Lalitavistara · અધ્યાય 10

ઇત્યુક્ત્વા સા દેવતા બોધિસત્ત્વં દિવ્યૈઃ પુષ્પૈરભ્યવકીર્ય તત્રૈવાન્તરધાત્ ॥
॥ ઇતિ શ્રીલલિતવિસ્તરે આભરણપરિવર્તો નામ નવમો ઽધ્યાયઃ ॥
સ્તર્ત્ પરિવર્ત 10
લિપિશાલાસંદર્શનપરિવર્તો દશમઃ ।
ઇતિ હિ ભિક્ષવઃ સંવૃદ્ધઃ કુમારઃ । તદા માઙ્ગલ્યશતસહસ્રૈઃ લિપિશાલામુપનીયતે સ્મ દશભિર્દારકસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ, દશભિશ્ચ રથસહસ્રૈઃ ખાદનીયભોજનીયસ્વાદનીયપરિપૂર્ણૈર્હિરણ્યસુવર્ણપરિપૂર્ણૈશ્ચ । યેન કપિલવસ્તુનિ મહાનગરે વીથિચત્વરરથ્યાન્તરાપણમુખેષ્વભ્યવકીર્યતે સ્મ અભિવિશ્રામ્યન્તે । અષ્ટાભિશ્ચ તૂર્યશતસહસ્રૈઃ પ્રઘુષ્યમાણૈર્મહતા ચ પુષ્પવર્ષેણાભિપ્રવર્ષતા વિતર્દિનિર્યૂહતોરણગવાક્ષહર્મ્યકૂટાગારપ્રાસાદતલેષુ કન્યાશતસહસ્રાણિ સર્વાલંકારભૂષિતાઃ સ્થિતા અભૂવન્ । બોધિસત્ત્વં પ્રેક્ષમાણાઃ કુસુમાનિ ચ ક્ષિપન્તિ સ્મ । અષ્ટૌ ચ મરુત્કન્યાસહસ્રાણિ વિગલિતાલંકારાભરણાલંકૃતાનિ રત્નભદ્રંકરેણ ગૃહીતાનિ માર્ગં શોધયન્ત્યો બોધિસત્ત્વસ્ય પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાશ્ચાર્ધકાયિકા ગગનતલાત્પુષ્પપટ્ટદામાન્યભિપ્રલમ્બયન્તિ સ્મ । સર્વે ચ શાક્યગણાઃ શુદ્ધોદનં રાજાનં પુરસ્કૃત્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પુરતો ગચ્છન્તિ સ્મ । અનેનૈવંરૂપેણ વ્યૂહેન બોધિસત્ત્વો લિપિશાલામુપનીયતે સ્મ ॥
સમનન્તરપ્રવેશિતશ્ચ બોધિસત્ત્વો લિપિશાલામ્ । અથ વિશ્વામિત્રો નામ દારકાચાર્યો બોધિસત્ત્વસ્ય શ્રિયં તેજશ્ચાસહમાનો ધરણિતલે નિવિષ્ટો ઽધોમુખઃ પ્રપતતિ સ્મ । તં તથા પ્રપતિતં દૃષ્ટ્વા શુભાઙ્ગો નામ તુષિતકાયિકો દેવપુત્રો દક્ષિણેન કરતલેન પરિગૃહ્યોત્થાપયતિ સ્મ । ઉત્થાપ્ય ચ ગગનતલસ્થો રાજાનં શુદ્ધોદનં તં ચ મહાન્તં જનકાયં ગાથાભિરભ્યભાષત્ -
શાસ્ત્રાણિ યાનિ પ્રચલન્તિ મનુષ્યલોકે સંખ્યા લિપિશ્ચ ગણનાપિ ચ ધાતુતન્ત્રમ્ ।
યે શિલ્પયોગ પૃથુ લૌકિક અપ્રમેયાઃ તેષ્વેષુ શિક્ષિતુ પુરા બહુકલ્પકોટ્યઃ

કિં તૂ જનસ્ય અનુવર્તનતાં કરોતિ લિપિશાલમાગતુ સુશિક્ષિતુ શિષ્યણાર્થમ્ ।
પરિપાચનાર્થ બહુદારક અગ્રયાને અન્યાંશ્ચ સત્ત્વનયુતાનમૃતે વિનેતુમ્

લોકોત્તરેષુ ચતુસત્યપથે વિધિજ્ઞો હેતુપ્રતીત્યકુશલો યથ સંભવન્તિ ।
યથ ચાનિરોધક્ષયુ સંસ્થિતુ શીતિભાવઃ તસ્મિન્વિધિજ્ઞ કિમથો લિપિશાસ્ત્રમાત્રે

નેતસ્ય આચરિય ઉત્તરિ વા ત્રિલોકે સર્વેષુ દેવમનુજેષ્વયમેવ જેષ્ઠઃ ।
નામાપિ તેષ લિપિનાં ન હિ વિત્થ યૂયં યત્રેષુ શિક્ષિતુ પુરા બહુકલ્પકોટ્યઃ

સો ચિત્તધાર જગતાં વિવિધા વિચિત્રા એકક્ષણેન અયુ જાનતિ શુદ્ધસત્ત્વઃ ।
અદૃશ્યરૂપરહિતસ્ય ગતિં ચ વેત્તિ કિં વા પુનો ઽથ લિપિનો ઽક્ષરદૃશ્યરૂપામ્

ઇત્યુક્ત્વા સ દેવપુત્રો બોધિસત્ત્વં દિવ્યૈઃ કુસુમૈરભ્યર્ચ્ય તત્રૈવાન્તર્દધે । તત્ર ધાત્ર્યશ્ચ ચેટીવર્ગાશ્ચ સ્થાપિતા અભૂવન્ । પરિશેષાઃ શાક્યાઃ શુદ્ધોદનપ્રમુખાઃ પ્રક્રામન્તઃ ॥
અથ બોધિસત્ત્વ ઉરગસારચન્દનમયં લિપિફલકમાદાય દિવ્યાર્ષસુવર્ણતિરકં સમન્તાન્મણિરત્નપ્રત્યુપ્તં વિશ્વામિત્રમાચાર્યમેવમાહ - કતમાં મે ભો ઉપાધ્યાય લિપિં શિક્ષાપયસિ । બ્રાહ્મીખરોષ્ટીપુષ્કરસારિં અઙ્ગલિપિં વઙ્ગલિપિં મગધલિપિં મઙ્ગલ્યલિપિં અઙ્ગુલીયલિપિં શકારિલિપિં બ્રહ્મવલિલિપિં પારુષ્યલિપિં દ્રાવિડલિપિં કિરાતલિપિં દાક્ષિણ્યલિપિં ઉગ્રલિપિં સંખ્યાલિપિં અનુલોમલિપિં અવમૂર્ધલિપિં દરદલિપિં ખાષ્યલિપિં ચીનલિપિં લૂનલિપિં હૂણલિપિં મધ્યાક્ષરવિસ્તરલિપિં પુષ્પલિપિં દેવલિપિં નાગલિપિં યક્ષલિપિં ગન્ધર્વલિપિં કિન્નરલિપિં મહોરગલિપિં અસુરલિપિં ગરુડલિપિં મૃગચક્રલિપિં વાયસરુતલિપિં ભૌમદેવલિપિં અન્તરીક્ષદેવલિપિં ઉત્તરકુરુદ્વીપલિપિં અપરગોડાનીલિપિં પૂર્વવિદેહલિપિં ઉત્ક્ષેપલિપિં નિક્ષેપલિપિં વિક્ષેપલિપિં પ્રક્ષેપલિપિં સાગરલિપિં વજ્રલિપિં લેખપ્રતિલેખલિપિં અનુદ્રુતલિપિં શાસ્ત્રાવર્તાં ગણનાવર્તલિપિં ઉત્ક્ષેપાવર્તલિપિં નિક્ષેપાવર્તલિપિં પાદલિખિતલિપિં દ્વિરુત્તરપદસંધિલિપિં યાવદ્દશોત્તરપદસંધિલિપિં મધ્યાહારિણીલિપિં સર્વરુતસંગ્રહણીલિપિં વિદ્યાનુલોમાવિમિશ્રિતલિપિં ઋષિતપસ્તપ્તાં રોચમાનાં ધરણીપ્રેક્ષિણીલિપિં ગગનપ્રેક્ષિણીલિપિં સર્વૌષધિનિષ્યન્દાં સર્વસારસંગ્રહણીં સર્વભૂતરુતગ્રહણીમ્ । આસાં ભો ઉપાધ્યાય ચતુષ્ષષ્ટીલિપીનાં કતમાં ત્વં શિષ્યાપયિષ્યસિ?
અથ વિશ્વામિત્રો દારકાચાર્યો વિસ્મિતઃ પ્રહસિતવદનો નિહતમાનમદદર્પ ઇમાં ગાથામભાષત -
આશ્ચર્યં શુદ્ધસત્ત્વસ્ય લોકે લોકાનુવર્તિનો ।
શિક્ષિતઃ સર્વશાસ્ત્રેષુ લિપિશાલામુપાગતઃ

યેષામહં નામધેયં લિપીનાં ન પ્રજાનમિ ।
તત્રૈષ શિક્ષિતઃ સન્તો લિપિશાલામુપાગતઃ

વક્ત્રં ચાસ્ય ન પશ્યામિ મૂર્ધાનં તસ્ય નૈવ ચ ।
શિષ્યયિષ્યે કથં હ્યેનં લિપિપ્રજ્ઞાય પારગમ્

દેવદેવો હ્યતિદેવઃ સર્વદેવોત્તમો વિભુઃ ।
અસમશ્ચ વિશિષ્ટશ્ચ લોકેષ્વપ્રતિપુદ્ગલઃ

અસ્યૈવ ત્વનુભાવેન પ્રજ્ઞોપાયે વિશેષતઃ ।
શિક્ષિતં શિષ્યયિષ્યામિ સર્વલોકપરાયણમ્