવાંશ્ચ રણંજહશ્ચ ।
ખદ્યોતકૈર્યદિ ભવેત્ત્રિસહસ્ર પૂર્ણા એકો રવિર્ગ્રસતિ નિષ્પ્રભતાં કરોતિ

અપિ ચ ।
યસ્ય માનશ્ચ મોહશ્ચ મીમાંસા ચ ન વિદ્યતે ।
વિલોમ યદિ વિદ્વાંસો નાસૌ શક્યશ્ચિકિત્સિતુમ્

ઇતિ હિ ભિક્ષવો મારઃ પાપીયાન્ સાર્થવાહસ્ય વચનમકૃત્વા મહતીં ચતુરઙ્ગિનીં સેનામુદ્યોજયતિ સ્મ મહાબલરણશૌણ્ડાં ભીષણાં રોમહર્ષણીમદૃષ્ટાશ્રુતપૂર્વાં દેવમનુષ્યૈર્બહુવિધમુખવિકારકોટિનયુતશતસહસ્રવિકારપ્રકારાં ભુજગશતસહસ્રકરચરણકુટિલપરિવેષ્ટિતશરીરાં અસિધનુશરશક્તિતોમરકુઠારપટ્ટિસભુશુણ્ડિમુસલદણ્ડપાશગદાચક્રવજ્રકણયધરાં વરવર્મકવચવર્મિતશરીરાં વિપરીતશિરઃકરચરણનયનાં જ્વલિતશિરોનયનવદનાં દુઃસંસ્થિતોદરપાણિપાદમુગ્રતેજોવદનાં પરમવિકૃતવદનદર્શનાં વિકરાલવિકૃતદંષ્ટ્રાં ઘનબહુવિપુલપ્રલમ્બજિહ્વાં સુણ્ડિકકિલિઞ્જસદૃશજિહ્વાં જ્વલનસદૃશકૃષ્ણસર્પવિષપૂર્ણરક્તનેત્રામ્ । કેચિદ્ધિ તત્રાશીવિષાન્ વમન્તિ સ્મ । કેચિત્કરતલૈરાશીવિષાન્ પરિગૃહ્ય ભક્ષયન્તિ સ્મ । ગરુડા ઇવ સાગરાદભ્યુત્ક્ષિપ્ય કેચિન્નરમાંસરુધિરકરચરણશિરોયકૃદન્ત્રપુરીષાદીંશ્ચ ભક્ષયન્તિ સ્મ । કેચિજ્જ્વલિતપિઙ્ગલકૃષ્ણનીલરક્તકદ્રુકરાલવિચિત્રરૂપાઃ । કેચિદ્વિકૃતકૂપપ્રજ્વલિતોત્પાટિતવિકૃતકટાક્ષાઃ । કેચિત્પરિવૃત્તજ્વલિતવિકૃતનયનાઃ ।( વૈદ્ય 222 ) કેચિજ્જ્વલિતાન્ પર્વતાન્ પરિગૃહ્ય સલીલમપરેષુ પર્વતેષુ અભિરૂઢા આગચ્છન્તિ સ્મ । કેચિત્સમૂલાન્ વૃક્ષાનુત્પાટ્ય બોધિસત્ત્વાભિમુખા અભિધાવન્તિ સ્મ । કેચિદજકણશૂર્પકર્ણહસ્તિકર્ણલમ્બકર્ણવરાહકર્ણાઃ । કેચિદ્ વૃકકર્ણાઃ । કેચિદ્દકોદરિણો દુર્બલકાયા અસ્થિકઙ્કાલસંઘાટમભિનિર્માય ભગ્નનાસાઃ કુમ્ભોદરાઃ કરોટપાદા ઉચ્છુષ્કત્વગ્માંસરુધિરાઃ છિન્નકર્ણનાસાકરચરણનયનોત્તમાઙ્ગાઃ । કેચિદ્રુધિરપિપાસયા શિરાંસિ પરસ્પરં નિકૃન્તન્તિ સ્મ । કેચિદ્ધ્રિન્નવિકૃતભૈરવરૂક્ષસ્વરાઃ ફુત્ફુત્કારપિચુત્કારફુલુફુલુપ્રક્ષ્વેડિતાનિ કુર્વન્તિ સ્મ । કેચિદાહુઃ - આહરત હરતાભિહનત હનત બન્ધત ગૃહ્ણત છિન્દત ભિન્દત મથયતોત્ક્ષિપત નાશયતેમં શ્રમણં ગૌતમં સાર્ધં દ્રમેણેતિ બ્રુવન્તિ સ્મ । કેચિદ્ભેરુણ્ડકશૃગાલસૂકરગર્દભગોહસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રખરમહિષશશચમરખડ્ગશરભનાનાપ્રતિભ - યરૌદ્રવિકૃતવક્ત્રાઃ । કેચિત્સિંહવ્યાઘ્રઋક્ષવરાહવાનરદ્વીપિબિડાલછાગલોરભ્રસર્પનકુલમત્સ્યમકરશિશુમારકૂર્મકાક - ગૃઘ્રોલૂકગરુડાદિસદૃશાત્મભાવાઃ । કેચિદ્વિરૂપરૂપાઃ । કેચિદેકશીર્ષા દ્વિશીર્ષા યાવચ્છતસહસ્રશીર્ષાઃ । કેચિદશીર્ષાઃ । કેચિદેકભુજા યાવચ્છતસહસ્રભુજાઃ । કેચિદભુજાઃ । કેચિદેકપાદકાઃ । કેચિદ્યાવચ્છતસહસ્રપાદાઃ । કેચિદપાદકાઃ । કેચિત્કર્ણમુખનાસિકાક્ષિનાભિસ્રોતોભિરાશીવિષાન્નિશ્ચારયન્તિ સ્મ । કેચિદસિધનુશરશક્તિપટ્ટિશપરશુચક્રતોમરકણયવજ્રભુશુણ્ડિભિન્દિપાલાદીનિ નાનાપ્રહરણાનિ ભ્રામયન્તો નૃત્યન્તો બોધિસત્ત્વં સંતર્જયન્તિ સ્મ । કેચિન્નરાઙ્ગુલીશ્છિત્વા માલાગુણાન્ કૃત્વા ધારયન્તિ સ્મ । કેચિચ્છિરોભિરસ્થિકરકાઞ્છીર્ષકટાહકાંશ્ચ માલાગુણમિવ કૃત્વા ધારયન્તિ સ્મ । કેચિદાશિવિષપરિવેષ્ટિતશરીરાઃ । કેચિચ્છીર્ષકટાહકાન્ પરિગૃહ્ય હસ્ત્યશ્વોષ્ટ્રગોગર્દભમહિષારૂઢાઃ । કેચિદધઃશિરસ ઊર્ધ્વપાદાઃ । કેચિત્સૂચીરોમાણઃ । કેચિદ્ગોગર્દભવરાહનકુલછાગલોરભ્રબિડાલકપિવૃકશૃગાલરોમાણઃ આશીવિષાન્ વમન્તો ઽયોગુડાનિ નિર્ગરન્તો ધૂમકેતૂનુત્સૃજન્તો જ્વલિતતામ્રલોહવર્ષં પ્રવર્ષન્તો વિદ્યુદ્વર્ષાન્ ક્ષિપન્તો વજ્રાશનિં પ્રમુઞ્ચન્તસ્તપ્તામયોવાલિકાં પ્રવર્ષન્તઃ કાલમેઘાન્ સંજનયન્તો વાતવૃષ્ટિમુત્પાદયન્તઃ શરમેઘવર્ષાનુત્સૃજન્તઃ કાલરાત્રિં દર્શયન્તો રાવં સંજનયન્તો બોધિસત્ત્વમભિધાવન્તિ સ્મ । કેચિત્પાશાન્ ભ્રામયન્તો મહાપર્વતાન્ પ્રપાતયન્તો મહાસાગરાન્ ક્ષોભયન્તો લઙ્ઘયન્તો મહાપર્વતાંશ્ચાલયન્તો મેરું પર્વતરાજં વિધાવન્તઃ પલાયમાના વિક્ષિપન્તો ઽઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ ભ્રામયન્તઃ શરીરાણિ હસન્તો મહાહાસ્યાનિ ઉરાંસિ પ્રસ્ફોટયન્તઃ ઉરાંસિ તાડયન્તઃ કેશાંસિ ધુન્વન્તઃ પીતમુખાનિ ચ નીલશરીરા જ્વલિતશિરસ ઊર્ધ્વકેશા ઇતસ્તતો વેગેન પરિધાવન્તો ભેરૂણ્ડાક્ષાશ્ચ બોધિસત્ત્વં વિભીષયન્તિ સ્મ । જીર્ણાઃ સ્ત્રિયશ્ચ રુદન્ત્યો બોધિસત્ત્વમુપસંક્રમ્યૈવં વદન્તિ સ્મ - અહો પુત્ર, હા મમ પુત્ર, ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ, શીઘ્રં પ્રપલાયસ્વ । રાક્ષસરૂપાઃ પિશાચરૂપાઃ કાણખઞ્જદુર્બલાશ્ચ પ્રેતાઃ ક્ષુત્ક્ષામાક્ષા ઉર્ધ્વબાહવો વિકૃતાસ્યાઃ ક્રન્દન્તો ભયમુપદર્શયન્તસ્ત્રાસં સંજનયન્તો બોધિસત્ત્વસ્ય પુરતો ઽભિધાવન્તિ સ્મ । તયા ચૈવરૂપયા મારસેનયા સમુદિતયા સમન્તાદશીતિર્યોજનાન્યાયામેન વિસ્તારેણ સ્ફુટમભૂત્ । યથા ચૈકસ્ય મારસ્યૈવં કોટીશતાનાં ત્રિસાહસ્રપર્યાપન્નાનાં મારાણાં પાપીયસાં સેનાભિસ્તિર્યગૂર્ધ્વં ચ પરિસ્ફુટમભૂત્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
યક્ષકુમ્ભાણ્ડમહોરગરૂપાઃ રાક્ષસપ્રેતપિશાચકરૂપાઃ ।
યત્તક લોકિ વિરૂપ સુરૌદ્રાઃ સર્વિ ત નિર્મિત તત્ર શઠેભિઃ

એકશિરા દ્વિશિરા ત્રિશિરાશ્ચ યાવત્સહસ્રશિરા બહુવક્ત્રાઃ ।
એકભુજા દ્વિભુજા ત્રિભુજાશ્ચ યાવત્સહસ્રભુજા બહુભુજાઃ ।
એકપદા દ્વિપદા ત્રિપદાશ્ચ યાવત્સહસ્રપદા બહુ અન્યે

નીલમુખાનિ ચ પીતશરીરા પીતમુખાનિ ચ નીલશરીરા ।
અન્યમુખાનિ ચ અન્યશરીરાઃ એકમુપાગતુ કિંકરસૈન્યમ્

વાતુ પ્રવાયતિ વર્ષતિ વર્ષં વિદ્યુસહસ્રશતાનિ પતન્તિ ।
દેવ ગુડાયતિ વૃક્ષ લુડન્તિ બોધિવટસ્ય ન ઈર્યતિ પત્રમ્

વર્ષતિ દેવ પ્રવર્ષતિ વર્ષં ઓઘ વહન્તિ જલાકુલભૂમિમ્ ।
ઈદૃશ ભીષણિકા બહુરાશી યત્ર અચેતન વૃક્ષ પતન્તિ

દૃષ્ટ્વ ચ તાનતિભીષણરૂપાં સર્વિ વિસંસ્થિત રૂપવિરૂપાં ।
શ્રીગુણલક્ષણતેજધરસ્યા ચિત્તુ ન કમ્પતિ મેરુ યથૈવ

માયસમાંસ્તથ સ્વપ્નસમાંશ્ચ અભ્રનિભાં સમુદીક્ષતિ ધર્માં ।
ઈદૃશ ધર્મનયં વિમૃષન્તો સુસ્થિતુ ધ્યાયતિ સંસ્થિતુ ધર્મે

યસ્ય ભવેત અહં તિ મમેતિ ભાવ સમુચ્છ્રયિ તત્ત્વનિવિષ્ટાઃ ।
સો બિભિયાદબુદ્ધેઃ સ્થિતુ ગ્રાહે આત્મનિ સંભ્રમિ ગચ્છ નિરીક્ષ્ય

શાક્યસુતસ્તુ સ્વભાવમભાવં ધર્મ પ્રતીત્ય સમુત્થિત બુદ્ધા ।
ગગનોપમચિત્તુ સુયુક્તો ન ભ્રમતે સબલં શઢ દૃષ્ટ્વા

ઇતિ હિ ભિક્ષવો મારસ્ય પાપીયસઃ પુત્રસહસ્રમ્ । તત્ર યે મારપુત્રા બોધિસત્ત્વે ઽભિપ્રસન્નાઃ સાર્થવાહપૂર્વંગમાઃ, તે મારસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થિતા અભૂવન્ । યે મારપાક્ષિકાઃ, તે વામે પાર્શ્વે સ્થિતા અભુવન્ મારસ્ય પાપીયસઃ । તત્ર મારઃ પાપીયાંસ્તાન્ સ્વાન્ પુત્રાનામન્ત્રયતે સ્મ - કીદૃશેન બલેન વયં બોધિસત્ત્વં ધર્ષયિષ્યામઃ? તત્ર દક્ષિણે પાર્શ્વે સાર્થવાહો નામ મારપુત્રઃ । સ પિતરં ગાથયા પ્રત્યભાષત્ -
સુપ્તં પ્રબોધયિતુમિચ્છતિ પન્નગેન્દ્રં સુપ્તં પ્રબોધયિતુમિચ્છતિ યો ગજેન્દ્રમ્ ।
સુપ્તં પ્રબોધયિતુમિચ્છતિ યો મૃગેન્દ્રં સુપ્તં પ્રબોધયિતુમિચ્છતિ સો નરેન્દ્રમ્

વામે પાર્શ્વે દુર્મતિર્નામ મારપુત્રઃ સ એવમાહ -
સંપ્રેક્ષણેન હૃદયાન્યભિસંસ્ફુટન્તિ લોકેષુ સાર મહતામપિ પાદપાનામ્ ।
કા શક્તિરસ્તિ મમ દૃષ્ટિહતસ્ય તસ્ય સંજીવિતું જગતિ મૃત્યુહતસ્ય વાસ્તુ

દક્ષિણે મધુરનિર્ઘોષો નામાહ -
વૃક્ષેષુ સાર ક ઇહાસ્તિ તતો બ્રવીષિ દૃષ્ટ્વા ભિનન્મિ મનુજેષ્વથ કા અવસ્થા ।
મેરું ગિરિં યદિ ભિનત્સિ નિરીક્ષણેન નૈવાસ્ય તુભ્ય નયનેભિ હતોન્મિષેરન્

અપિ ચ ।
યઃ સાગરં તરિતુમિચ્છતિ વૈ ભુજાભ્યાં તોયં ચ તસ્ય પિબિતું મનુજેષ્વસન્તુ ।
શક્યં ભવેદિદમતસ્તુ વદામિ દુઃખં યસ્તસ્ય વક્ત્રમભિતો ઽપ્યમલં નિરીક્ષેત્

વામે શતબાહુર્નામાહ -
મમેહ દેહેસ્મિ શતં ભુજાનાં ક્ષિપામિ ચૈકેન શતં શરાણામ્ ।
ભિનન્મિ કાયં શ્રમણસ્ય તાત સુખી ભવ ત્વં વ્રજ મા વિલમ્બ

દક્ષિણે સુબુદ્ધિરાહ -
શતં ભુજાનાં યદિ કો વિશેષો ભુજા કિમર્થં ન ભવન્તિ રોમાઃ ।
ભુજૈકમેકેન તથૈવ શૂલાઃ તૈશ્ચાપિ કુર્યાન્ન હિ તસ્ય કિંચિત્

કિં કારણમ્?
મૈત્રાવતસ્તસ્ય મુનેઃ શરીરે વિષં ન શસ્ત્રં ક્રમતે ન ચાગ્નિઃ ।
ક્ષિપ્તાનિ શસ્ત્રાણિ વ્રજન્તિ પુષ્પતાં મૈત્રી હિ લોકોત્તરભાવિ તસ્ય

અપિ ચ ।
દિવિ ભુવિ ચ જલે ચ યે બલાઢ્યાઃ અસિપરશુઘરાશ્ચ ગુહ્યકા નરા વા ।
ક્ષમબલમિમુ પ્રાપ્ય તે નરેન્દ્રં પ્રબલબલાલ્પબલા ભવન્તિ સર્વે

વામે ઉગ્રતેજા આહ -
અન્તર્ગતો ઽહં ધક્ષ્યામિ પ્રવિશ્યાસ્ય તનું શુભામ્ ।
વૃક્ષં સકોટરં શુષ્કં દાવાગ્નિરિવ સૂક્ષ્મતઃ

દક્ષિણે સુનેત્ર આહ -
મેરું દહેસ્ત્વં યદિ વાપિ કૃત્સ્નં પ્રવિશ્ય ચાન્તર્ગતુ મેદિનીં વા ।
દગ્ધું ન શક્યઃ સ હિ વજ્રબુદ્ધિઃ ત્વત્સંનિભૈર્વાલિકગઙ્ગતુલ્યૈઃ

અપિ ચ ।
ચલેયુર્ગિરયઃ સર્વે ક્ષયં ગચ્છેન્મહોદધિઃ ।
ચન્દ્રસૂર્યૌ પતેદ્ભૂમૌ મહી ચ વિલયં વ્રજેત્

લોકસ્યાર્થે કૃતારમ્ભઃ પ્રતિજ્ઞાકૃતનિશ્ચયઃ ।
અપ્રાપ્યૈષ વરાં બોધિં નોત્થાસ્યતિ મહાદ્રુમાત્

વામે દીર્ઘબાહુર્ગર્વિત આહ -
આલયં ચન્દ્રસૂર્યાણાં નક્ષત્રાણાં ચ સર્વશઃ ।
પાણિનાહં પ્રમર્દામિ તવેહ ભવને સ્થિતઃ

ચતુર્ભ્યઃ સાગરેભ્યશ્ચ જલં ગૃહ્ણામિ લીલયા ।
તં ગૃહ્ય શ્રમણં તાત સાગરસ્ય પરં ક્ષિપે

તિષ્ઠતાં તાત સેનેયં મા ત્વં શોકાર્દિતો ભવ ।
સબોધિવૃક્ષમુત્પાટ્ય ક્ષેપ્સ્યે પાણ્યા દિશો દશ

દક્ષિણે પ્રસાદપ્રતિલબ્ધ આહ -
સદેવાસુરગન્ધર્વાં સસાગરનગાં મહીમ્ ।
ત્વં મર્દિતાં પ્રકુર્યાશ્ચ પાણિભ્યાં મદગર્વિતઃ

ત્વદ્વિધાનાં સહસ્રાણિ ગઙ્ગાવાલિકયા સમાઃ ।
રોમં તસ્ય ન ચાલેયુર્બોધિસત્ત્વસ્ય ધીમતઃ

વામે ભયંકર આહ -
ભયં હિ તે તાત ભૃશં કિમર્થં સેનાય મધ્યે કિમવસ્થિતસ્ય ।
સેના ન તસ્યાસ્તિ કુતઃ સહાયાઃ કસ્માદ્ભયં તે ભવતીહ તસ્માત્

દક્ષિણ એકાગ્રમતિરાહ -
યૂથં ન લોકે ઽસ્તિ શશીરવીનાં ન ચક્રવર્તી ન ચ કેસરીણામ્ ।
ન બોધિસત્ત્વાનિહ તાત યૂથં એકઃ સમર્થો નમુચિં નિહન્તુમ્

વામે ઽવતારપ્રેક્ષ્યાહ -
ન શક્તિશૂલા ન ગદા ન ખઙ્ગાઃ ન હસ્તિનો ઽશ્વા ન રથા ન પત્તિઃ ।
તં શૌણ્ડમેકં શ્રમણં નિષણ્ણં હન્સ્યે ઽદ્ય મા સંભ્રમ તાત કિંચિ

દક્ષિણે પુણ્યાલંકાર આહ -
નારાયણસ્ય યથ કાય અછેદ્યભેદ્યો ક્ષાન્તિબલૈઃ કવચિતો દૃઢવીર્યખઙ્ગઃ ।
ત્રિવિમોક્ષવાહનસિ પ્રજ્ઞધનુઃ સ તાત પુણ્યાબલેન સ હિ જેષ્યતિ મારસેનામ્

વામે ઽનિવર્ત્યાહ -
ન નિવર્તતે તૃણગતઃ પ્રદહન્ દવાગ્નિઃ ક્ષિપ્તં શરો ન ચ નિવર્તતિ શિક્ષિતેન ।
વજ્રં નભે નિપતિતં ન નિવર્તતે ચ ન સ્થાનમસ્તિ મમ શાક્યસુતં હ્યજિત્વા

દક્ષિણે ધર્મકામ આહ -
આર્દ્રં તૃણં પ્રાપ્ય નિવર્તતે ઽગ્નિઃ ગિરિકૂટમાસાદ્ય નિવર્તતે શરઃ ।
વજ્રં મહીં પ્રાપ્ય અધઃ પ્રયાતિ અપ્રાપ્ય શાન્તમમૃતં ન નિવર્તતે અયમ્

કિં કારણમ્?
શક્ય તાત્ અન્તરીક્ષે લેખ્યચિત્ર ચિત્રિતું યાવન્તિ કેચિ સર્વ સત્ત્વ એકચિત્ત સ્થાપિતુમ્ ।
ચન્દ્રાસૂર્ય મારુતં ચ શક્ય પાશ બન્ધિતું ન બોધિસત્ત્વ શક્ય તાત બોધિમણ્ડિ ચાલિતુમ્

વામે ઽનુપશાન્ત આહ -
દૃષ્ટીવિષેણ મહતા પ્રદહામિ મેરું ભસ્મીકરોમિ સલિલં ચ મહોદધીનામ્ ।
બોધિં ચ પશ્ય શ્રમણં ચ અહં હિ તાત દૃષ્ટ્યા યથાદ્ય ઉભયં હિ કરોમિ ભસ્મમ્

દક્ષિણે સિદ્ધાર્થ આહ -
વિષેણ પૂર્ણો યદિ વૈષ સર્વો ભવેત્ત્રિસાહસ્રવરઃ પ્રદીપ્તઃ ।
નિરીક્ષણાદેવ ગુણાકરસ્ય સુનિર્વિષત્વં વિષમભ્યુપેયાત્

વિષાણમુગ્રં ત્રિભવેહ યચ્ચ રાગશ્ચ દોષશ્ચ તથૈવ મોહઃ ।
તે તસ્ય કાયે ચ તથૈવ ચિત્તે નભે યથા પઙ્કરજો ન સન્તિ

* * * * તસ્માન્નિવર્તામહ તાત સર્વે

વામે રતિલોલો નામાહ -
અહુ તૂર્યસહસ્ર પ્રવાદિતૈઃ અપ્સરકોટિસહસ્ર અલંકૃતૈઃ ।
લોભયિત્વન નેષ્યિ પુરોત્તમં કામરતિં હિ કરોમિ વશે તવ

દક્ષિણે ધર્મરતિરાહ -
ધર્મરતી સદ તસ્ય રતીહા ધ્યાનરતી અમૃતાર્થરતિશ્ચ ।
સત્ત્વપ્રમોક્ષણ મૈત્રરતિશ્ચ રાગરતિં સ રતિં ન કરોતિ

વામે વાતજવો નામાહ -
જવેનહં ચન્દ્રરવી ગ્રસેયં પ્રવાયમાનં ગગને ચ વાયુમ્ ।
અદ્યૈવ તાત શ્રમણં ગૃહીત્વા પ્રાસસ્ય મુષ્ટિં વિકિરામિ વાયુમ્

દક્ષિણે ઽચલમતિર્નામ મારપુત્રઃ, સ એવમાહ -
યથા તવૈષો જવવેગ ઉગ્રઃ તદ્વદ્યદિ સ્યાત્સુરમાનુષાણામ્ ।
સર્વે સમગ્રાપિ ન તે સમર્થાઃ કર્તું રુજામપ્રતિપુદ્ગલસ્ય

વામે બ્રહ્મમતિરાહ -
સ્યાત્તાદૃશાનામપિ વૃન્દમુગ્રં કુર્યાન્ન કિંચિત્તવ માનઘાતમ્ ।
પ્રાગેવ સૈકઃ પ્રકરોતિ કિં તે વૃન્દેન સાધ્યન્તિ હિ સર્વકાર્યા

દક્ષિણે સિંહમતિરાહ -
ન સિંહવૃન્દં ભુવિ દૃષ્ટપૂર્વં દૃષ્ટીવિષાણાં અપિ નાસ્તિ વૃન્દમ્ ।
તેજસ્વિનાં સત્યપરાક્રમાણાં પુરુષર્ષભાણાં અપિ નાસ્તિ વૃન્દમ્

વામે સર્વચણ્ડાલો નામાહ -
ન તે શ્રુતા તાત ગિરો ઽભિદીપ્તા યથા નદન્તે તનયાસ્તવેમે ।
વીર્યેણ વેગેન બલેન યુક્તા વ્રજામ શીઘ્રં શ્રમણં નિહન્તુમ્

દક્ષિણે સિંહનાદી નામાહ -
બહવઃ શૃગાલા હિ વનાન્તરેષુ નદન્તિ નાદાન્ન સતીહ સિંહે ।
તે સિંહનાદં તુ નિશામ્ય ભીમં ત્રસ્તા પલાયન્તિ દિશો દશાસુ

મારૌરસાસ્તદ્વદમી અપણ્ડિતાઃ અશ્રુત્વ નાદં પુરુષોત્તમસ્ય ।
નદન્તિ તાવત્સ્વમતા ઽતિઘૃષ્ટા મનુષ્યસિંહે નદિતે ન સન્તિ

વામાત્પાર્શ્વાદ્દુશ્ચિન્તિતચિન્ત્યાહ -
યચ્ચિન્તયામિ તદિહાશુ ભોતિ કથં ન એષો ઇમ વીક્ષતે ચ ।
મૂઢો ન એષો અનભિજ્ઞ કિં વા યદુત્થિહિત્વા ન પલાયતે લઘુમ્

દક્ષિણાત્પાર્શ્વાત્સુચિન્તિતાર્થો નામાહ -
મૂઢો ન વાયં અપરાક્રમો વા યુષ્મૈવ મૂઢાશ્ચ અસંયતાશ્ચ ।
ન યુષ્મિ જાનાથ ઇમસ્ય વીર્યં પ્રજ્ઞાબલેનાસ્ય જિતાઃ સ્થ સર્વે

મારાત્મજાનાં યથ ગઙ્ગવાલિકા એતેન વીર્યેણ યથૈવ યૂયમ્ ।
રોમસ્ય એકં ન સમર્થ ચાલિતું પ્રાગેવ યશ્ચિન્તયિ ઘાતયિષ્યે

મા યૂયમત્ર ક્ષિણુયાત માનસં પ્રસન્નચિતા ભવથા સગૌરવાઃ ।
નિવર્તયા મા પ્રકરોથ વિગ્રહં ભવિષ્યતે ઽસૌ ત્રિભવેસ્મિ રાજા

પેયાલમ્ । એવં તે સર્વે મારપુત્રાઃ પરિપુર્ણં પુત્રસહસ્રં શુક્લપાક્ષિકાશ્ચ કૃષ્ણપાક્ષિકાશ્ચ મારં પાપીયાંસં પૃથક્પૃથગ્ગાથાભિરધ્યભાષન્ત ॥
અથ ખલુ ભદ્રસેનો નામ મારસ્ય પાપીયસઃ સેનાપતિઃ, સ મારં પાપીયસં ગાથાભિરધ્યભાષત -
યે તે તવાનુયાત્રાઃ શક્રો લોકપાલાશ્ચ કિન્નરગણાશ્ચ ।
અસુરેન્દ્રા ગરુડેન્દ્રાઃ કૃતાઞ્જલિપુટાઃ પ્રણત તસ્મૈ

કિં પુનરનાનુયાત્રા બ્રહ્મા આભાસ્વરાશ્ચ સુરપુત્રાઃ ।
દેવાશ્ચ શુદ્ધાવાસકાસ્તે ઽપિ ચ સર્વે પ્રણત તસ્મૈ

યે ચ તવેમે પુત્રાઃ પ્રજ્ઞામેઘાવિનશ્ચ બલિનશ્ચ ।
તે બોધિસત્ત્વહૃદયં અનુપ્રવિષ્ટા નમસ્યન્તિ

યાપ્યેષ મારસેના અશીતિ સ્ફુટ યોજનાનિ યક્ષાદ્યૈઃ ।
ભૂયિષ્ઠ સર્વપ્રેક્ષી પ્રસન્નમનસો હિ નિર્દોષમ્

દૃષ્ટ્વા યથા સુભીમાં રૌદ્રાં વિકૃતાં ચમૂમિમાં ઘોરામ્ ।
ન ચ વિસ્મિતો ન ચલિતો ધ્રુવમસ્ય જયો ભવત્યદ્ય

સ્થિત યત્ર ચ સેનેયં તત્ર ઉલૂકાઃ શિવાશ્ચ વિરુવન્તિ ।
વાયસગર્દભરુદિતં નિવર્તિતવ્યં ક્ષમં શીઘ્રમ્

વીક્ષસ્વ બોધિમણ્ડે પટુક્રોઞ્ચા હંસ કોકીલ મયૂરાઃ ।
અભિદક્ષિણં કરોન્તિ ધ્રુવમસ્ય જયો ભવત્યદ્ય

યત્ર સ્થિત સેનેયં તત્ર મસિઃ પાંશવશ્ચ વર્ષન્તિ ।
મહિમણ્ડિ કુસુમવૃષ્ટિઃ કુરુષ્વ વચનં નિવર્તસ્વ

યત્ર સ્થિત સેનેયં ઉત્કૂલનિકૂલ શલ્યકણ્ટકાકીર્ણમ્ ।
મહિમણ્ડ કનકનિર્મલુ નિવર્તિતવ્યં ક્ષમં પ્રાજ્ઞૈઃ

દૃષ્ટા તિ સુપિનિ પૂર્વે ભેષ્યસિ પ્રત્યક્ષુ યદિ ન ગચ્છાસિ ।
ભસ્મં ચમૂં ચ કરિષ્યતિ ઋષિભિર્દેશા કૃતા યથા ભસ્મમ્

રાજા યતો ઋષિવરો રોષિતુ આસીત્ સ બ્રહ્મદત્તેન ।
ઉદ્દગ્ધદણ્ડકવનં વર્ષૈર્બહુભિસ્તૃણ ન જાતા

યે કેચિ સર્વલોકે ઋષયો વ્રતચારિણસ્તપોયુક્તાઃ ।
તેષામયં પ્રધાનો હ્યહિંસકઃ સર્વભૂતાનામ્

કિં તે ન શ્રુતપૂર્વં કાયે દીપ્તા સુલક્ષણા યસ્ય ।
નિષ્ક્રામતિ ચાગારાત્સ ભવતિ બુદ્ધો જિતક્લેશઃ

ઇમ ઈદૃશી વિભૂતિં પૂજાર્થં નિર્મિતા જિનસુતેભિઃ ।
તં નૂનમગ્રસત્ત્વો હ્યગ્રાહુતિસંપ્રતિગ્રાહી

ઊર્ણા યથા સુવિમલા વિરાજતે ક્ષેત્રકોટિનયુતેષુ ।
જિહ્મીકૃતાઃ સ્મ ચ તયા નિસંશયં એષ મારબલહન્તા

મૂર્ધ્નં યથાસ્ય દેવૈર્દ્રષ્ટુ ન શક્યં ન વૈ ભવાગ્રસ્થૈઃ ।
નૂનં સર્વજ્ઞત્વં પ્રાપ્સ્યત્યન્યૈરનુપદિષ્ટમ્

યથ મેરુચક્રવાલાશ્ચન્દ્રાસૂર્યશ્ચ શક્રબ્રહ્માણઃ ।
વૃક્ષાશ્ચ પર્વતવરાઃ પ્રણતે સર્વે મહીમણ્ડમ્

નિઃસંશયુ પુણ્યબલી પ્રજ્ઞાબલવાંશ્ચ જ્ઞાનબલવાંશ્ચ ।
ક્ષાન્તિબલવાંશ્ચ વીર્યબલવાનબલંકર્તા નમુચિપક્ષાં

હસ્તી યથામભાણ્ડં પ્રમર્દતે ક્રોષ્ટુકાન્ યથા સિંહઃ ।
ખદ્યોતં વાદિત્યો ભેત્સ્યતિ સુગતસ્તથા સેનામ્

એતચ્છુત્વા પરો મારપુત્રો ઽતીવ રોષાત્સંરક્તનયનો ઽબ્રવીત્ -
એકસ્ય વર્ણાનતિઅપ્રેમયાં પ્રભાષસે તસ્ય ત્વમેકકસ્ય ।
એકો હિ કર્તું ખલુ કિં સમર્થો મહાબલા પશ્યસિ કિં ન ભીમા

અથ દક્ષિણાત્પાર્શ્વાન્મારપ્રમર્દકો નામ મારપુત્ર આહ -
સૂર્યસ્ય લોકે ન સહાયકૃત્યં ચન્દ્રસ્ય સિંહસ્ય ન ચક્રવર્તિનઃ ।
બોધૌ નિષણ્ણસ્ય ચ નિશ્ચિતસ્ય ન બોધિસત્ત્વસ્ય સહાયકૃત્યમ્

અથ બોધિસત્ત્વો મારસ્ય દુર્બલીકરણહેતોર્વિકસિતશતપત્રનિભં વદનં સંચારયતિ સ્મ । યં દૃષ્ટ્વા મારઃ પાપીયાન્ પ્રપલાયાનો ઽભૂત્ । મમ ચમૂ બોધિસત્ત્વસ્ય વદનં પ્રતિષ્ઠેતિ ( વૈદ્ય 232 ) મન્યમાનઃ પ્રપલાનઃ પુનરેવ પ્રતિનિવૃત્ય સપરિવારો વિવિધાનિ પ્રહરણાનિ બોધિસત્ત્વસ્યોપર્યુત્સૃજતિ સ્મ સુમેરુમાત્રાંશ્ચ પર્વતાન્ । તે ચ બોધિસત્ત્વસ્યોપરિ પ્રક્ષિપ્તાઃ પુષ્પવિતાને વિમાનાનિ સંતિષ્ઠન્તે સ્મ । યે ચ દૃષ્ટિવિષા આશીવિષાઃ શ્વાસવિષાશ્ચાગ્નિજ્વાલાનુત્સૃજન્તિ સ્મ, તચ્ચાગ્નિમણ્ડલં બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રભામણ્ડલમિવ સંતિષ્ઠતે સ્મ ॥
અથ પુનરેવ બોધિસત્ત્વો દક્ષિણેન પાણિના શીર્ષં પ્રમાર્ષ્ટિ સ્મ । મારશ્ચ પશ્યતિ સ્મ । બોધિસત્ત્વસ્ય હસ્તે ખઙ્ગ ઇતિ દક્ષિણામુખઃ પ્રપલાયતે સ્મ । ન કિંચિદિતિ પુનરેવ પ્રતિનિવર્તતે સ્મ । નિવૃત્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્યોપરિ નાનાવિધાનિ પ્રહરણાન્યુત્સૃજતિ સ્મ અસિધનુશરશક્તિતોમરપરશ્વધભુશુણ્ડિમુસલકણયગદાચક્રવજ્રમુદ્ગરપાદપશિલાપાશાયોગુડાનતિભયાનકાન્ । તે ચોત્ક્ષિપ્તમાત્રા નાનાવિધાનિ પુષ્પદામાનિ પુષ્પવિતાનાનિ ઇવ સંતિષ્ઠન્તે સ્મ । મુક્તસુકુસુમાનિ ચ મહીમવકિરન્તો માલ્યદામાનિ ચાવલમ્બમાનાનિ બોધિવૃક્ષં વિભૂષયન્તિ સ્મ । તાંશ્ચ વ્યૂહાન્ વિભૂતિં દૃષ્ટ્વા બોધિસત્ત્વસ્ય મારઃ પાપીયાનીર્ષ્યામાત્સર્યોપહતચેતા બોધિસત્ત્વમબ્રવીત્ - ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ હે રાજકુમાર, રાજ્યં ભુઙ્ક્ષ્વ, તાવત્તવ પુણ્યમ્, કુતસ્તે મોક્ષપ્રાપ્તિઃ?
અથ બોધિસત્ત્વો ધીરગમ્ભીરોદારશ્લક્ષ્ણમધુરયા વાચા મારં પાપીયસમેતદવોચત્ - ત્વયા તાવત્પાપીયન્નેકેન નિર્ગડેન યજ્ઞેન કામેશ્વરત્વં પ્રાપ્તમ્ । મયા ત્વનેકાનિ યજ્ઞકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિર્ગડાનિ યષ્ટાનિ । કરચરણનયનોત્તમાઙ્ગાનિ ચ નિકૃત્ય નિકૃત્યાર્થિભ્યો દત્તાનિ । ગૃહધનધાન્યશયનવસનં ચંક્રમોદ્યાનાનિ ચાનેકશો યાચનકેભ્યો નિસૃષ્ટાનિ સત્ત્વાનાં મોક્ષાર્થિના ।
અથ ખલુ મારઃ પાપીયાન્ બોધિસત્ત્વં ગાથયા પ્રત્યભાષત્ -
યજ્ઞો મયેષ્ટસ્ત્વમિહાત્ર સાક્ષી નિરર્ગડઃ પૂર્વભવે ઽનવદ્યઃ ।
તવેહ સાક્ષી ન તુ કશ્ચિદસ્તિ કિંચિત્પ્રલાપેન પરાજિતસ્ત્વમ્

બોધિસત્ત્વ આહ - ઇયં પાપીયન્ મમ ભૂતધાત્રી પ્રમાણમિતિ ॥
અથ બોધિસત્ત્વો મારં મારપર્ષદં ચ મૈત્રીકરુણાપૂર્વંગમેન ચિત્તેન સ્ફુરિત્વા સિંહવદભીતો ઽનુત્ત્રસ્તો ઽસ્તમ્ભી અદીનો ઽલીનઃ અસંક્ષુભિતો ઽલુલિતો વિગતભયલોમહર્ષઃ શઙ્ખધ્વજમીનકલશસ્વસ્તિકાઙ્કુશચક્રાઙ્કમધ્યેન જાલાવિતાનાવનદ્ધેન સુરુચિરતામ્રનખાલંકૃતેન મૃદુતરુણસુકુમારેણાનન્તકલ્પાપરિમિતકુશલમૂલસંભારોપચિતેન દક્ષિણેન પાણિના સર્વકાયં પરિમાર્જ્ય સલીલં મહીં પરાહનતિ સ્મ । તસ્યાં ચ વેલાયામિમાં ગાથામભાષત્ -
ઇયં મહી સર્વ જગત્પ્રતિષ્ઠા અપક્ષપાતા સચરાચરે સમા ।
ઇયં પ્રમાણા મમ નાસ્તિ મે મૃષા સાક્ષિત્વમસ્મિં મમ સંપ્રયચ્છતુ

સંસ્પૃષ્ટમાત્રા ચેયં મહાપૃથિવી બોધિસત્ત્વેન ષડ્વિકારમકમ્પત્ પ્રાકમ્પત્ સંપ્રાકમ્પત્ । અરણત્ પ્રારણત્ સંપ્રારણત્ । તદ્યથાપિ નામ માગધિકાનાં કાંસપાત્રી કાષ્ઠેનાભ્યાહતા રણત્યનુરણતિ, એવમેવેયં મહાપૃથિવી બોધિસત્ત્વેન પાણિતાડિતા રણત્યનુરણતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ યસ્યાં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ સ્થાવરા નામ મહાપૃથિવીદેવતા સા કોટિશતપૃથિવીદેવતાપરિવારા સર્વાં મહાપૃથિવીં સંપ્રકમ્પ્ય નાતિદૂરે બોધિસત્ત્વસ્ય પૃથિવીતલં ભિત્ત્વાર્ધકાયાભ્યુન્નામ્ય સર્વાલંકારપ્રતિમણ્ડિતા યેન બોધિસત્ત્વસ્તેનાવનતકાયા પ્રાઞ્જલીકૃતા બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - એવમેતન્મહાપુરુષ એવમેતત્ યથા ત્વયાભિહિતમ્ । વયમત્ર પ્રત્યક્ષાઃ । અપિ તુ ભગવંસ્ત્વમેવ સદેવકસ્ય લોકસ્ય પરમસાક્ષીભૂતઃ પ્રમાણભૂતશ્ચેતિ । એવમુક્ત્વા સ્થાવરા મહાપૃથિવીદેવતા મારં પાપીયાંસમનેકપ્રકારં નિર્ભર્ત્સ્ય બોધિસત્ત્વં ચાભ્યભિસ્તુત્ય વિવિધં ચ સ્વકં પ્રભાવં સંદર્શ્ય સપરિવારા તત્રૈવાન્તરધાત્ ॥
તં શ્રુત્વ મેદિનિરવં સ શઠઃ સસૈન્યઃ ઉત્ત્રસ્ત ભિન્નહૃદયો પ્રપલાન સર્વે ।
શ્રુત્વેવ સિંહનદિતં હિ વને શૃગાલાઃ કાકા વ લોષ્ટુપતને સહસા પ્રણષ્ટાઃ

અથ ખલુ મારઃ પાપીયાન્ દુઃખિતો દુર્મના અનાત્તમના અપત્રપમાણરૂપો માનાભિભવાન્ન ગચ્છતિ સ્મ । ન નિવર્તતે સ્મ । ન પલાયતે સ્મ । પશ્ચાન્મુખં સ્થિત્વા ઉત્તરિ સેનામામન્ત્રયતે સ્મ - સહિતાઃ સમગ્રાસ્તાવદ્ભવન્તસ્તિષ્ઠન્તુ મુહુર્તં યાવદ્વયં જ્ઞાસ્યામો યદિ તાવચ્છક્યેતાયમનુનયેનોત્થાપયિતુમ્ । મા ખલ્વેવંરૂપસ્ય સત્ત્વરત્નસ્ય સહસા વિનાશો ભૂદિતિ ॥
અથ ખલુ મારઃ પાપીયાન્ સ્વા દુહિતૄરામન્ત્રયતે સ્મ - ગચ્છધ્વં યૂયં કન્યકાઃ, બોધિમણ્ડમુપસંક્રમ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય જિજ્ઞાસનાં કુરુત - કિં સરાગો ઽથ વીતરાગઃ । કિં મૂકો ઽથ પ્રજ્ઞઃ । કિમન્ધો ઽથ દેશજ્ઞો ઽર્થપરાયણઃ । દીનો વા ધીરો વેતિ । ઇદં ખલુ વચનં શ્રુત્વા તા અપ્સરસો યેન બોધિમણ્ડો યેન ચ બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રામન્ । ઉપસંક્રમ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા દ્વાત્રિંશદાકારાં સ્ત્રીમાયામુપદર્શયન્તિ સ્મ । તદ્યથા । કતમા દ્વાત્રિંશદાકારા? કાશ્ચિત્તત્રાર્ધવદનં છાદયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદુન્નતાન્ કઠિનાન્ પયોધરાન્ દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદર્ધવિહસિતૈર્દન્તાવલિં દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્બાહૂનુત્ક્ષિપ્ય વિજૃમ્ભમાણાન્ કાક્ષાન્ દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્બિમ્બફલોપમાનોષ્ઠાન્ દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદર્ધનિમીલિતૈર્નયનૈર્બોધિસત્ત્વં નિરીક્ષન્તે સ્મ, દૃષ્ટ્વા ચ શીઘ્રં નિમીલયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદર્ધપ્રાવૃતાન્ પયોધરાન્ દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિચ્છિથિલામ્બરાં ( વૈદ્ય 234 ) સમેખલાં શ્રોણીં દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિત્સમેખલાં તનુદુકૂલનિવાસિતાં શ્રોણીં દર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિજ્ઝણઝણાશદ્બાન્નૂપુરૈઃ કુર્વન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદેકાવલીં સ્તનાન્તરેષૂપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્વિનગ્નાનર્ઘોરૂનુપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિચ્છિરઃસ્વંસેષુ ચ પત્રગુપ્તાઞ્શુકશારિકાંશ્ચોપવિષ્ટાનુપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદર્ધકટાક્ષૈર્બોધિસત્ત્વં નિરીક્ષન્તે સ્મ । કાશ્ચિત્સુનિવસ્તા અપિ દુર્નિવસ્તાઃ કુર્વન્તિ સ્મ । કાશ્ચિજ્જઘનરસનાઃ કમ્પયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિત્સંભ્રાન્તા ઇવ સવિલાસમિતસ્તતશ્ચંક્રમ્યન્તે સ્મ । કાશ્ચિન્નૃત્યન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્રાયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્વિલસન્તિ સ્મ, લજ્જન્તે ચ । કાશ્ચિત્કદલ્ય ઇવ વાયુવિધૂતા ઉરૂ કમ્પયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ગમ્ભીરાઃ સ્તનન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદંશુકપ્રાવૃતાઃ સઘણ્ટારસના વિહસ્યન્ત્યશ્ચંક્રમ્યન્તે સ્મ । કાશ્ચિદ્વસ્ત્રાણ્યાભરણાનિ ચ પૃથિવ્યાં છોરયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ગુહ્યપ્રકાશાનિ સર્વાભરણાન્યુપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ગન્ધાનુલિપ્તાન્ બાહૂનુપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદ્ગન્ધાનુલેપનકુણ્ડલાન્યુપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિદવગુણ્ઠિકયા વદનાનિ છાદયન્તિ સ્મ, ક્ષણેક્ષણા ચોપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિત્પૂર્વહસિતરમિતક્રીડિતા અન્યોન્યં સ્મારયન્તિ સ્મ । પુનરપિ લજ્જિતા ઇવ તિષ્ઠન્તિ સ્મ । કાશ્ચિત્કુમારીરૂપાણ્યપ્રસૂતિરૂપાણિ મધ્યસ્ત્રીરૂપાણિ ચોપદર્શયન્તિ સ્મ । કાશ્ચિત્કામોપહિતેન બોધિસત્ત્વં નિમન્ત્રયન્તે સ્મ । કાશ્ચિન્મુક્તકુસુમૈર્બોધિસત્ત્વમવકિરન્તિ સ્મ । પુરતશ્ચ સ્થિત્વા બોધિસત્ત્વસ્યાશયં મીમાંસન્તે સ્મ । વદનં ચ નિરીક્ષન્તે સ્મ - કિમયં રક્તેન્દ્રિયૈઃ પશ્યત્યાહોસ્વિદ્દૂરીકરોતિ, નયને ઈર્યતે વા ન વેતિ । તાઃ પશ્યન્તિ બોધિસત્ત્વસ્ય વદનં શુદ્ધં વિમલં ચન્દ્રમણ્ડલમિવ રાહુવિનિર્મુક્તં સૂર્યમિવ પ્રોદયમાનં યૂપમિવ કનકમયં વિકસિતમિવ સહસ્રપત્રં હવ્યાવસિક્તમિવાનલં મેરુમિવાચલં ચક્રવાલમિવાભ્યુદ્રતં ગુપ્તેઇન્દ્રિયં નાગમિવ સુદાન્તચિત્તમ્ ॥
અથ તા મારદુહિતરો ભૂયસ્યા માત્રયા બોધિસત્ત્વસ્ય સંલોભનાર્થમિમા ગાથા અભાષન્ત -
સુવસન્તકે ઋતુવર આગતકે રમિમો પ્રિય ફુલ્લિતપાદપકે ।
તવ રૂપ સુરૂપ સુશોભનકે વશવર્તિસુલક્ષણચિત્રિતકે

વય જાત સુજાત સુસંસ્થિતિકાઃ સુખકારણ દેવનરાણ સુસંતુતિકાઃ ।
ઉત્થિ લઘું પરિભુઞ્જ સુયૌવનિકં દુર્લભ બોધિ નિવર્તય માનસકમ્

પ્રેક્ષસિ તાવ ઇમા મરુકન્ય સુલંકૃતિકા તવ કારણ સજ્જિત ભૂષિત આગતિકા ।
કો રૂપમિમં સમવેક્ષ્ય ન રજ્યતિ રાગરતો અપિ જર્જર કાષ્ઠ વ શોષિતજીવિતકો

કેષ મૃદૂ સુરભી વરગન્ધિનિકા મકુટાકુણ્ડલપત્રવિબોધિતઆનનિકા ।
સુલલાટ સુલેપનઆનનિકા પદ્મવિશુદ્ધવિશાલસુલોચનિકા

પરિપૂરિતચન્દ્રનિભાનનિકા બિમ્બસુપક્વનિભાધરિકા ।
શઙ્ખકુન્દહિમશુક્લસુદન્તિનિકા પ્રેક્ષ કાન્ત રતિલાલસિકામ્

કઠિનપીનપયોધર ઉદ્ગતિકાં ત્રિવલીકૃતમધ્યસુસુન્દરિકામ્ ।
જઘનાઙ્ગણચારુસુવિત્થરિકાં પ્રેક્ષસુ નાથ સુકામિનિકામ્

ગજભુજસંનિભઊરુણિકાં વલયનિરન્તરબાહનિકામ્ ।
કાઞ્ચીવરશ્રોણિસમણ્ડિતિકાં પ્રેક્ષહિ નાથ ઇમા તવ દાસિનિકામ્

હંસગતીસુવિલમ્બિતગામિનિકાં મઞ્ઞુમનોજ્ઞસુમન્મથભાષિણિકામ્ ।
ઈદૃશરૂપસુભૂષિણિકાં દિવ્યરતીષુ સુપણ્ડિતિકામ્

ગીતકવાદિતનૃત્યસુશિક્ષિતિકાં રતિકારણજાતિસુરૂપિણિકામ્ ।
યદિ નેચ્છસિ કામસુલાલસિકાં સુષ્ટુ સુવઞ્ચિતકો ઽસિ ભૃશં ખલુ લોકે

નિધિ દૃષ્ટ યથા હિ પલાયતિ કો ચિ નરો ધનસૌખ્યમજાનકુ મૂઢમનો ।
ત્વમપિ તથૈવ હિ રાગમજાનનકો યઃ સ્વયમાગતિકાં ન હિ ભુઞ્જસિ કામિનિકામ્

ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો ઽનિમિષનયનઃ પ્રહસિતવદનઃ સ્મિતમુખો ઽવિકોપિતૈરિન્દ્રિયૈરનભિસંસ્કૃતૈર્ગાત્રૈરજિહ્મો ઽરક્તો ઽદુષ્ટો ઽમૂઢઃ શૈલેન્દ્રવદપ્રકમ્પ્યો ઽનવલીનો ઽનવદીર્ણો ઽસંપીડિતઃ સુસંસ્થિતયા બુદ્ધ્યા સ્વાધીનેન જ્ઞાનમુખેનાત્યન્તસુપ્રહીણત્વાત્ક્લેશાનાં શ્લક્ષ્ણયા મધુરયા વાચા બ્રહ્માતિરેકેણ ઘોપેણ કરવિઙ્કરુતેન સ્વરેણ વલ્ગુના મનોજ્ઞેન તાં મારદુહિતૄન્ ગાથાભિઃ પ્રત્યભાષત્ -
કામા ભો બહુદુઃખસંચયા દુઃખમૂલા ધ્યાનર્દ્ધીતપસં ચ ભ્રંસની અબુધાનામ્ ।
ન સ્ત્રીકામગુણેભિ તૃપ્તિતાં વિદુમાહુઃ પ્રજ્ઞાતૃપ્તિકરો ભવિષ્યહં અબુધાનામ્

કામાં સેવયતો વિવર્ધતે પુન તૃષ્ણા પીત્વા વૈ લવણોદકં યથા નરુ કશ્ચિ ।
નાત્માર્થે ચ પરાર્થિ ભોતિહા પ્રતિપન્નો આત્માર્થે ચ પરાર્થ ઉત્સુકો ભવિતાહમ્

ફેનાબુદ્બુદતુલ્યસંનિભં તવ રૂપં માયારઙ્ગમિવા વિથાપિતં સ્વમતેન ।
ક્રીડા વૈ સુપિનેવ અધ્રુવા અપિનિત્યા બાલાનાં સદ ચિત્તમોહના અબુધાનામ્

નેત્રા બુદ્બુદતુલ્યસાદૃશા ત્વચનદ્ધાઃ કઠિનં શોણિતપિણ્ડમુદ્રતં યથ ગણ્ડમ્ ।
ઉદરો મૂત્રપુરીષસંચયો અસુચોક્ષઃ કર્મક્લેશસમુત્થિતો દુખયન્ત્રઃ

સંમૂઢા યહિ બાલબુદ્ધયો ન તુ વિજ્ઞાઃ શુભતો કલ્પયમાન આશ્રયં વિતથેન ।
સંસારે બહુકાલ સંસરી દુઃખમૂલે અનુભોક્તા નિરયેષુ વેદના બહુદુઃખા

શ્રોણિ પ્રસ્રવતે વિગન્ધિકા પ્રતિકૂલા ઉરૂજઙ્ઘક્રમાશ્ચ સંસ્થિતા યથ યન્ત્રમ્ ।
ભૂતં યુષ્મિ અહં નિરીક્ષમી યથ માયા હેતુપ્રત્યયતઃ પ્રવર્તથા વિતથેન

દૃષ્ટ્વા કામગુણાંશ્ચ નિર્ગુણાં ગુણહીનાં આર્યજ્ઞાનપથસ્ય ઉત્પથાં વિપથાંશ્ચ ।
વિષપત્રાગ્નિસમાં મહોરગાં યથ ક્રુદ્ધાં બાલા અત્ર હિ મૂર્છિતા સુખસંજ્ઞાઃ

કામાદાસુ ભવીતિ યો નર પ્રમદાનાં શીલે ઉત્પથિ ધ્યાયિ ઉત્પથિ મતિહીનો ।
જ્ઞાને સો હિ સુદૂરિ તિષ્ઠતે રતિલોલો યો ઽસૌ ધર્મરતિં જહિત્વના રમિ કામૈઃ

નો રાગેણ સહી વસામ્યહં ન ચ દોષૈઃ નો નૈર્નિત્યઅશુભઅનાત્મભિર્વસિ સાર્ધમ્ ।
આરાતીયરતીયસંવશેન ચ સાર્ધં નિર્મુક્તં મમ ચિત્તુ મારુતો ગગને વા

પૂર્ણં સર્વજગત્ત્વમીદૃશૈર્યદિહ સ્યાત્ કલ્પં તાભિ સહા સમોસૃતો વિહરેયમ્ ।
નો વા મહ્ય ખિલં ન રજ્યના ન ચ મોહો આકાશઃસમતુલ્યમાનસા જિન ભોન્તિ

યદ્યપીહ રુધિરાસ્થિવર્જિતાઃ દેવઅપ્સર સુનિર્મલાઃ શુભાઃ ।
તે ઽપિ સર્વિ સુમહદ્ભયે સ્થિતાઃ નિત્યભાવરહિતા અશાશ્વતાઃ

અથ ખલુ તા મારદુહિતરઃ સુશિક્ષિતાઃ સ્ત્રીમાયાસુ ભૂયસ્યા માત્રયા રાગમદદર્પં સંજનય્ય ચેષ્ટામુપદર્શ્ય ગાત્રાણિ વિભૂષયિત્વા સ્ત્રીમાયામુપદર્શ્ય બોધિસત્ત્વં પ્રલોભયન્તિ સ્મ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
તૃષ્ણરતી રતિશ્ચ સહિતા પ્રમદવર મધુરા
મારસમીરિતાઃ સુલલિતા ત્વરિતમુપગતાઃ ।
વાયુસમીહિતા કિસલયાસ્તરુણતરુલતા
નૃત્તત લોભયં નૃપસુતં દ્રુમવિટપગતમ્

એષ વસન્તકાલસમયઃ પ્રવર ઋતુવરો
નારિનરાણ હર્ષણકરો નિહતતમરજઃ ।
કોકિલહંસમોરરવિશા દ્વિજગણકલિલઃ
કાલ ઉપસ્થિતો ઽનુભવિતું મદનગુણરતિમ્

કલ્પસહસ્રશીલનિરતો વ્રતતપચરિતો
નિશ્ચલ શૈલરાજસદૃશસ્તરુણરવિવપુઃ ।
મેઘનિનાદવલ્ગુવચનો મૃગપતિનિનદો
વચનમુવાચ સો ઽર્થસહિતં જગતિ હિતકરઃ

કામવિવાદ વૈર કલહા મરણભયકરા
બાલજનોપસેવિત સદા બુધજનરહિતા ।
પ્રાપ્તયુ કાલુ યત્ર સુગતૈરમૃતમધિગતં
અદ્ય ભવિષ્ય મારુ જિનિયા દશબલુ અરહાન્

માય નિદર્શયન્તિય વદં શૃણુ કમલમુખા
રાજુ ભવિષ્યસેશ્વરવરઃ ક્ષિતિપતિ બલવાન્ ।
તૂર્યસહસ્રસંપ્રભણિતે પ્રમદવરગણે
કિં મુનિવેષકેન ભવતો વિરમ રતિ ભજા

બોધિસત્ત્વ આહ -
ભેષ્યિ અહં હિ રાજુ ત્રિભવે દિવિ ભુવિ મહિતો
ઈશ્વરુ ધર્મચક્રચરણો દશબલુ બલવાન્ ।
શૈક્ષ્યઅશૈક્ષ્યપુત્રનયુતૈઃ સતતસમિતમભિનતો
ધર્મરતી રમિષ્યિ વિષયૈર્ન રમિ રમતિ મનઃ

તા આહુઃ -
યાવ ચ યૌવનં ન ગલિતં પ્રથમવયધરો
યાવ ચ વ્યાધિ નાક્રમતિ તે ન ચ જર અસિતા ।
યાવ ચ રૂપયૌવનધરો વયમપિ ચ સુખી
તાવ નુ ભુઙ્ક્ષ્વ કામરતયઃ પ્રહસિતવદનઃ

બોધિસત્ત્વ આહ -
યાવ ચ દુર્લભો ઽદ્ય લભિતઃ ક્ષણવર અમૃતો
યાવ ચ વર્જિતા ક્ષણદુખા અસુરસુરપુરે ।
યાવ જરા ચ વ્યાધિમરણં ન કુપિતરૂપવં
તાવહુ ભાવયિષ્યિ સુપથં અભયપુરગમમ્

તા આહુઃ -
દેવપુરાલયે ઽપ્સરવૃતસ્ત્રિદશપતિરિવા યામસુયામસંતુષિતકે અમરવરસ્તુતો ।
મારપુરે ચ કામરતયઃ પ્રમદવશગતઃ ક્રીડ્યનુભુઙ્ક્ષ્વ અસ્મભિ સહા વિપુલરતિકરઃ

બોધિસત્ત્વ આહ -
કામ તૃણોસબિન્દુચપલા શરદઘનસમા પન્નગકન્યરોષસદૃશા ભૃશભયકરણા ।
શક્રસુયામદેવતુષિતા નમુચિવશગતાઃ કો ઽત્ર રમેત નર્યભિલષિતે વ્યસનપરિગતે

તા આહુઃ -
પુષ્પિત પશ્યિમાં તરુવરાં તરુણકિસલયાં કોકિલજીવજીવકરુતા મધુકરવિરુતા ।
સ્નિગ્ધસુનીલકુઞ્ચિતમૃદું ધરણિતલરુહે કિં નરસિંહ સેવિત વને રમસુ યુવતિભિઃ

બોધિસત્ત્વ આહ -
કાલવશાત્પુષ્પિત ઇમે કિસલય તરવો ભુક્ષપિપાસિતા મધુકરાઃ કુસુમમભિગતાઃ ।
ભાસ્કરુ શોષયિષ્યતિ યદા ધરણિતલરુહાં પૂર્વજિનોપભુક્તમમૃતં વ્યવસિતમિહ મે

મારદુહિતર આહુઃ -
પ્રેક્ષહિ તાવ ચન્દ્રવદના નવનલિનિનિભા વાચ મનોજ્ઞ શ્લક્ષ્ણ દશના હિમરજતનિભા ।
ઈદૃશ દુર્લભા સુરપુરે કુત મનુજપુરે તે ત્વય લબ્ધ યે સુરવરૈરભિલષિત સદા

બોધિસત્ત્વ આહ -
પશ્યમિ કાયમેધ્યમશુચિં કૃમિકુલભરિતં
જર્જરમિત્વરં ચ ભિદુરં અસુખપરિગતમ્ ।
યત્સચરાચરસ્ય જગતઃ પરમસુખકરં
તત્પદમચ્યુતં પ્રતિલભે બુધજનમહિતમ્

તા ચતુષષ્ટિકામલલિતાનિ ચમનુભવિયા
નૂપુરમેખલા અભિહની વિગલિતવસના ।
કામશરાહતાઃ સમદનાઃ પ્રહસિતવદનાઃ
કિં તવ આર્યપુત્ર વિકૃતં યદિ ન ભજસે

સર્વભવેષુ દોષ વિદિતો ઽવચિ વિધુતરજા
કામસિશક્તિશૂલસદૃશાઃ સમધુક્ષુરસમાઃ ।
સર્પશિરોગ્નિકર્ષુસદૃશાઃ સુવિદિત ઇહ મે
તેનહુ નારિસંઘ ત્યજમી ગુણહર પ્રમદાઃ

તા બહુભિઃ પ્રકારનયુતૈઃ પ્રમદગુણકરૈઃ
લોભયિતું ન શેકુ સુગતં ગજકરભગતિમ્ ।
લજ્જિહિરોત્રપાત્તુ મુનિન પ્રપતિષુ ચરણે
ગૌરવુ તુષ્ટ પ્રેમ જનિયા સ્તવિષુ હિતકરમ્

નિર્મલપદ્મગર્ભસદૃશા શરદિશશિમુખા
સર્પિહુતાર્ચિતેજસદૃશા કનકગિરિનિભા ।
સિધ્યતુ ચિન્તિતા તિ પ્રણિધિ ભવશતચરિતા
સ્વામુપતીર્ય તારય જગદ્વ્યસનપરિગતમ્

તા કર્ણિકારચમ્પકનિભં સ્તવિય બહુવિધં
કૃત્વ પ્રદક્ષિણં અતિશયં ગિરિરિવ અચલમ્ ।
ગત્વ પિતુર્નિપત્ય શિરસા ઇદમવચિ ગિરં
સાધ્વસ નં હિ તાત પ્રતિઘં અમરનરગુરોઃ

પશ્યતિ પદ્મપત્રનયનઃ પ્રહસિતવદનો
નાપિ સરક્તુ પ્રેક્ષતિ જનં ન પિ ચ સભૃકુટિઃ ।
મેરુ ચલેય શુષ્ય ઉદધિઃ શશિરવિ પ્રપતે
નૈવ સ દોષદર્શિ ત્રિભવે પ્રમદવશ ગમિયા

અથ ખલુ મારઃ પાપીયાનિદં વચનં શ્રુત્વા ભૂયસ્યા માત્રયા દુઃખિતો દુર્મના અનાત્તમનાઃ પ્રદુષ્ટમનાસ્તાં સ્વદુહિતૄનામન્ત્રયતે સ્મ - કથં ભો ન શક્યતે સ બોધિમણ્ડાદુત્થાપયિતુમ્? મા ખલુ મૂઢઃ અજ્ઞો ઽથ યુષ્માકં રૂપાકૃતિં ન પશ્યતિ?
અથ ખલુ તા મારદુહિતરઃ સ્વપિતરં ગાથાભિઃ પ્રત્યભાષન્ત -
શ્લક્ષ્ણા મધુરં ચ ભાષતે ન ચ રક્તો ગુરુ ગુહ્યં ચ નિરીક્ષતે ન ચ દુષ્ટઃ ।
ઈર્યાં ચર્યાં ચ પ્રેક્ષતે ન ચ મૂઢઃ કાયા સર્વ પનેતિ આશયો સુગભીરઃ

નિઃસંશયેન વિદિતાઃ પૃથુ ઇસ્ત્રિદોષાઃ કામૈર્વિરક્તમનસો ન ચ રાગરક્તઃ ।
નૈવાસ્ત્યસૌ દિવિ ભુવીહ નરઃ સુરો વા યસ્તસ્ય ચિત્તચરિતં પરિજાનયેયા

યા ઇસ્ત્રિમાય ઉપદર્શિત તત્ર તાત પ્રવિલીયુ તસ્ય હૃદયં ભવિયઃ સરાગઃ ।
તં દૃષ્ટ એકમપિ કમ્પિતુ નાસ્ય ચિત્તં શૈલેન્દ્રરાજ ઇવ તિષ્ઠતિ સો ઽપ્રકમ્પ્યઃ

શતપુણ્યતેજભરિતો ગુણતેજપૂર્ણઃ શીલે તપસ્મિ ચરિતો બહુકલ્પકોટ્યઃ ।
બ્રહ્મા ચ દેવ શુભતેજ વિશુદ્ધસત્ત્વા મૂર્ધ્ના નિપત્ય ચરણેષુ નમન્તિ તસ્મૈ

નિઃસંશયેન વિનિહત્ય સ મારસેનાં પૂર્વે જિનાનુમત પ્રાપ્સ્યતિ અગ્રબોધિમ્ ।
તાતા ન રોચતિ હિ નો વ રણે વિવાદે બલવત્સુ વિગ્રહુ સુકૃચ્છ્ર અયં પ્રયોગઃ

પ્રેક્ષસ્વ તાત ગગને મણિરત્નચૂડા સંબોધિસત્ત્વનયુતાઃ સ્થિત ગૌરવેણ ।
રત્નાકરા કુસુમદામવિચિત્રિતાઙ્ગા સંપ્રેક્ષિતા દશબલૈરિહ પુજનાર્થમ્

યે ચેતના અપિ ચ યે ચ અચેતના ચ વૃક્ષાશ્ચ શૈલ ગરૂડેન્દ્રસુરેન્દ્રયક્ષાઃ ।
અભ્યોનતા અભિમુખા ગુણપર્વતસ્ય શ્રેયો ભવે પ્રતિનિવર્તિતુમદ્ય તાત

અપિ ચ ।
ન તં તરેદ્યસ્ય ન પારમુત્તરે ન તં ખનેદ્યસ્ય ન મૂલમુદ્ધરેત્ ।
ન કોપયેત્તં ક્ષમયેત્પુનોપિ તં કુર્યાન્ન તં યેન ભવેચ્ચ દુર્મનાઃ

અથ ખલુ ભિક્ષવસ્તસ્મિન્ સમયે ઽષ્ટૌ બોધિવૃક્ષદેવતાઃ । તદ્યથા - શ્રીઃ વૃદ્ધિઃ તપા શ્રેયસી વિદુઃ ઓજોબલા સત્યવાદિની સમઙ્ગિની ચ । તા એતા બોધિસત્ત્વં સંપૂજ્ય ષોડશભિરાકારૈર્બોધિસત્ત્વં શ્રિયા વર્ધયન્તિ સ્મ, અભિષ્ટુવન્તિ સ્મ -
ઉપશોભસે ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વ ચન્દ્ર ઇવ શુક્લપક્ષે ।
અભિવિરોચસે ત્વં વિશુદ્ધબુદ્ધ સૂર્ય ઇવ પ્રોદયમાનઃ

પ્રફુલ્લિતસ્ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વ પદ્મમિવ વારિમધ્યે ।
નદસિ ત્ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વ કેસરીવ વનરાજાવનુચારી

વિભ્રાજસે ત્વં અગ્રસત્ત્વ પર્વતરાજ ઇવ સાગરમધ્યે ।
અભ્યુદ્ગતસ્ત્વં વિશુદ્ધસત્ત્વ ચક્રવાલ ઇવ પર્વતઃ

દુરવગાહસ્ત્વં અગ્રસત્ત્વ જલધર ઇવ્ર રત્નસંપૂર્ણઃ ।
વિસ્તીર્ણબુદ્ધિરસિ લોકનાથ ગગનમિવાપર્યન્તમ્

સુસ્થિતબુદ્ધિરસિ વિશુદ્ધસત્ત્વ ધરણિતલવત્સર્વસત્ત્વોપજીવ્યઃ ।
અકલુષબુદ્ધિરસિ અગ્રસત્ત્વ અનવતપ્ત ઇવ સરઃ સદા પ્રસન્નઃ

અનિકેતબુદ્ધિસ્ત્વં અગ્રસત્ત્વ મારુત ઇવ સર્વલોકે સદાપ્રસક્તઃ ।
દુરાસદસ્ત્ત્વં અગ્રસત્ત્વ તેજોરાજ ઇવ સર્વમન્યુના પ્રહીનઃ

બલવાનસિ ત્વં અગ્રસત્ત્વ નારાયણ ઇવ દુર્ધર્ષઃ ।
દૃઢસમાદાનસ્ત્વં લોકનાથ અનુત્થાતા બોધિમણ્ડા

અનિવર્ત્યસ્ત્વં અગ્રસત્ત્વ ઇન્દ્રકરોત્સૃષ્ટ ઇવ વજ્રઃ ।
સુલબ્ધલાભસ્ત્વં અગ્રસત્ત્વ દશબલસમગ્ર્યો ઽચિરાદ્ભવિષ્યસિ

ઇતિ ॥
એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિવૃક્ષદેવતાઃ ષોડશાકારં બોધિસત્ત્વં શ્રિયા વર્ધયન્તિ સ્મ ॥
તત્ર ભિક્ષવઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રાઃ ષોડશભિરાકારૈર્મારં પાપીયાંસં દુર્બલં કુર્વન્તિ સ્મ । કતમૈઃ ષોડશભિઃ? તદ્યથા -
ધ્વસ્તસ્ત્વં પાપીયં જીર્ણક્રોઞ્ચ ઇવ ધ્યાયસે ।
દુર્બલસ્ત્વં પાપીયં જીર્ણગજ ઇવ પઙ્કમગ્રઃ

એકાક્યસિ ત્વં પાપીયં નિર્જિત ઇવ શૂરપ્રતિજ્ઞઃ ।
અદ્વિતીયસ્ત્વં પાપીયં અટવ્યાં ત્યક્ત ઇવ રોગાર્તઃ

અબલસ્ત્વં પાપીયં ભારક્લિષ્ટ ઇવ બલીવર્દઃ ।
અપવિદ્ધસ્ત્વં પાપીયં વાતક્ષિપ્ત ઇવ તરુઃ

કુપથસ્થિતસ્વં પાપીયં માર્ગભ્રષ્ટ ઇવ સાર્થિકઃ ।
દીનહીનસ્ત્વં પાપીયં મત્સરિણ ઇવ દરિદ્રપુરુષઃ

મુખરસ્ત્વં પાપીયં વાયસ ઇવ પ્રગલ્ભઃ ।
માનાભિભૂતસ્ત્વં પાપીયં અકૃતજ્ઞ ઇવ ઢુર્વિનીતઃ

પલાયિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં કોષ્ટુક ઇવ સિંહનાદેન ।
વિધુનેષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં વૈરમ્ભવાયુવિક્ષિપ્ત ઇવ પક્ષી

અકાલજ્ઞસ્ત્વં પાપીયં પુણ્યપરિક્ષીણ ઇવ ભૈક્ષુકઃ ।
વિવર્જિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં ભિન્નભાજનભિવ પાંશુપ્રતિપૂર્ણમ્

નિગૃહીષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન મન્ત્રેણેવોરગાઃ ।
સર્વબલપ્રહીણો ઽસિ પાપીયં છિન્નકરચરણ ઇવોરુણ્ડઃ

એવં ખલુ ભિક્ષવઃ શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવપુત્રાઃ ષોડશભિરાકારૈર્મારં પાપીયાંસં દુર્બલમકાર્ષુઃ ॥
તત્ર ભિક્ષવો બોધિપરિચારિકા દેવપુત્રાઃ ષોડશભિરાકારૈર્મારં પાપીયાંસં વિછચ્દયન્તિ સ્મ । કતમૈઃ ષોડશભિઃ? તદ્યથા -
અદ્ય ત્વં પાપીયં નિર્જેષ્યસે બોધિસત્ત્વેન પરસૈન્ય ઇવ શૂરેણ ।
નિગૃહીષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન દુર્બલમલ્લ ઇવ મહામલ્લેન

અભિભવિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન ખદ્યોતકમિવ સૂર્યમણ્ડલેન ।
વિધ્વંસયિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન મુઞ્જમુષ્ટિમિવ મહામારુતેન

વિત્રાસિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન કેસરિણેવ શૃગાલઃ ।
પ્રપાતિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન મહાસાલ ઇવ મૂલછિન્નમ્

વિલોપ્સ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેનામિત્રનગરમિવ મહારાજેન ।
વિશોષિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન ગોષ્પદવારીવ મહાતપેન

પલાયિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન વધ્યવિમુક્ત ઇવ ધૂર્તપુરુષઃ ।
ઉદ્ભ્રામિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન અગ્નિદાહેનેવ મધુકરવૃન્દમ્

રોષિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન રાષ્ટ્રભ્રષ્ટ ઇવ ધર્મરાજઃ ।
ધ્યાયિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન જીર્ણક્રોઞ્ચ ઇવ લૂનપક્ષઃ

વિભર્ત્સ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન ક્ષીણપથ્યાદન ઇવાટવીકાન્તારે ।
વિલપિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન ભિન્નયાનપાત્ર ઇવ મહાર્ણવે

આમ્લાયિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન કલ્પદાહ ઇવ તૃણવનસ્પતયઃ ।
વિકિરિષ્યસે ત્વમદ્ય પાપીયં બોધિસત્ત્વેન મહાવજ્રેણેવ ગિરિકૂટમ્

એવં ખલુ ભિક્ષવો બોધિપરિચારિકા દેવપુત્રાઃ ષોડશાકારૈર્મારં વિચ્છન્દયન્તિ સ્મ । ન ચ મારઃ પાપીયાન્ વિનિવર્તતે સ્મ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
ભૂતાં ચોદન શ્રુત્વ દેવતગણા ન નિવર્તતે સો ઽન્તકો
ઉચ્છેથા હનથા વિલુમ્પથ ઇમાં મા દાસ્યથા જીવિતમ્ ।
એષોત્તીર્ણ સ્વયં મમાપિ વિષયાં તારિષ્યતે ચાપરાં
નાન્યં મોક્ષ વદેમિ કિંચિ શ્રમણે ઉત્થાપયેત્પ્રક્રમેત્

બોધિસત્ત્વ આહ -
મેરુઃ પર્વતરાજ સ્થાનતુ ચલે સર્વં જગન્નો ભવેત્
સર્વે તારકસંઘ ભૂમિ પ્રપતે સજ્યોતિષેન્દુર્નભાત્ ।
સર્વા સત્ત્વ કરેય એકમતયઃ શુષ્યેન્મહાસાગરો
ન ત્વેવ દ્રુમરાજમૂલુપગતશ્ચાલ્યેત્ અસ્મદ્વિધઃ

માર આહ -
કામેશ્વરો ઽસ્મિ વસિતા ઇહ સર્વલોકે દેવા સદાનવગણા મનુજાશ્ચ તિર્યા ।
વ્યાપ્તા મયા મમ વશેન ચ યાન્તિ સર્વે ઉત્તિષ્ઠ મહ્ય વિષયસ્થ વચં કુરુષ્વ

બોધિસત્ત્વઃ આહ -
કામેશ્વરો ઽસિ યદિ વ્યક્તમનીશ્વરો ઽસિ ધર્મેશ્વરો ઽહમપિ પશ્યસિ તત્ત્વતો મામ્ ।
કામેશ્વરો ઽસિ યદિ દુર્ગતિ ન પ્રયાસિ પ્રાપ્સ્યામિ બોધિમવશસ્ય તુ પશ્યતસ્તે

માર આહ -
એકાત્મકઃ શ્રમણ કિં પ્રકરોષિ રણ્યે યં પ્રાર્થયસ્યસુલભઃ ખલુ સંપ્રયોગઃ ।
ભૃગ્વઙ્ગિરપ્રભૃતિભિસ્તપસો પ્રયત્ના પ્રાપ્તં ન તત્પદવરં મનુજઃ કુતસ્ત્વમ્

બોધિસત્ત્વ આહ -
અજ્ઞાનપૂર્વકુ તપો ઋષિભિઃ પ્રતપ્તો ક્રોધાભિભૂતમતિભિર્દિવલોકકામૈઃ ।
નિત્યં ન નિત્યમિતિ ચાત્મનિ સંશ્રયદ્ભિઃ મોક્ષં ચ દેશગમનસ્થિતમાશ્રયદ્ભિઃ

તે તત્વતો ઽર્થરહિતાઃ પુરુષં વદન્તિ વ્યાપિં પ્રદેશગત શાશ્વતમાહુરેકે ।
મૂર્તં ન મૂર્તમગુણં ગુણિનાં તથૈવ કર્તા ન કર્ત ઇતિ ચાપ્યપરે બ્રુવન્તિ

પ્રાપ્યાદ્ય બોધિ વિરજામિહ ચાસનસ્થઃ ત્વાં જિત્વ માર વિહતં સબલં સસૈન્યમ્ ।
વર્તેષ્યિ અસ્ય જગતઃ પ્રભવોદ્ભવં ચ નિર્વાણ દુઃખશમનં તથ શીતિભાવમ્

મારઃ ક્રુદ્ધો દુષ્ટો રુષ્ટઃ પરુષગિર પુન તુ ભણતે ગૃહાણ સુગૌતમં
એષો હ્યેકો ઽરણ્યે ન્યસ્તો ગ્રહિય મમ પુરતુ વ્રજથા લઘું વશુ કુર્વથા ।
શીઘ્રં ગત્વા મહ્યં ગેહે હડિનિગડયુગલવિકૃતં કરોથ દુવારિકં
સ્વા મં દ્રક્ષ્યે દુઃખેનાર્તં બહુવિવિધજવિતરવિતં મરૂણ વ ચેટકમ્

બોધિસત્ત્વ આહ -
શક્યાકાશે લેખ્યં ચિત્રં બહુવિવિધવિકૃત પદશઃ પ્રકર્તુ પૃથક્પૃથક્
શક્યો વાયુઃ પાશૈર્બદ્ધું દિશવિદિશગમનજવિતો નરેણ સુયત્નતઃ ।
શક્યા કર્તું ચન્દ્રાદિત્યૌ તમતિમિરવિતિમિરકરૌ નભો ઽદ્ય મહીતલં
શક્યો નાહં ત્વત્સાદૃશ્યૈર્બહુભિરપિ ગણનવિરુતૈર્દ્રુમાત્પ્રતિચાલિતુમ્

અભ્યુત્થિતા બલવતી નમુચેશ્ચમૂ સા હાકારશઙ્ખરવભેરિમૃદઙ્ગશબ્દૈઃ ।
હ પુત્ર વત્સ દયિતા કિમસિ પ્રનષ્ટો દૃષ્ટ્વા ઇમાં નમુચિસેનમતીવ ભીમામ્

જામ્બૂનદાકનકચમ્પકગર્ભગૌરા સુકુમાર દેવનરસંસ્તુત પૂજનીય ।
અદ્ય પ્રયાસ્યસિ વિનાશુ મહારણેસ્મિં મારસ્ય એષ્યસિ વશં અસુરસ્ય વેન્દુઃ
બ્રહ્મસ્વરેણ કરવિઙ્કરુતસ્વરેણા તાન્ યક્ષરાક્ષસગણાં સુગતો બભાષે ।
આકાશુ ત્રાસયિતુમિચ્છતિ યો હ્યવિદ્વાન્ સો ઽસ્મદ્વિધં દ્રુમવરાદ્ ગ્રહણાય ઇચ્છેત્

ભિત્ત્વા ચ યો રજુ ગણેય મહાસહસ્ર લોમ્ના ચ સાગરજલં ચ સમુદ્ધરેદ્યઃ ।
વજ્રામયાં ગિરિવરાં વિકિરેત્ક્ષણાચ્ચ સો ચાપિ માં તરુગતં ન વિહેઠયેત

યુગમન્તરસ્મિ સ્થિત મારુ પ્રદુષ્ટચિત્તો નિષ્કોષ પાણિનમસિં પ્રગૃહીત્વ તીક્ષ્ણમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ શીઘ્ર શ્રમણાસ્મમતેન ગચ્છ મા વેણુયષ્ટિ હરિતાં વ છિનદ્મિ તે ઽદ્ય

બોધિસત્ત્વ આહ -
સર્વેયં ત્રિસહસ્ર મેદિનિ યદિ મારૈઃ પ્રપૂર્ણા ભવેત્
સર્વેષાં યથ મેરુ પર્વતવરઃ પાણીષુ ખઙ્ગો ભવેત્ ।
તે મહ્યં ન સમર્થ લોમ ચલિતું પ્રાગેવ માં ઘાતિતું
મા દૂષી નતિવેલ સંપ્રનદહે સ્મારેમિ તે ઽનદૃઢમ્

વિધ્યન્તિ શૈલશિખરાં જ્વલિતાગ્નિવર્ણાં વૃક્ષાં સમૂલક ક્ષિપી તથ તામ્રલોહમ્ ।
ઉષ્ટ્રાશ્ચ ગોગજમુખાસ્તથ ભૈરવાક્ષા આશીવિષા ભુજગ દૃષ્ટિવિષાશ્ચ ઘોરાઃ

મેઘેવ ઉત્થિત ચતુર્દિશ ગર્જમાના વજ્રાશની તથ અયોગુડ વર્ષમાણાઃ ।
અસિશક્તિતીષ્ણપરશું સવિષાંશ્ચ બાણાં ભિન્દન્તિ મેદિનિતલં પ્રમથન્તિ વૃક્ષાં

બાહૂશતૈઃ શરશતાનિ ક્ષિપન્તિ કેચિ આશીવિષાં હુતવહાંશ્ચ મુખા સૃજન્તિ ।
મકરાદિકાંશ્ચ જલજાનુદધેર્ગૃહીત્વા વિધ્યન્તિ કેચિ ભુજગાં ગરુડાશ્ચ ભૂત્વા

કેચિત્સુમેરુસદૃશાનયસા ગુડાનિ તપ્તાગ્નિવર્ણશિખરા નિક્ષિપન્તિ રુષ્ટાઃ ।
આસાદ્ય મેદિનિતલં ક્ષુભયન્તિ ચોર્વીં હેષ્ઠા પસ્કન્ધ સલિલસ્ય વિલોડયન્તિ

કેચિત્પતન્તિ પુરતસ્તથ પૃષ્ઠતો ઽસ્ય વામે ચ દક્ષિણ પતન્તિ અહો તિ વત્સ ।
વિપરીતહસ્તચરણા જ્વલિતોત્તમાઙ્ગા નેત્રેભિ નિશ્ચરતિ વિદ્યુદિવ પ્રદીપ્તા

દૃષ્ટ્વા વિકારવિકૃતા નમુચેસ્તુ સેના માયાકૃતં ચ યથ પ્રેક્ષતિ શુદ્ધસત્ત્વઃ ।
નૈવાત્ર મારુ ન બલં ન જગન્ન ચાત્મા ઉદચન્દ્રરૂપસદૃશો ભ્રમતિ ત્રિલોકઃ

ચક્ષુર્ન ઇસ્ત્રિ પુરુષો નપિ ચાત્મનીયં સ્રોતં ચ ઘ્રાણ તથા જિહ્વ તથૈવ કાયઃ ।
અધ્યાત્મશૂન્ય બહિશૂન્ય પ્રતીત્ય જાતા ધર્મા ઇમે કરકવેદકવીતિવૃત્તાઃ

સો સત્યવાક્યમકરોત્સદ સત્યવાદી યેનેહ સત્યવચનેનિમ શૂન્ય ધર્માઃ ।
યે કેચિ સૌમ્ય વિનયે અનુકૂલપક્ષાઃ તે શસ્ત્ર પાણિષુ નિરીક્ષિષુ પુષ્પદામાં

સો દક્ષિણે કરતલે રચિતાગ્રજાલે તામ્રૈર્નખૈઃ સુરુચિરૈઃ સહસ્રારચક્રે ।
જામ્બૂનદાર્ચિસદૃશૈઃ શુભપુણ્યજુષ્ટે મૂર્ધ્નાતુ યાવ સ્પૃશતે ચરણાં સલીલમ્

બાહું પ્રસાર્ય યથ વિદ્યુદિવા નભસ્થા આભાષતે વસુમતીનિય મહ્ય સાક્ષી ।
ચિત્રા મિ યજ્ઞ નયુતાનપિ યષ્ટ પૂર્વે ન મિ જાતુ યાચનક બન્ધકૃતા નુ દાસ્યે

આપો મિ સાક્ષિ તથ તેજ તથૈવ વાયુ બ્રહ્મા પ્રજાપતિ સજોતિષ ચન્દ્રસૂર્યાઃ ।
બુદ્ધા મિ સાક્ષિ દશસુ સ્થિત યે દિશાસુ યથ મહ્ય શીલવ્રતૌદ્ગત બોધિઅઙ્ગાઃ

દાનં મિ સાક્ષિ તથ શીલુ તથૈવ ક્ષાન્તિઃ વીર્યાપિ સાક્ષિ તથ ધ્યાન તથૈવ પ્રજ્ઞા ।
ચતુર પ્રમાણ મમ સાક્ષિ તથા અભિજ્ઞા અનુપૂર્વબોધિચરિ સર્વ મમેહ સાક્ષી

યાવન્તિ સત્ત્વ નિખિલા દશસુ દિશાસુ યત્તેષુ પુણ્ય બલ શીલુ તથૈવ જ્ઞાનમ્ ।
યજ્ઞા નિરર્ગડ ય યષ્ટ શઠઃ કલીભિઃ તે મહ્ય રોમ શતિમાં કલ નોપયન્તિ

સો પાણિના ધરણિ આહનતે સલીલં રણતે ઇયં વસુમતી યથ કંસપાત્રી ।
મારો નિશમ્ય રવુ મેદિનિયે નિરસ્તઃ શૃણુતે વચં હનત ગૃહ્ણતુ કૃષ્ણબન્ધુમ્

પ્રસ્વિન્નગાત્રુ હતતેજુ વિવર્ણવક્ત્રો મારો જરાભિહતુ આત્મનુ સંપ્રપશ્યી ।
ઉરતાડ ક્રન્દતુ ભયાર્તુ અનાથભૂતો ભ્રાન્તં મનો નમુચિતો ગતુ ચિત્ત મોહમ્

હસ્ત્યશ્વયાનરથ ભૂમિતલે નિરસ્તાઃ ધાવન્તિ રાક્ષસ કુભાણ્ડ પિશાચ ભીતાઃ ।
સંમૂઢ માર્ગ ન લભન્તિ અલેનત્રાણાઃ પક્ષી દવાગ્નિપતનેવ નિરીક્ષ્ય ક્રાન્તાઃ

માતા સ્વસા પિતર પુત્ર તથૈવ ભ્રાતા પૃચ્છન્તિ તત્ર કહિ દૃષ્ટ કહિં ગતા વા ।
અન્યોન્ય વિગ્રહ કરોન્તિ તથૈવ હેઠાઃ પ્રાપ્તા વયં વ્યસન જીવિત નાવકાશઃ

સા મારસેન વિપુલા મહતી અક્ષોભ્યા વિભ્રષ્ટ સર્વ વિરલીકૃત નૈવ સંધિઃ ।
દિવસાનિ સપ્ત અભિજાનિ પરસ્પરેણ આભાસિ દૃષ્ટ યદિ જીવસિ તં ખુ પ્રીતાઃ

સા વૃક્ષદેવત તદા કરુણાં હિ કૃત્વા વારીઘાટં ગ્રહિય સિઞ્ચતિ કૃષ્ણબન્ધુમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ શીઘ્ર વ્રજ હે મ પુનો વિલમ્બ એવં હિ તેષ ભવતે ગુરુઉદ્ધરાણામ્

માર આહ -
દુઃખં ભયં વ્યસન શોક વિનાશનં ચ ધિક્કારશબ્દમવમાનગતં ચ દૈન્યમ્ ।
પ્રાપ્તો ઽસ્મિ અદ્ય અપરાધ્ય સુશુદ્ધસત્વે અશ્રુત્વ વાક્ય મધુરં હિતમાત્મજાનામ્

દેવતા આહ -
ભયં ચ દુઃખં વ્યસનં ચ દૈન્યં ધિક્કારશબ્દં વધબન્ધનં ચ ।
દોષાનનેકાં લભતે હ્યવિદ્વાન્ નિરાપરાધેષ્વપિ રાધ્યતે યઃ

દેવાસુરા ગરુડ રાક્ષસ કિન્નરેન્દ્રા બ્રહ્માથ શક્ર પરનિર્મિત સાકનિષ્ઠાઃ ।
ભાષન્તિ તસ્ય વિજયં જય લોકવીર યત્રેદૃશી નમુચિસેન ત્વયા નિરસ્તા

હારાર્ધચન્દ્ર ધ્વજ છત્રપતાક દેન્તી પુષ્પાગરૂ તગરચન્દનચૂર્ણવર્ષાં ।
તૂર્યા પરાહનિય વાક્યમુદીરયન્તે અચ્છા દ્રુમે તુવ ચ શૂર જિતારિસિંહા

અત્રૈવ ચાસનવરે લભસે ઽદ્ય બોધિં આવેણિકાં દશબલાં પ્રતિસંવિદં ચ ।
સર્વં ચ બુદ્ધવિષયં લભસે ઽદ્ય શૂર મૈત્રા વિજિત્ય વિપુલાં શઠમારપક્ષાં

ઇહ મારધર્ષણકૃતે ચ રણે પ્રવૃત્તે સંબોધિસત્ત્વબલવિક્રમ યેભિ દૃષ્ટમ્ ।
ષટ્ત્રિંશકોટિનયુતા ચતુરે ચ વિંશા યેભિર્મનઃ પ્રણિહિતં વરબુદ્ધબોધૌ