લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 51

મદ્રપુરીરાજકીયપ્રાચ્યલિખિતપુસ્તકાલયસ્થે (ઇ) ઇતિ સંકેતિતે કોશે અધો નિર્દિષ્ટા અધ્યાયા અધિકાઃ પઠ્યન્તે----
એકપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ - 51
શક્રઃ---
ઉત્પત્તિપ્રલયૌ ચૈષાં ફલં ચૈવાવધારિતમ્।
પ્રતિપત્તિવિશેષાશ્ચ યેષુ તેષુ યથા તથા

નિત્યાનિ પઞ્ચ કૃત્યાનિ કાદાચિત્કાનિ ચૈવ તે।
ચર્યાપાદક્રિયાપાદૌ પાદૌ ચ જ્ઞાનયોગયોઃ

ઇતિ નાનાવિધં તન્ત્રં ચતુષ્પાદોપબૃંહિતમ્।
પુરાકૃત્યા પુરાકલ્પૈરિતિહાસૈશ્ચ સંમિતમ્

રહસ્યાનેકસંભેદં નાનાવાક્યોપશોભિતમ્।
લક્ષ્મીતન્ત્રાહ્વયં સમ્યક્ સદ્યઃ પ્રત્યાયકં નૃણામ્

મયા સમાહિતૈનૈવ યથાવદવધારિતમ્।
અસ્ય વિસ્તૃતરૂપત્વાત્ સમ્યક્કાલવિપર્યયાત્

ચેતસોઽલ્પબલત્વાચ્ચ યથાવન્નૈવ ભાસતે।
અસ્માન્મહાર્ણવાદ્દેવિ ત્વજ્જ્ઞાનપરિપૂરિતાત્

સર્વતઃ સારમુદ્ધૃત્ય લોકાનાં હિતકામ્યયા।
તન્ત્રસંક્ષેપમાખ્યાહિ નમસ્તે પ્દમસંભવે

નારદઃ---
ઇતિ સંચોદિતા દેવી વત્સેનેવ પયસ્વિની।
સ્નિહ્યતા મનસા પદ્મા પાકશાસનમબ્રવીત્

શ્રીઃ---
સાધુ સંબોધિતા સમ્યગ્ વત્સ વૃત્રનિષૂદન।
શૃણુ સંક્ષેપમાખ્યામિ તન્ત્રાદસ્માત્ સમુદ્ધૃતમ્

અહંતા સર્વભૂતાનામહમસ્મિ સનાતની।
આરોહેણાવરોહેણ વિશ્વસિદ્ધિકરી સ્મૃતા

પરમં યદહંતાખ્યં તુર્યાતીતં તદુચ્યતે।
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ લક્ષ્મીનારાયણં તુ તત્

ન તત્ર પ્રવિબાગો નૌ ભવદ્ભાવવ્યવસ્થિતૌ।
ઉન્મેષસ્તત્ર યો નામ યથા ચન્દ્રોદયેઽમ્બુધૌ

અહં નારાયણી શક્તિઃ સિસૃક્ષાલક્ષણા તથા।
તુર્યાવસ્થા ચ સા મે સ્યાત્ પરિણામોદ્ભવાત્મિકા

શુદ્ધાશુદ્ધમયો ભાવઃ સર્વોઽપ્યન્તર્ગતસ્તદા।
વ્યૂહાશ્ચ વિભવાશ્ચૈવ તથા વ્યૂહાન્તરાદિકાઃ

અયં શુદ્ધમયો ભાવો યચ્ચાન્યદ્ભગવન્મયમ્।
વ્યૂહે ચ વિભવે ચૈવ તથા વ્યૂહાન્તરાદિકે

સુષુપ્તાદ્યા અવસ્થા મે પ્રત્યેકં ચૈવમુન્નયેત્।
અવ્યક્તમહદાદ્યાશ્ચ તથા વૈકારિકં જગત્

શુદ્ધેતરસ્ત્વયં ભાવસ્તિસ્રોઽવસ્થાશ્ચ તત્ર વૈ।
પ્રત્યેકમુન્નયેચ્ચૈવં તત્ર તત્ર દિવસ્પતે

ભૂતે સ્થિતે ચ વિજ્ઞેયા દસા એતાશ્ચતુર્વિધાઃ।
અપરોઽસ્તિ ક્રમસ્ત્વેવં શુદ્ધાશુદ્ધમયેઽધ્વનિ

પ્રમાતૃકરણજ્ઞેયેષ્વારોહેષુ મદાત્મકે।
શૂન્યપ્રાણાદિભેદેન ક્રમાન્માતૃગણા દશ

કરણં દ્વિવિધં વિદ્ધિ બાહ્યમાભ્યન્તરં તથા।
ઉભયોરપિ તાવદ્ધિ તૂષ્ણીંભાવાદિકે ક્રમે

જ્ઞેયં બહુવિધં પ્રોક્તં તત્રાપ્યેવં સમુન્નયેત્।
તુર્યાતીતત્વમેતેષાં ભગવદ્ભાવવેદનમ્

અવરોહોઽયમુદ્દિષ્ટ આરોહમપિ મે શૃણુ।
ચરમાં કોટિમારભ્ય મદન્તોઽભૂદ્વ્યવસ્થિતઃ

આરોહઃ સ તુ વિજ્ઞેયઃ શુદ્ધાશુદ્ધમયેઽધ્વનિ।
આરોહમવરોહં ચ સંતતં ભાવયન્નરઃ

મચ્ચિત્તો મદ્ગતપ્રાણો મદ્ભાવં સમુપાશ્નુતે।
આકારકાલદેશાન્મે પરિચ્છેદોઽસ્તિ નૈવ ચ

મયૈવ જ્ઞાનરૂપિણ્યા વ્યાપ્તાસ્તે પાકશાસન।
આત્મભિત્તૌ જગત્ સર્વમિચ્છયોન્મીલયામ્યહમ્

તદ્રૂપતારતમ્યેન ગ્રાહ્યગ્રાહકસંસ્થિતિઃ।
વાચ્યાત્મપરિણામોઽયં લેશતસ્તે પ્રદર્શિતઃ

વાચકાત્માનમસ્ય ત્વં સમાહિતમનાઃ શૃણુ।
શુદ્ધસંવિન્મયી પૂર્વં વિવર્તે પ્રાણરૂપતઃ

તત્તત્સ્થાનપ્રસઙ્ગેન વિવર્તે શબ્દતસ્તથા।
શાન્તા સૂક્ષ્મા તથા મધ્યા વૈખરીતિ વિવેકિની

ચતૂરૂપં ચતૂરૂપવાચિ વાચ્યં સ્વનિર્મિતમ્।
શાન્તા વિવર્તમાનાહં પ્રપદ્યે સૂક્ષ્મસંસ્થિતિમ્

શક્તિર્નાદ ઇતિ દ્વેધા સૂક્ષ્મરૂપવ્યવસ્થિતિઃ।
સૂક્ષ્મા વિવર્તમાનાહં પ્રપદ્યે મધ્યમાં સ્થિતિમ્

બિન્દુસંસ્કારસંપત્તિઃ સાવસ્થાક્ષરસંતતેઃ।
મધ્યા વિવર્તમાનાહં પ્રપદ્યે વૈખરીસ્થિતિમ્

પઞ્ચાશદાદિભેદેન સાવસ્થાક્ષરસંતતેઃ।
આરોહમવરોહં ચ સંતતં ભાવયન્નિમૌ।
શબ્દબ્રહ્મણિ નિષ્ણાતઃ શબ્દાતીતં પ્રપદ્યેત્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રોદ્ધારે તન્ત્રાર્થસંગ્રહે એકપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ એકપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ********