Lalitavistara · અધ્યાય 19

॥ ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે નૈરઞ્જનાપરિવર્તો નામાષ્ટાદશમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 19
બોધિમણ્ડગમનપરિવર્ત એકોનવિંશઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો નદ્યાં નૈરઞ્જનાયાં સ્નાત્વા ચ ભુક્ત્વા કાયબલસ્થામ સંજનય્ય યેન ષોડશાકારસંપન્નપૃથિવિપ્રદેશે મહાબોધિદ્રુમરાજમૂલં તેન પ્રતસ્થે વિજયયા તયા ચ ગત્યા, યાસૌ મહાપુરુષાણાં ગતિરનુચ્ચલિતગતિરિન્દ્રિયેષ્ટિગતિઃ સુસંસ્થિતગતિઃ મેરુરાજગતિરજિહ્મગતિરકુટિલગતિરનુપદ્રુતગતિરવિલમ્બિતગતિરલુડિતગતિરસ્ખલિતગતિરસંઘટિતગતિરલીનગતિરચપલગતિઃ સલીલગતિઃ વિમલગતિઃ શુભગતિરદોષગતિરમોહગતિરરક્તગતિઃ સિંહગતિઃ હંસરાજગતિર્નાગરાજગતિર્નારાયણગતિઃ ધરણિતલાસંસૃષ્ટગતિઃ સહસ્રારચક્રધરણીતલચિત્રગતિઃ જાલાઙ્ગુલિતામ્રનખગતિઃ ધરણીતલનિર્નાદગતિઃ શૈલરાજસંઘટનગતિઃ ઉત્કૂલનિકૂલસમકરચરણગતિઃ જાલાન્તરાભારશ્મ્યુત્સર્જનસત્ત્વસંસ્પૃશનસુગતિગમનગતિઃ વિમલપદ્મક્રમનિક્ષિપણગતિઃ પૂર્વશુભસુચરિતગમનગતિઃ પૂર્વબુદ્ધસિંહાભિગમનગતિઃ વજ્રદૃઢાભેદ્યાશયગતિઃ (સર્વોપાયગતિઃ) સર્વાપાયદુર્ગતિપિથિતગતિઃ સર્વસત્ત્વસુખસંજનનગતિઃ મોક્ષપથસંદર્શનગતિઃ મારબલાબલકરણગતિઃ કુગણિગણપરપ્રવાદિસહધર્મનિગ્રહણગતિઃ । તમઃપટલક્લેશવિધમનગતિઃ સંસારપક્ષાપક્ષકરણગતિઃ શક્રબ્રહ્મમહેશ્વરલોકપાલાભિભવગતિઃ । ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રૈકશૂરગતિઃ સ્વયંભ્વનભિભૂતગતિઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિગમનગતિઃ સ્મૃતિમતિગતિઃ સુગતિગમનગતિઃ જરામરણપ્રશમનગતિઃ શિવવિરજામલાભયનિર્વાણપુરગમનગતિઃ । ઈદૃશ્યા ગત્યા બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડં સંપ્રસ્થિતો ઽભૂત્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો યાવચ્ચ નદ્યા નૈરઞ્જનાયા યાવચ્ચ બોધિમણ્ડાદેસ્તસ્મિન્નન્તરે વાતબલાહકૈર્દેવપુત્રૈઃ સંમૃષ્ટમભૂત્ । વર્ષબલાહકૈર્દેવપુત્રૈર્ગન્ધોદકેન સિક્તમભૂત્ પુષ્પૈશ્ચાવકીર્ણમભૂત્ । યાવદેવ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ વૃક્ષાસ્તે સર્વે યેન બોધિમણ્ડસ્તેનાભિનતાગ્રા અભૂવન્ । યે ઽપિ ચ તદહોજાતા બાલદારિકાસ્તે ઽપિ બોધિમણ્ડશીર્ષકાઃ સ્વપન્તિ સ્મ । યે ઽપિ ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ સુમેરુપ્રમુખાઃ પર્વતાસ્તે ઽપિ સર્વે યેન બોધિમણ્ડસ્તેન પ્રણતા અભૂવન્ । નદીં ચ નૈરઞ્જનામુપાદાય યાવદ્બોધિમણ્ડો ઽસ્મિન્નન્તરે કામાવચરૈર્દેવપુત્રૈઃ ક્રોશવિસ્તારૈકપ્રમાણો માર્ગો ઽભિવ્યૂહિતો ઽભૂત્ । તસ્ય ચ માર્ગસ્ય વામદક્ષિણયોઃ પાર્શ્વયોઃ સપ્તરત્નમયી વેદિકા અભિનિર્મિતા ઽભૂત્ । સપ્તતાલાનુચ્ચૈસ્ત્વેન ઉપરિષ્ટાદ્રત્નજાલસંછન્ના દિવ્યછત્રધ્વજપતાકાસમલંકૃતા ઇષુક્ષેપે સપ્તરત્નમયાસ્તાલા અભિનિર્મિતા અભૂવન્ તસ્યા વેદિકાયા અભ્યુદ્ગતાઃ । સર્વસ્માચ્ચ તાલાદ્રત્નસૂત્રા દ્વિતીયે તાલમવસક્તમભૂત્ । દ્વયોશ્ચ તાલયોર્મધ્યે પુષ્કરિણી માપિતાભૂત્ ગન્ધોદકપરિપૂર્ણા સુવર્ણવાલિક્રાસંસ્તૃતા ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસંછન્ના રત્નવેદિકાપરિવૃતા વૈદૂર્યમણિરત્નસોપાનપ્રત્યુપ્તા ( વૈદ્ય 200 ) આડિબલાકાહંસચક્રવાકમયૂરોપકૂજિતા । તં ચ માર્ગમશીત્યપ્સરઃસહસ્રાણિ ગન્ધોદકેન સિઞ્ચન્તિ સ્મ । અશીત્યપ્સરઃસહસ્રાણિ મુક્તકુસુમૈરભ્યવકિરન્તિ સ્મ દિવ્યૈર્ગન્ધવદ્ભિઃ । સર્વસ્ય ચ તાલવૃક્ષસ્ય પુરતો રત્નવ્યોમકઃ સંસ્થિતો ઽભૂત્ । સર્વસ્મિંશ્ચ રત્નવ્યોમકે અશીત્યપ્સરઃ સહસ્રાણિ ચન્દનાગુરુચૂર્ણકપુટાપરિગૃહીતાનિ કારાનુસારિધૂપઘટિકાપરિગૃહીતાનિ સ્થિતાન્યભૂવન્ । સર્વસ્મિંશ્ચ રત્નવ્યોમકે પઞ્ચપઞ્ચાપ્સરઃસહસ્રાણિ દિવ્યસંગીતિસંપ્રવાદિતેન સ્થિતાન્યભૂવન્ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વઃ પ્રકમ્પ્યમાનૈઃ ક્ષેત્રૈ રશ્મિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચારયંસ્તૂર્યશતસહસ્રૈઃ પ્રવાદ્યમાનૈઃ, મહતા પુષ્પાઢ્યેન પ્રવર્ષતા, અમ્બરશતસહસ્રૈર્ભ્રામ્યમાનૈઃ, દુન્દુભિશતસહસ્રૈઃ પરાહન્યમાનૈઃ, ગર્જદ્ભિઃ પ્રગર્જદ્ભિઃ હયગજવૃષભૈઃ, પ્રદક્ષિણીકુર્વદ્ભિઃ શુકસારિકાકોકિલકલવિઙ્કજીવંજીવકહંસક્રોઞ્ચમયુરચક્રવાકશતસહસ્રૈઃ, ઉપનામ્યમાનૈઃ મઙ્ગલ્યશતસહસ્રૈઃ । અનેનૈવંરૂપેણ માર્ગવ્યૂહેન બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડં ગચ્છતિ સ્મ । યાં ચ રાત્રિં બોધિસત્ત્વો બોધિમભિસંબોદ્ધુકામો ઽભૂત્, તામેવ રાત્રિં વશવર્તી નામ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાધિપતિર્બ્રહ્મા સહાપતિર્બ્રહ્મપર્ષદમામન્ત્ર્યૈવમાહ - યત્ખલુ માર્ષા જાનીયાઃ । એષ સ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મહાસંનાહસંનદ્ધો મહાપ્રતિજ્ઞાનુત્સૃષ્ટો દૃઢસંનાહસંનદ્ધો ઽપરિખિન્નમાનસઃ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાસુ નિર્જાતઃ સર્વપારમિતાસુ પારંગતઃ સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિષુ વશિતાપ્રાપ્તઃ સર્વબોધિસત્ત્વાશયસુવિશુદ્ધઃ સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયેષ્વનુગતઃ સર્વતથાગતગુહ્યસ્થાનેષુ સુપ્રવિષ્ટઃ સર્વમારકર્મપથસમતિક્રાન્તઃ સર્વકુશલમૂલેષ્વપરપ્રત્યયઃ સર્વતથાગતૈરધિષ્ઠિતઃ સર્વસત્ત્વેષુ પ્રમોક્ષમાર્ગદેશયિતા મહાસાર્થવાહઃ । સર્વમારમણ્ડલવિધ્વંસનકરઃ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રૈકશૂરઃ । સર્વધર્મભૈષજ્યસમુદાનીતઃ મહાવૈદ્યરાજઃ । વિમુક્તિપટ્ટાબદ્ધો મહાધર્મરાજઃ । મહાપ્રજ્ઞાપ્રભોત્સર્જનકરઃ મહાકેતુરાજઃ અષ્ટલોકધર્માનુપલિપ્તઃ મહાપદ્મભૂતઃ સર્વધર્મધારણ્યસંપ્રમુષિતઃ મહાસાગરભૂતઃ અનુનયપ્રતિઘાપગતઃ અચલો ઽપ્રકમ્પી મહાસુમેરૂભૂતઃ । સુનિર્મલઃ સુપરિશુદ્ધઃ સ્વવદર્પિતવિમલબુદ્ધિર્મહામણિરત્નભૂતઃ સર્વધર્મવશવર્તી સર્વકર્મણ્યચિત્તો મહાબ્રહ્મભૂતો બોધિસત્ત્વો બોધિમણ્ડમુપસંક્રમતિ મારસૈન્યપ્રધર્ષણાર્થમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામઃ । દશબલવૈશારદ્યાષ્ટાદશાવેણિકબુદ્ધધર્મપરિપુરણાર્થં મહાધર્મચક્રપ્રવર્તનાર્થં મહાસિંહનાદનાદનાર્થં સર્વસત્ત્વાન્ ધર્મદાનેન સંતર્પણાર્થં સર્વસત્ત્વાનાં ધર્મચક્ષુર્વિશોધનાર્થં સર્વપરપ્રવાદીનાં સહધર્મેણ નિગ્રહાર્થં પૂર્વપ્રતિજ્ઞાપારિપૂરિસંદર્શનાર્થં સર્વધર્મૈશ્વર્યવશિતાપ્રાપ્ત્યર્થમ્ । તત્ર યુષ્માભિર્માર્ષા સર્વૈરેવ બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજોપસ્થાનકર્મણ્યુત્સુકૈર્ભવિતવ્યમ્ ।
અથ ખલુ વશવર્તી મહાબ્રહ્મા તસ્યાં વેલાયામિમાં ગાથામભાષત -
યસ્યા તેજતુ પુણ્યતશ્ચ શિરિયે બ્રાહ્મઃ પથો જ્ઞાયતે મૈત્રી વા કરુણા ઉપેક્ષ મુદિતા ધ્યાનાન્યભિજ્ઞાસ્તથા ।
સો ઽયં કલ્પસહસ્રચીર્ણચરિતો બોધિદ્રુમં પ્રસ્થિતઃ
પૂજાં સાધુ કરોથ તસ્ય મુનિનો આશિવ્રતે સાધનામ્

યં ગત્વા શરણં ન દુર્ગતિભયં પ્રાપ્નોતિ નૈવાક્ષણં
દેવેષ્વિષ્ટસુખં ચ પ્રાપ્ય વિપુલં બ્રહ્માલયં ગચ્છતિ ।
ષડ્વષાણિ ચરિત્વ દુષ્કરચરિં યાત્યેષ બોધિદ્રુમં
સાધૂ સર્વિ ઉદગ્રહૃષ્ટમનસઃ પૂજાસ્ય કુર્વામહે

રાજાસૌ ત્રિસહસ્રિ ઈશ્વરવરો ધર્મેશ્વરઃ પાર્થિવઃ
શક્રાબ્રહ્મપુરે ચ ચન્દ્રસુરિયે નાસ્ત્યસ્ય કશ્ચિત્ સમઃ ।
યસ્યા જાયત ક્ષેત્રકોટિનયુતા સંકમ્પિતા ષડ્વિધા
સૈષો ઽદ્ય વ્રજતે મહાદ્રુમવરં મારસ્ય જેતું ચમૂન્

મૂર્ધ્નં યસ્ય ન શક્યમીક્ષિતુમિહ બ્રહ્માલયે ઽપિ સ્થિતૈઃ
કાયો યસ્ય વરાગ્રલક્ષણધરો દ્વાત્રિંશતાલંકૃતઃ ।
વાગ્યસ્યેહ મનોજ્ઞવલ્ગુમધુરા બ્રહ્મસ્વરા સુસ્વરા
ચિત્તં યસ્ય પ્રશાન્ત દોષરહિતં ગચ્છામ તત્પૂજને

યેષાં વા મતિ બ્રહ્મશક્રભવને નિત્યં સુખ ક્ષેપિતું
અથવા સર્વકિલેશબન્ધનલતાં છેત્તું હિ તાં જાલિનીમ્ ।
અશ્રુત્વા પરતઃ સ્પૃશેયમમૃતં પ્રત્યેકબોધિં શિવાં
બુદ્ધત્વં યદિ વેપ્સિતં ત્રિભુવને પૂજેત્વસૌ નાયકમ્

ત્યક્તા યેન સસાગરા વસુમતી રત્નાન્યનન્તાન્યથો
પ્રાસાદાશ્ચ ગવાક્ષહર્મ્યકલિકા યુગ્યાનિ યાનાનિ ચ ।
ભૂમ્યાલંકૃત પુષ્પદામ રુચિરા ઉદ્યાનકૂપાસરાઃ
હસ્તા પાદશિરોત્તમાઙ્ગનયના સો બોધિમણ્ડોન્મુખઃ

ઇતિ હિ ભિક્ષવસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રિકો મહાબ્રહ્મા ઇમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું તત્ક્ષણં સમમધ્યતિષ્ઠત્ । પાણિતલજાતમપગતશર્કરકઠલ્લમુત્સદમણિમુક્તિવૈદૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલરજતજાતરૂપ્યં નીલમૃદુકુણ્ડલજાતપ્રદક્ષિણનન્દ્યાવર્તકાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શૈશ્ચ તૃણૈરિમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું સંછાદિતમધ્યતિષ્ઠત્ । સર્વે ચ તદા મહાસમુદ્રા ધરણીતલસંસ્થિતા અભૂવન્ । ન ચ જલચરાણાં સત્ત્વાનાં કાચિદ્વિહેઠાભૂત્ । ઇમં ચૈવ લોકધાતુમલંકૃતં દૃષ્ટ્વા ચ દશસુ દિક્ષુ શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈર્બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે બુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રાણિ સમલંકૃતાન્યભૂવન્ । બોધિસત્ત્વૈશ્ચ દિવ્યમાનુષ્યકાતિક્રાન્તૈઃ પૂજાવ્યૂહૈર્દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયાણિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ પ્રતિમણ્ડિતાન્યભૂવન્ ( વૈદ્ય 202 ) બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાકર્મણે । સર્વાણિ ચ તાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યેકમિવ બુદ્ધક્ષેત્રં સંદૃશ્યન્તે સ્મ, નાનાવ્યૂહાલંકારાલંકૃતાનિ ચ । ન ચ ભૂયો લોકાન્તરિકા ન ચ કાલપર્વતા ન ચ ચક્રવાલમહાચક્રવાલાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે સ્મ । સર્વાણિ ચ તાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ બોધિસત્ત્વસ્યાભયા સ્ફુટાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । ષોડશ ચ બોધિમણ્ડપરિપાલિકા દેવપુત્રાઃ । તદ્યથા - ઉત્ખલી ચ નામ દેવપુત્રઃ સૂત્ખલી ચ નામ પ્રજાપતિશ્ચ શૂરબલશ્ચ કેયૂરબલશ્ચ સુપ્રતિસ્થિતશ્ચ મહિંધરશ્ચ અવભાસકરશ્ચ વિમલશ્ચ ધર્મેશ્વરશ્ચ ધર્મકેતુશ્ચ સિદ્ધપાત્રશ્ચ અપ્રતિહતનેત્રશ્ચ મહાવ્યૂહશ્ચ શીલવિશુદ્ધનેત્રશ્ચ પદ્મપ્રભશ્ચ । ઇતીમે ષોડશ બોધિમણ્ડપ્રતિપાલકા દેવપુત્રાઃ સર્વે ઽવૈવર્ત્યક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાસ્તે બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થં બોધિમણ્ડં મણ્ડયન્તિ સ્મ । સમન્તાદશીતિયોજનાનિ સપ્તભી રત્નવેદિકાભિઃ પરિવૃતં સપ્તભિસ્તાલપઙ્ક્તિભિઃ સપ્તભી રત્નકિઙ્કિણીજાલૈઃ સપ્તભી રત્નસૂત્રૈઃ પરિવૃતમ્, સપ્તરત્નપ્રત્યુપ્તૈશ્ચ જામ્બૂનદસુવર્ણપટૈઃ સુવર્ણસૂત્રૈર્જામ્બૂનદસુવર્ણપદ્મૈશ્ચાવકીર્ણં સારવરગન્ધનિર્ધૂપિતં રત્નજાલસંછન્નમ્ । યે ચ દશસુ દિક્ષુ નાનાલોકધાતુષુ વિવિધા વૃક્ષાઃ સન્ત્યભિજાતા અભિપૂજિતા દિવ્યમાનુષ્યકાસ્તે ઽપિ સર્વે તત્ર બોધિમણ્ડે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યાશ્ચ દશસુ દિક્ષુ નાનાપ્રકારા જલસ્થલજાઃ પુષ્પજાતયસ્તા અપિ સર્વાસ્તત્ર બોધિમણ્ડે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ઽપિ ચ દશસુ દિક્ષુ નાનાલોકધાતુષુ બોધિસત્ત્વા બોધિમણ્ડાલંકુર્વન્ત્યપ્રમાણપુણ્યજ્ઞાનસંભારવ્યૂહૈસ્તે ઽપિ તત્ર બોધિમણ્ડે સંદૃશ્યન્તે સ્મ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિમણ્ડપરિપાલકૈર્દેવપુત્રૈસ્તાદૃશા વ્યૂહા બોધિમણ્ડે અભિનિર્મિતા અભૂવન્, યાન્ દૃષ્ટ્વા દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરાઃ સ્વભવનાનિ શ્મશાનસંજ્ઞામુત્પાદયામાસુઃ । તાંશ્ચ વ્યૂહાન્ દૃષ્ટ્વાત્યર્થં ચિત્રીકારમુત્પાદયામાસુઃ । એવમુદાનં ચોદાનયામાસુઃ - સાધ્વહો ઽચિન્ત્યઃ પુણ્યવિપાકનિષ્યન્દ ઇતિ । ચત્વારશ્ચ બોધિવૃક્ષદેવતાઃ । તદ્યથા - વેણુશ્ચ વલ્ગુશ્ચ સુમનશ્ચ ઓજાપતિશ્ચ । એતે ચત્વારો બોધિવૃક્ષદેવતા બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થં બોધિવૃક્ષં માપયન્તિ સ્મ મૂલસંપન્નં સ્કન્ધસંપન્નં શાખાપત્રપુષ્પફલસંપન્નં આરોહપરિણાહસંપન્નં પ્રાસાદિકં દર્શનીયં વિસ્તીર્ણમશીતિસ્તાલાનુચ્ચૈસ્ત્વેન તદનુરૂપેણ પરિણાહેન ચિત્રં દર્શનીયં મનોરમં સપ્તભી રત્નવેદિકાભિઃ પરિવૃતં સપ્તભી રત્નતાલપઙ્ક્તિભિઃ સપ્તભી રત્નકિઙ્કિણીજાલૈઃ સપ્તભી રત્નસૂત્રૈઃ સમન્તાદનુપરિવૃતૈરનુપરિક્ષિપ્તં પારિજાતકકોવિદારપ્રકાશમતૃપ્તચક્ષુર્દર્શનમ્ । સ ચ પૃથિવીપ્રદેશસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુવજ્રેણાભિદૃઢઃ સારો ઽભેદ્યવજ્રમયઃ સંસ્થિતો ઽભૂત્ યત્ર બોધિસત્ત્વો નિષણ્ણો ઽભૂદ્બોધિમભિસંબોદ્ધુકામઃ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વેન બોધિમણ્ડમુપસંક્રમતા તથારૂપા કાયાત્પ્રભા મુક્તાભૂત્, યયા પ્રભયા સર્વે ઽપાયાઃ શાન્તા અભૂવન્ । સર્વાણ્યક્ષણાનિ પિથિતાન્યભૂવન્ । સર્વદુર્ગતિવેદનાશ્ચોપશોષિતા અનુભવન્ । યે ચ સત્ત્વા વિકલેન્દ્રિયા અભૂવન્, તે સર્વે પરિપૂર્ણેન્દ્રિયતામનુપ્રાપ્નુવન્ । વ્યાધિતાશ્ચ વ્યાધિભ્યો વ્યમુચ્યન્ત । ભયાર્દિતાશ્ચાશ્વાસપ્રાપ્તા અભૂવન્ । બન્ધનબદ્ધાશ્ચ બન્ધનેભ્યો વ્યમુચ્યન્ત । દરિદ્રાશ્ચ સત્ત્વા ભોગવન્તો ઽભૂવન્ । ક્લેશસંતપ્તાશ્ચ નિષ્પરિદાહા અભૂવન્ । ( વૈદ્ય 203 ) બુભુક્ષિતાશ્ચ સત્ત્વાઃ પૂર્ણોદરા અભૂવન્ । પિપાસિતાશ્ચ તૃષાપગતા અભૂવન્ । ગુર્વિણ્યશ્ચ સુખેન પ્રસૂયન્તે સ્મ । જીર્ણદુર્બલાશ્ચ બલસંપન્ના અભૂવન્ । ન ચ કસ્યચિત્સત્ત્વસ્ય તસ્મિન્ સમયે રાગો બાધતે દ્વેષો વ મોહો વા ક્રોધો વા લોભો વા ખિલો વા વ્યાપાદો વા ઈર્ષ્યા વા માત્સર્યો વા । ન કશ્ચિત્સત્ત્વસ્તસ્મિન્ સમયે મ્રિયતે સ્મ, ન ચ્યવતે સ્મ, નોપપદ્યતે સ્મ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ તસ્મિન્ સમયે મૈત્રચિત્તા હિતચિત્તાઃ પરસ્પરં માતાપિતૃસંજ્ઞિનો ઽભૂવન્ ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
યાવચ્ચાવીચિપર્યન્તં નરકા ઘોરદર્શનાઃ ।
દુઃખં પ્રશાન્તં સત્ત્વાનાં સુખં વિન્દન્તિ વેદનામ્

તિર્યગ્યોનિષુ યાવન્તઃ સત્ત્વા અન્યોન્યઘાતકાઃ ।
મૈત્રચિત્તા હિતે જાતાઃ સ્પૃષ્ટા ભાભિર્મહામુને

પ્રેતલોકેષુ યાવન્તઃ પ્રેતાઃ ક્ષુત્તર્ષપીડિતાઃ ।
પ્રાપ્નુવન્ત્યન્નપાનાનિ બોધિસત્ત્વસ્ય તેજસા

અક્ષણાઃ પિથિતાઃ સર્વે દુર્ગતિશ્ચોપશોષિતા ।
સુખિતાઃ સર્વસત્ત્વાશ્ચ દિવ્યસૌખ્યસમર્પિતાઃ

ચક્ષુશ્રોત્રવિહીનાશ્ચ યે ચાન્યે વિકલેન્દ્રિયાઃ ।
સર્વેન્દ્રિયૈઃ સુસંપૂર્ણા જાતાઃ સર્વાઙ્ગશોભનાઃ

રાગદ્વેષાદિભિઃ ક્લેશૈઃ સત્ત્વા બાધ્યન્ત યે સદા ।
શાન્તક્લેશાસ્તદા સર્વે જાતાઃ સુખસમર્પિતાઃ

ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિમન્તશ્ચ દરિદ્રા ધનિનસ્તથા ।
વ્યાધિતા રોગનિર્મુક્તા મુક્તા બન્ધનબદ્ધકાઃ

ન ખિલં ન ચ માત્સર્યં વ્યાપાદો ન ચ વિગ્રહઃ ।
અન્યોન્યં સંપ્રકુર્વન્તિ મૈત્રચિત્તાઃ સ્થિતાસ્તદા

માતુઃ પિતુશ્ચૈકપુત્રે યથા પ્રેમ પ્રવર્તતે ।
તથાન્યોન્યેન સત્ત્વાનાં પુત્રપ્રેમ તદાભવત્

બોધિસત્ત્વપ્રભાજાલૈઃ સ્ફુટાઃ ક્ષેત્રા હ્યચિન્તિયાઃ ।
ગઙ્ગાવાલિકસંખ્યાતાઃ સમન્તાદ્વૈ દિશો દશઃ

ન ભૂયશ્ચક્રવાલાશ્ચ દૃશ્યન્તે કાલપર્વતાઃ ।
સર્વે તે વિપુલાઃ ક્ષેત્રાઃ દૃશ્યન્ત્યેકં યથા તથા

પાણિતલપ્રકાશાશ્ચ દૃશ્યન્તે સર્વરત્નિકાઃ ।
બોધિસત્ત્વસ્ય પૂજાર્થં સર્વક્ષેત્રા અલંકૃતાઃ

દેવાશ્ચ ષોડશ તથા બોધિમણ્ડોપચારકાઃ ।
અલંચક્રુર્બોધિમણ્ડં અશીતિર્યોજનાવૃતમ્

યે ચ કેચિન્મહાવ્યૂહાઃ ક્ષેત્રકોટીષ્વનન્તકાઃ ।
તે સર્વે તત્ર દૃશ્યન્તે બોધિસત્ત્વસ્ય તેજસા

દેવા નાગાસ્તથા યક્ષાઃ કિન્નરાશ્ચ મહોરગાઃ ।
સ્વાનિ સ્વાનિ વિમાનાનિ શ્મશાનાનીવ મેનિરે

તાન્ વ્યૂહાન્ સંનિરીક્ષ્યેહ વિસ્મિતાઃ સુરમાનુષાઃ ।
સાધુઃ પુણ્યસ્ય નિસ્યન્દઃ સંપદ્યસ્યેયમીદૃશી

કરોતિ નૈવ ચોદ્યોગં કાયવાઙ્ભનસા તથા ।
સર્વાર્થાશ્ચાસ્ય સિધ્યન્તિ યે ઽભિપ્રેતા મનોરથાઃ

અભિપ્રાયા યથાન્યેષાં પૂરિતાશ્ચરતા પુરા ।
વિપાકાઃ કર્મણસ્તસ્ય સંપદ્યાતેયમીદૃશી

અલંકૃતો બોધિમણ્ડશ્ચતુર્ભિર્બોધિદેવતૈઃ ।
પારિજાતો દિવિ યથા તસ્માદપિ વિશિષ્યતે

ગુણાઃ શક્યા ન તે વાચા સર્વે સંપરિકીર્તિતુમ્ ।
યે વ્યૂહા બોધિમણ્ડસ્ય દેવતૈરભિસંસ્કૃતાઃ

ઇતિ હિ ભિક્ષવસ્તયા બોધિસત્ત્વસ્ય કાયપ્રમુક્તયા પ્રભયા કાલિકસ્ય નાગરાજસ્ય ભવનમવભાસિતમભૂત્ વિશુદ્ધયા વિમલયા કાયચિત્તપ્રહ્લાદૌદ્વિલ્યજનન્યા સર્વક્લેશાપકર્ષિણ્યા સર્વસત્ત્વસુખપ્રીતિપ્રસાદપ્રામોદ્યજનન્યા । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ કાલિકો નાગરાજસ્તસ્યાં વેલાયાં સ્વસ્ય પરિવારસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વેમા ગાથા અભાષત્ -
ક્રકુછન્દે યથ આભ દૃષ્ટ રુચિરા દૃષ્ટા ચ કનકાહ્વયે
યદ્વત્કાશ્યપિ ધર્મરાજમનઘે દૃષ્ટા પ્રભા નિર્મલા ।
નિઃસંશયં વરલક્ષણો હિતકરો ઉત્પન્ન જ્ઞાનપ્રભો
યેનેદં ભવનં વિરોચતિ હિ મે સ્વર્ણપ્રભાલંકૃતમ્

નાસ્મિં ચન્દ્રરવિપ્રભા સુવિપુલા સંદૃશ્યતે વેશ્મનિ
નો ચાગ્નેર્ન મણેર્ન વિદ્યુદમલા નો ચ પ્રભા જ્યોતિષામ્ ।
નો વા શક્રપ્રભા ન બ્રહ્મણ પ્રભા નો ચ પ્રભા આસુરી
એકાન્તં તમસાકુલં મમ ગૃહં પ્રાગ્દુષ્કૃતૈઃ કર્મભિઃ

અદ્યેદં ભવનં વિરાજતિ શુભં મધ્યે રવિંદીપ્તિવત્
ચિત્તં પ્રીતિ જનેતિ કાયુ સુખિતો ગાત્રાદ્ભુતા શીતલા ।
તપ્તા વાલિક યા શરીરિ નિપતી જાતા સ મે શીતલા
સુવ્યક્તં બહુકલ્પકોટિચરિતો બોધિદ્રમં ગચ્છતિ

શીઘ્રં ગૃહ્ણત નાગપુષ્પ રુચિરા વસ્ત્રાં સુગન્ધાં શુભાં
મુક્તાહારપિનદ્ધતાંશ્ચ વલયાંશ્ચૂર્ણાનિ ધૂપોત્તમા ।
સંગીતિં પ્રકૃરુધ્વ વાદ્ય વિવિધા ભેરીમૃદઙ્ગૈઃ શુભૈઃ
હન્તા ગચ્છથ પૂજના હિતકરં પૂજાર્હ સર્વે જગે

સો ઽભ્યુત્થાય ચ નાગકન્યસહિતશ્ચતુરો દિશઃ પ્રેક્ષતે
અદ્રાક્ષીદથ મેરુપર્વતનિભં સ્વાલંકૃતં તેજસા ।
દેવૈર્દાનવકોટિભિઃ પરિવૃતં બ્રહ્મેન્દ્રયક્ષૈસ્તથા
પૂજાં તસ્ય કરોન્તિ હૃષ્ટમનસો દર્શેન્તિ માર્ગો હ્યયમ્

સંહૃષ્ટઃ સ હિ નાગરાટ્ સુમુદિતશ્ચાભ્યર્ચ્ય લોકોત્તમં
વન્દિત્વા ચરણૌ ચ ગૌરવકૃતસ્તસ્થૌ મુનેરગ્રતઃ ।
નાગાકન્ય ઉદગ્ર હૃષ્ટમનસઃ કુર્વન્તિ પૂજાં મુનેઃ
પુષ્પં ગન્ધવિલેપના ચ ક્ષિપિષુસ્તૂર્યાણિ નિર્નાદયન્

કૃત્વા ચાઞ્જલિ નાગરાટ્ સુમુદિતસ્તુષ્ટાવ તથ્યૈર્ગુણૈઃ
સાધુર્દર્શિતુ પૂર્ણચન્દ્રવદને લોકોત્તમે નાયકે ।
યથ મે દૃષ્ટ નિમિત્ત પૂર્વઋષિણાં પશ્યામિ તાનેવ તે
અદ્ય ત્વં વિનિહત્ય મારબલવાનિષ્ટં પદં લપ્સ્યસે

યસ્યાર્થે દમદાનસંયમ પુરે સર્વા તિ ત્યાગી અભૂત્
યસ્યાર્થે દમશીલમૈત્રકરુણાક્ષાન્તિબલં ભાવિતમ્ ।
યસ્યાર્થે દમવીર્યધ્યાનનિરતઃ પ્રજ્ઞાપ્રદીપઃ કૃતઃ
સૈષા તે પરિપૂર્ણ સર્વ પ્રણિધી અદ્યા જિનો ભેષ્યસે

યદ્વદ્વૃક્ષ સપત્રપુષ્પ સફલા બોધિદ્રુમં સંનતાઃ
યદ્વત્કુમ્ભસહસ્ર પૂર્ણસલિલા કુર્વન્તિ પ્રાદક્ષિણમ્ ।
યદ્વચ્ચાપ્સરગણાશ્ચ સંપ્રમુદિતા સ્નિગ્ધં રુતં કુર્વતે
હંસા ક્રોઞ્ચગણા યથા ચ ગગને ગચ્છન્તિ લીલાન્વિતં
કુર્વન્તે સુમનાઃ પ્રદક્ષિણમૃષિં ભાવિ ત્વમદ્યાર્હવાન્

યથ વા કાઞ્ચનવર્ણ આભ રુચિરા ક્ષત્રાશતા ગચ્છતે
શાન્તાશ્ચાપિ યથા અપાય નિખિલા દુઃખૈર્વિમુક્તા પ્રજાઃ ।
યદ્વદ્વૃષ્ટિત ચન્દ્રસૂર્યભવના વાયુર્મૃદુર્વાયતે
અદ્યા ભેષ્યસિ સાર્થવાહુ ત્રિભવે જાતીજરામોચકો

યદ્વત્કામરતી વિહાય ચ સુરાસ્ત્વત્પૂજને ઽભ્યાગતાઃ
બ્રહ્મા બ્રહ્મપુરોહિતાશ્ચ અમરા ઉત્સૃજ્ય ધ્યાનં સુખમ્ ।
યે કેચિત્ત્રિભવે તથૈવ ચ પુરે સર્વે ઇહાભ્યાગતાઃ
અદ્યા ભેષ્યસિ વૈદ્યરાજુ ત્રિભવે જાટીજરમોચકો

માર્ગશ્ચાપિ યથા વિશોધિતુ સુરૈર્યેનાદ્ય ત્વં ગચ્છસે
એતેનાગતુ ક્રકુચ્છન્દુ ભગવાન્ કનકાહ્વયઃ કાશ્યપઃ ।
યથ વા પદ્મ વિશુદ્ધ નિર્મલ શુભા ભિત્ત્વા મહીમુદ્ગતાઃ
યસ્મિં નિક્ષિપસે ક્રમાનતિબલાં ભાવિ ત્વમદ્યાર્હવાન્

મારાઃ કોટિસહસ્ર નેકનયુતા ગઙ્ગા યથા વાલિકાઃ
તે તુભ્યં ન સમર્થ બોધિવિટપાચ્ચાલેતુ કમ્પેતુ વા ।
યજ્ઞા નૈકવિધાઃ સહસ્રનયુતા ગઙ્ગા યથા વાલિકાઃ
યષ્ટાસ્તે ચરતા હિતાય જગતસ્તેનેહ વિભ્રાજસે

નક્ષત્રા સશશી સતારકરવી ભૂમૌ પતેદમ્બરાત્
સ્વસ્થાનાચ્ચ ચલેન્મહાગિરિવરઃ શુષ્યેદથો સાગરઃ ।
ચતુરો ધાતવ કશ્ચિ વિજ્ઞપુરુષો દર્શેય એકૈકશઃ
નૈવ ત્વં દ્રુમરાજમૂલુપગતો અપ્રાપ્ય બોધ્યુત્થિહેત્

લાભા મહ્ય સુલબ્ધ વૃદ્ધિ વિપુલા દૃષ્ટો ઽસિ યત્સારથે
પૂજા ચૈવ કૃતા ગુણાશ્ચ કથિતા બોધાય ચોત્સાહિતઃ ।
સર્વા નાગવધૂ અહં ચ સસુતા મુચ્યેમિતો યોનિતઃ
ત્વં યાસી યથ મત્તવારણગતે ગચ્છેમ એવં વયમ્

ઇતિ ॥
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ કાલિકસ્ય નાગરાજસ્યાગ્રમહિષી સુવર્ણપ્રભાસા નામ, સા સંબહુલાભિર્નાગકન્યાભિઃ પરિવૃતા પુરસ્કૃતા નાનારત્નછત્રપરિગૃહીતાભિઃ નાનાદૂષ્યપરિગૃહીતાભિર્નાનામુક્તાહારપરિગૃહીતાભિઃ નાનામણિરત્નપરિગૃહીતાભિઃ દિવ્યમાનુષ્યકમાલ્યવિલેપનગુણ્ઠપરિગૃહીતાભિઃ નાનાગન્ધઘટિકાપરિગૃહીતાભિઃ નાનાતૂર્યસંગીતિસંપ્રવાદિતૈર્નાનારત્નપુષ્પવર્ષૈર્બોધિસત્ત્વં ગચ્છન્તમભ્યવકિરન્તિ સ્મ ॥
આભિશ્ચ ગાથાભિસ્તુષ્ટુવુઃ -
અભ્રાન્તા અત્રસ્તા અભીરૂ અછમ્ભી અલીના અદીના પ્રહૃષ્ટા દુધર્ષા ।
અરક્તા અદુષ્ટા અમૂઢા અલુબ્ધા વિરક્તા વિમુક્તા નમસ્તે મહર્ષે

ભિષઙ્કા વિશલ્યા વિનેયા વિનેષી સુવૈદ્યા જગસ્યા દુખેભ્યઃ પ્રમોચી ।
અલેના અત્રાણા અહીના વિદિત્વા ભવા લેનુ ત્રાણો ત્રિલોકેસ્મિ જાતઃ

પ્રસન્ના પ્રહૃષ્ટા યથા દેવસંઘાઃ પ્રવર્ષી નભસ્થા મહત્પુષ્પવર્ષમ્ ।
મહાચૈલક્ષેપં કરોન્તી યથેમે જિનો ભેષ્યસે ઽદ્યા કુરુષ્વ પ્રહર્ષમ્

ઉપેહિ દ્રુમેન્દ્રં નિષીદા અછમ્ભી જિના મારસેનાં ધુન ક્લેશજાલમ્ ।
વિબુદ્ધ્ય પ્રશાન્તાં વરામગ્રબોધિં યથા પૌર્વકૈસ્તૈર્વિબુદ્ધા જિનેન્દ્રૈઃ

ત્વયા યસ્ય અર્થે બહૂકલ્પકોટ્યઃ કૃતા દુષ્કરાણી જગન્મોચનાર્થમ્ ।
પ્રપૂર્ણા તિ આશા અયં પ્રાપ્તુ કાલો ઉપેહિ દ્રુમેન્દ્રં સ્પૃશસ્વાગ્રબોધિમ્

ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્યૈતદભવત્ - કુત્ર નિષણ્ણૈસ્તૈઃ પૂર્વકૈસ્તથાગતૈરનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા ઇતિ ।
તતો ઽસ્યૈતદભૂત્ - તૃણસંસ્તરે નિષણ્ણૈરિતિ ॥
અથ ખલ્વન્તરીક્ષગતાનિ શુદ્ધાવાસકાયિકદેવશતસહસ્રાણિ બોધિસત્ત્વસ્ય ચેતોભિરેવ ચેતઃપરિવિતર્કમાજ્ઞાયૈવં વાચો ભાષન્તે સ્મ - એવમેતત્ સત્પુરુષ, એવમેતત્ । તૃણસંસ્તરે સત્પુરુષ નિષદ્ય તૈઃ પૂર્વકૈસ્તથાગતૈરનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા ઇતિ ॥
અદ્રાક્ષીત્ખલ્વપિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વો માર્ગસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્વસ્તિકં યાવસિકમ્ તૃણાનિ લૂનાતિ સ્મ નીલાનિ મૃદુકાનિ સુકુમારાણિ રમણીયાનિ કુણ્ડલજાતાનિ પ્રદક્ષિણાવર્તાનિ । મયૂરગ્રીવસંનિભાનિ કાચિલિન્દિકસુખસંસ્પર્શાનિ સુગન્ધીનિ વર્ણવન્તિ મનોરમાણિ । દૃષ્ટ્વા ચ ( વૈદ્ય 208 ) પુનર્બોધિસત્ત્વો માર્ગાદપક્રમ્ય યેન સ્વસ્તિકો યાવસિકસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય સ્વસ્તિકં યાવસિકં મધુરયા વાચા સમાલપતિ સ્મ । યાસૌ વાગાજ્ઞાપની વિજ્ઞાપની વિસ્પષ્ટા અનેકલોકૈકવર્ણસુખા વલ્ગુઃ શ્રવણીયા સ્નિગ્ધા સ્મરણીયા ચોદની તોષણી પ્રેમણી અકર્કશા અગદ્ગદા અપરુષા અચપલા શ્લક્ષ્ણા મધુરા કર્ણસુખા કાયચિત્તોદ્બિલ્યકરણી રાગદોષમોહકલિકલુષવિનોદની કલવિઙ્કરુતસ્વરા કુણાલજીવંજીવકાભિનદિતઘોષા દુન્દુભિસંગીતિરુતરવિતનિર્ઘોષવતી અનપહતા સત્યા અચ્છા ભૂતા બ્રહ્મસ્વરુતરવિતનિર્ઘોષા સમુદ્રસ્વરવેગનિભા શૈલસંઘટ્ટનવતી દેવેન્દ્રાસુરેન્દ્રાભિષ્ટુતા ગમ્ભીરા દુરવગાહા નમુચિબલાબલકરણી પરપ્રવાદમથની સિંહસ્વરવેગા હયગજગર્જિતઘોષા નાગનિર્નાદની મેઘસ્તનિતાભિગર્જિતસ્વરા દશદિક્સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્ફરણી વિનેયસત્ત્વસંચોદની અદ્રુતા અનુપહતા અવિલમ્બિતા સહિતા યુક્તા કાલવાદિની સમયાનતિક્રમણી ધર્મશતસહસ્રસુગ્રથિતા સૌમ્યા અસક્તા અધિષ્ઠિતપ્રતિભાના એકરુતા સર્વરુતરચની સર્વાભિપ્રાયજ્ઞાપની સર્વસુખસંજનની મોક્ષપથસંદર્શિકા માર્ગસંભારવાદિની પર્ષદનતિક્રમણી સર્વપર્ષત્સંતોષણી સર્વબુદ્ધભાષિતાનુકૂલા । ઈદૃશ્યા વાચા બોધિસત્ત્વઃ સ્વસ્તિકં યાવસિકં ગાથાભિરભ્યભાષત -
તૃણુ દેહિ મિ સ્વસ્તિક શીઘ્રં અદ્ય મમાર્થુ તૃણૈઃ સુમહાન્તઃ ।
સબલં નમુચિં નિહનિત્વા બોધિમનુત્તરશાન્તિ સ્પૃશિષ્યે

યસ્ય કૃતે મયિ કલ્પસહસ્રા દાનુ દમો ઽપિ ચ સંયમ ત્યાગો ।
શીલવ્રતં ચ તપશ્ચ સુચીર્ણા તસ્ય મિ નિષ્પદિ ભેષ્યતિ અદ્ય

ક્ષાન્તિબલં તથ વીર્યબલં ચ ધ્યાનબલં તથ જ્ઞાનબલં ચ ।
પુણ્યઅભિજ્ઞવિમોક્ષબલં ચ તસ્ય મિ નિષ્પદિ ભેષ્યતિ અદ્ય

પ્રજ્ઞબલં ચ ઉપાયબલં ચ ઋદ્ધિમ સંગતમૈત્રબલં ચ ।
પ્રતિસંવિદપરિસત્યબલં ચ તેષ મિ નિષ્પદિ ભેષ્યતિ અદ્ય

પુણ્યબલં ચ તવાપિ અનન્તં યન્મમ દાસ્યસિ અદ્ય તૃણાનિ ।
ન હ્યપરં તવ એતુ નિમિત્તં ત્વં પિ અનુત્તરુ ભેષ્યસિ શાસ્તા

શ્રુત્વા સ્વસ્તિકુ વાચ નાયકે સુરુચિરમધુરાં
તુષ્ટો આત્તમનાશ્ચ હર્ષિતઃ પ્રમુદિતમનસઃ ।
ગૃહ્ણીત્વા તૃણમુષ્ટિ સ્પર્શનવતી મૃદુતરુણશુભાં
પુરતઃ સ્થિત્વન વાચ ભાષતે પ્રમુદિતહૃદયઃ

યદિ તાવ ણૃકેભિ લભ્યતે પદવરમમૃતં
બોધી ઉત્તમ શાન્ત દુર્દૃશા પુરિમજિનપથઃ ।
તિષ્ઠતુ તાવ મહાગુણોદધે અપરિમિતયશા
અહમેવ પ્રથમે નુ બુધ્યમિ પદવરમૃતમ્

નૈષા સ્વસ્તિક બોધિ લભ્યતે તૃણવરશયનૈઃ
અચરિત્વા બહુકલ્પ દુષ્કરી વ્રતતપ વિવિધા ।
પ્રજ્ઞાપુણ્યૌપાયૌદ્ગતો યદ ભવિ મતિમાં
તદ પશ્ચાજ્જિન વ્યાકરોન્તિ મુનયો ભવિષ્યસિ વિરજઃ

યદિ બોધિ ઇય શક્યુ સ્વસ્તિકા પરજનિ દદિતું
પિણ્ડીકૃત્ય દદેય પ્રાણિનાં મ ભવતુ વિમતિઃ ।
યદ બોધી મય પ્રાપ્ત જાનસી વિભજમિ અમૃતં
આગત્વા શૃણુ ધર્મયુક્ત ત્વં ભવિષ્યસિ વિરજઃ

ગૃહ્ણીત્વા તૃણમુષ્ટિ નાયકઃ પરમસુમૃદુકાં
સિંહાહંસગતિશ્ચ પ્રસ્થિતઃ પ્રચલિત ધરણી ।
દેવા નાગગણાઃ કૃતાઞ્જલી પ્રમુદિતમનસઃ
અદ્યા મારબલં નિહત્યયં સ્પૃશિષ્યતિ અમૃતમ્

ઇતિ હિ ભિક્ષવો બોધિસત્ત્વસ્ય બોધિવૃક્ષમુપસંક્રામતો ઽશીતિબોધિવૃક્ષસહસ્રાણિ દેવપુત્રૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈશ્ચ મણ્ડિતાન્યભૂવન્ - ઇહ નિષદ્ય બોધિસત્ત્વો બોધિં પ્રાપ્સ્યત્યભિસંભોત્સ્યત ઇતિ । સન્તિ તત્ર કેચિદ્બોધિવૃક્ષાઃ પુષ્પમયા યોજનશતસહસ્રોદ્વિદ્ધાઃ । કેચિદ્ બોધિવૃક્ષા ( વૈદ્ય 210 ) ગન્ધમયા દ્વિયોજનશતસહસ્રોદ્વિદ્ધાઃ । કેચિદ્બોધિવૃક્ષાશ્ચન્દનમયાસ્ત્રિયોજનશતસહસ્રોદ્વિદ્ધાઃ । કેચિદ્બોધિવૃક્ષા વસ્ત્રમયાઃ પઞ્ચયોજનશતસહસ્રાણ્યુચ્ચૈસ્ત્વેન । કેચિદ્બોધિવૃક્ષા રત્નમયા દશયોજનશતસહસ્રાણ્યુચ્ચૈસ્ત્વેન । કેચિદ્બોધિવૃક્ષાઃ સર્વરત્નમયા દશયોજનકોટિનયુતશતસહસ્રાણ્યુચ્ચૈસ્ત્વેન । કેચિદ્બોધિવૃક્ષા રત્નમયાઃ કોટિનયુતશતસહસ્રમુદ્વિદ્ધાઃ । સર્વેષુ તેષુ બોધિવૃક્ષમૂલેષુ યથાનુરૂપાણિ સિંહાસનાનિ પ્રજ્ઞપ્તાન્યભૂવન્ નાનાદિવ્યદૂષ્યસંસ્તૃતાનિ । ક્વચિદ્બોધિવૃક્ષે પદ્માસનં પ્રજ્ઞપ્તમભૂત્, ક્વચિદ્ગન્ધાસનમ્, ક્વચિન્નાનાવિધરત્નાસનમ્ । બોધિસત્ત્વશ્ચ લલિતવ્યૂહં નામ સમાધિં સમાપદ્યતે સ્મ । સમનન્તરસમાપન્નસ્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્યેમં લલિતવ્યૂહં નામ બોધિસત્ત્વસમાધિમ્, અથ તત્ક્ષણમેવ બોધિસત્ત્વઃ સર્વેષુ ચ તેષુ બોધિવૃક્ષમૂલેષુ સિંહાસને સંનિષણ્ણઃ સંદૃશ્યતે સ્મ લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસમલંકૃતેન કાયેન । એકૈકશ્ચ બોધિસત્ત્વો દેવપુત્રૈશ્ચૈવં સંજાનીતે સ્મ - મમૈવ સિંહાસને બોધિસત્ત્વો નિષણ્ણો નાન્યેષામિતિ । યથા ચ તે સંજાનતે સ્મ - તથાસ્યૈવ લલિતવ્યૂહસ્ય બોધિસત્ત્વસમાધેરનુભાવેન સર્વનિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકિકાઃ સર્વે દેવમનુષ્યાશ્ચ સર્વે ગત્યુપપન્નાઃ સર્વસત્ત્વા બોધિસત્ત્વં પશ્યન્તિ સ્મ બોધિવૃક્ષમૂલે સિંહાસને નિષણ્ણમ્ ॥
અથ ચ પુનર્હીનાધિમુક્તિકાનાં સત્ત્વાનાં મતિપરિતોષણાર્થં બોધિસત્ત્વસ્તૃણમુષ્ટિમાદાય યેન બોધિવૃક્ષસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય બોધિવૃક્ષં સપ્તકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ્વયમેવાભ્યન્તરાગ્રં બહિર્મૂલં સમન્તભદ્રં તૃણસંસ્તરણં સંસ્તીર્ય સિંહવચ્છૂરવદ્બલવદ્દૃઢવીર્યવત્સ્થામવન્નાગવદૈશ્વર્યવત્સ્વયંભૂવજ્જ્ઞાનિવદનુત્તરવદ્વિશેષવદભ્યુદ્રતવદ્યશોવત્કીર્તિવદ્દાનવચ્છીલવત્ક્ષાન્તિવદ્વીર્યવદ્ધ્યાનવત્પ્રજ્ઞાવજ્જ્ઞાનવત્પુણ્યવન્નિહતમારપ્રત્યર્થિકવત્સંભારવત્પર્યઙ્કમાભુજ્ય તસ્મિંસ્તૃણસંસ્તરે ન્યષીદત્ પ્રાઙ્મુખ ઋજુકાયં પ્રણિધાય અભિમુખાં સ્મૃતિમુપસ્થાપ્ય । ઈદૃશં ચ દૃઢં સમાદાનમકરોત્ -
ઇહાસને શુષ્યતુ મે શરીરં ત્વગસ્થિમાંસં પ્રલયં ચ યાતુ ।
અપ્રાપ્ય બોધિં બહુકલ્પદુર્લભાં નૈવાસનાત્કાયમતશ્ચલિષ્યતે