લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 49

એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ - 49
શ્રીઃ---
ચતુર્થી યા તનુર્માન્ત્રી માયાખ્યા મમ વાસવ।
તસ્યા વિધાનમધુના શૃણુ મન્ત્રક્રિયાન્વિતમ્

મૂર્ત્યઙ્ગસખિદાસાખ્યાં માયીયાં મન્ત્રસંતતિમ્।
સ્વહસ્તે પૂર્વવન્ન્યસ્ય વિગ્રહે તદનન્તરમ્

હૃદયાન્તર્ગતાં ચેષ્ટ્વા ભોગૈઃ સર્વૈશ્ચ પૂર્વવત્।
બાહ્યે તુ મણ્ડલં કૃત્વા મધ્યે ચ કમલં શુભમ્

તત્રોત્સઙ્ગગતાં વિષ્ણોર્હૃદયાદવતાર્ય ચ।
આરાધયેત્તતો માયામઙ્ગસખ્યાદિસંયુતામ્

ભ્રામણ્યાદ્યાસ્તતો ધ્યેયાઃ સખ્યઃ કમલલોચનાઃ।
સિતામ્બરધરા દિવ્યાશ્ચતસ્રો રત્નભાસુરાઃ

ચામરાઙ્કુશહસ્તાશ્ચ બદ્ધપદ્માસનસ્થિતાઃ।
માયામયાદયો ધ્યેયાશ્ચત્વારોઽનુચરાસ્તથા

6. ચામરાઙ્કુશહસ્તા ઇત્યનેન દ્વિભુજત્વં દ્યોત્યતે। માયામયાદયોઽનુચરાઃ પઞ્ચચત્વારિંશાધ્યાયેઽત્રૈવ નામ્ના નિર્દિષ્ટાઃ।
સંપૂર્ણસર્વાવયવાઃ સ્નિગ્ધાલિકુલસંનિભાઃ।
ચતુર્ભુજા મહાકાયાઃ સૌમ્યવક્ત્રાઃ સ્મિતાનનાઃ

કેયૂરાભરણોપેતાઃ પીતામ્બરધરાસ્તથા।
હારનૂપુરસંયુક્તા નાનાકુસુમમણ્ડિતાઃ

તુષારધૂલિધવલાઃ ખડ્‌ગપાશકરોદ્યતાઃ।
બાણં કાર્મુકમન્યસ્મિન્નાતપત્રં કરદ્વયે

દર્શયિત્વા તથા મુદ્રા યસ્ય યસ્ય હિ યાઃ સ્મૃતાઃ।
હોમં તદનુ કુર્વીત તિલૈઃ સિદ્ધાર્થકાન્વિતૈઃ

તતો નિયમમાશ્રિત્ય કૃત્વા તદનુ વાસવ।
દેવીરૂપં સ્વમાત્માનં ભાવેનાવ્યભિચારિણા

પ્રયાયાદ્વિજનસ્થાનં પ્રૌઢોત્તરસહાયવાન્।
જપેલ્લક્ષાણિ વૈ સપ્ત પૂર્વોક્તવિધિના વ્રતી

ક્ષીરમૂલફલાહારો દેશકાલવશાત્તુ વૈ।
અયાચિતૈકભિક્ષાશી યાવકેનાપિ વર્તયન્

સ્વશિષ્યસાધિતં વાન્નં મન્ત્રપૂતમસૈન્ધવમ્।
તૈલમાંસવિનિર્મુક્તં સંધ્યાકાલે હ્યુપસ્થિતે

આતૃપ્તેરભિભુઞ્જીત ભાવિતં મધુસર્પિષા।
જપાન્તે વિધિવન્મન્ત્રી હોમં કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ

બલાં મોટાં તથા માંસીં ચક્રાઙ્ગીં નાગકેસરમ્।
ચન્દનં કુઙ્કુમક્ષોદં રજનીચૂર્ણમેવ ચ

મેલયેત્ સુઘૃતાનાં ચ તિલાનાં મધુના તતઃ।
ભાવયેત્ સઘૃતેનૈવ ત્રિલક્ષં જુહુયાત્ તતઃ

મધ્યમાનામિકાભ્યાં ચ સાઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં પુરંદર।
અન્તેઽયુતત્રયં ચૈવ સમિધાં પરિહોમયેત

પ્રાગ્રાજાર્કતરૂત્થાનાં ખાદિરાણાં તતઃ પરમ્।
સુરદારુમયીનાં ચ તૃતીયમયુતં તતઃ

19. રાજતરુઃ કર્ણિકારઃ। સુરદારુઃ દેવદારુઃ।
દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં સમ્યક્ સુશુદ્ધેનાન્તરાત્મના।
પતિતાયાં તુ પૂર્ણાયામાયાતિ ગગનાન્તરાત્

પરિવારાન્વિતા માયા ભાષતે સાધુ સાધ્વિતિ।
કુરુ કાર્યમભીષ્ટં ચ મન્મન્ત્રેણાધુના વ્રજ

ઇદમુકત્વા વ્રજેત્ તૂર્ણં દેવી વિષ્ણુનિકેતનમ્।
તતસ્તુ સાધકવરઃ કર્માણિ વિવિધાનિ ચ

પ્રારભેતાઞ્જસા શક્ર યાન્યભીષ્ટાનિ ચેતસા।
આત્માર્થે વા પરાર્થે વા લેશતસ્તાનિ મે શૃણુ

પ્રજપ્યામલકં બિલ્વં સકૃન્નૃપગૃહં વિશેત્।
કોશસ્યાગ્રે વિનિક્ષિપ્ય યત્ર યત્ર સ્થિતઃ સ તુ

ગગનાત્ પ્રપતેત્ તૂર્ણં યદ્યદ્વિત્તં સમીહતે।
યદ્યચ્ચાભરણં શ્લાઘ્યં યદ્યદ્વા વસનં શુભમ્

એવં વૈ વ્રીહિગુલિકાં તથૈવ તિલતણ્ડુલમ્।
ક્ષિપેદ્ધાન્યકુલે પૂર્ણએ ગોષ્ઠાગારેઽથ ખાતકે

રાજકીયે તથાત્મીયે યત્ર યત્ર સ્થિતસ્તતઃ।
યદ્યત્ સમીહતે ઘાન્યં સસ્યં વા તણ્ડુલાન્વિતમ્

તત્તદગ્રેઽથ ગગનાત્ પતત્યેવ યથેપ્સિતમ્।
એવમેવ તુ સિદ્ધાન્નગુલિકાં પરિજપ્ય ચ

ક્ષિપ્ત્વા મહાનસોદ્દેશે સિદ્ધાન્નં કર્ષયેત્ ક્ષણાત્।
ગુલિકાં ગોમયેનૈવ કૃત્વા તુ બદરીસમામ્

નિક્ષિપ્ય ગોવ્રજસ્યાન્તઃ સપ્તવારાભિમન્ત્રિતામ્।
ધ્યાનમાત્રાત્ ક્ષણસ્યાન્તે દધિક્ષીરાજ્યપૂરિતાન્

ભાણ્ડાંસ્ચ પૃષ્ઠતઃ પશ્યેદ્યત્ર યત્ર સ્થિતો વ્રતી।
પ્રજપ્ય બદરં સમ્યક્ ફલમન્યત્તુ વા વ્કચિત્

ક્ષિપેન્મધુવને રાજ્ઞઃ ફલાકૃષ્ટિં કરોતિ ચ।
સુપુષ્પવાટિકાયાં તુ પુષ્પમેકં વિનિર્દિશેત્

જપ્ત્વા વારત્રયં મન્ત્રી પુષ્પાણ્યાકર્ષયેત્ ક્ષણાત્।
યત્ર યત્ર તદઙ્ગોત્થં સપ્તજપ્તં વિનિક્ષિપેત્

તત્ર તત્ર તુ તત્ તિષ્ઠેતે સંકલ્પે તુ કૃતે સતિ।
યથેચ્છંતુ સમાકૃષ્ટં તત્ર તત્ર તુ તદ્‌ વ્રજેત્

ન ચાપિ સાધકવરઃ સઋણો જાયતે વ્કચિત્।
કૃત્વાઙ્ગારકણં ચૈવ શતં જપ્તં સમાહિતઃ

ક્ષિપેત્ સલિલમધ્યે તુ જ્વલત્ તદ્ દૃશ્યતે જલમ્।
કુશાગ્રસ્થં જલકણં શતવારાભિમન્ત્રિતમ્

કૃત્વા હુતાશરાશૌ તુ જ્વલમાને વિનિક્ષિપેત્।
ભવેત્ પાનીયમિવ ચ સ વહ્નિર્દૃશ્યતે ક્ષણાત્

વાલુકાપરિપૂર્ણં ચાપ્યરણ્યં તુ તૃણોજ્ઝિતમ્।
દૃષ્ટ્વા તત્ર વિનિક્ષિપ્ય તૃણં દ્વિશતમન્ત્રિતમ્

પુષ્પપત્રસમાકીર્ણં પત્રપલ્લવસંકુલમ્।
કુર્યાન્નન્દનતુલ્યં તત્ તોયરાશિસમાવૃતમ્

નાનાવિહગસંપૂર્ણઁ પત્તનોપવનાન્વિતમ્।
પુરપ્રાકારસંપૂર્ણં દેવતાયતનાન્વિતમ્

ગેયવેદધ્વનિયુતં લલનાભિશ્ચ શોભિતમ્।
નૃપાણામેતદાશ્ચર્યં દર્શનીયં સદૈવ હિ

તનૂદકેષ્વરણ્યેષુ નિરન્નેષુ સદૈવ હિ।
ઇચ્છયાપસ્તથાન્નાનિ ભોગાંશ્ચ વિવિધાનપિ

કરોતિ મન્ત્રિતૈર્લોષ્ટૈર્ગોમયેનાષ્ટસંખ્યયા।
અરિવર્ગે ગૃહીતાસ્રે સંમુખે સતિ તિષ્ઠતિ

ક્રોધાચ્ચૈવ તથોદ્યુક્ત એકાકી યદિ તિષ્ઠતિ।
જપમાનસ્તુ વૈ મન્ત્રં સંકલ્પ્ય મનસા મહત્

આત્મીયં ચ બલં પત્તિસ્યન્દનાશ્વગજાકુલમ્।
તસ્ય સંપદ્યતે ક્ષિપ્રં ચમૂર્ઘોરપરાક્રમા

દૃષ્ટ્વા તાં વિમુખં યાતિ હતૌજસ્કં રિપોર્બલમ્।
કરોતિ શક્ર યત્કિંચિન્મનસા મન્ત્રમુચ્ચરન્

વ્યલીકં સત્યભૂતં ચ તત્તથા પરિદૃશ્યતે।
દૃષ્ટ્વા તુ પાદપં શુષ્કં તાડયેચ્ચરણેન તુ

જપમાનો મહામન્ત્રં સ સ્યાત્ પુષ્પફલાકુલઃ।
પત્રપુષ્પફલોપેતં પાણિભ્યાં મન્ત્રમુચ્ચરન્

પીઢયેત્ પાદપં મન્ત્રી સ શોષમધિગચ્છતિ।
પર્વતાગ્રસ્થિતો મન્ત્રં તન્નાશાર્થં જપેદ્યદિ

પતેદધસ્તાચ્છૈલસ્તુ યાવદિચ્છતિ સાધકઃ।
તુષ્ટઃ પ્રોત્થાપયેત્ પશ્ચાત્ પાતાલાત્ પર્વતોત્તમમ્

ચાન્દનેન રસેનૈવ મન્ત્રં પદ્મોદરે ન્યસેત્।
પત્રેષ્વઙ્ગાનિ ચાલિખ્ય સુશુભે દિવસે તતઃ

પૂજયિત્વાથ પુષ્પાદ્યૈર્વેષ્ટનૈર્વેષ્ટયેત્તથા।
પૂર્વવદ્ ધારયેદ્યન્ત્રં તસ્ય સર્વા વિભૂતયઃ

સમ્યગાવિર્ભવન્ત્યત્ર લોકે નિષ્કણ્ટકઃ સ ચ।
સુભગશ્ચૈવ દીર્ઘાયુઃ પરત્ર સુખમાપ્નુયાત્

મૂર્તેશ્ચતુર્થ્યા વૃત્રારે પ્રબાવોઽયં મહાદ્ભુતઃ।
લેશતો દર્શિતસ્તસ્યાઃ સાકલ્ય મમ દુર્વચમ્

દેવીચતુષ્ટયસ્યૈષ સિદ્ધિસંઘઃ સમાસતઃ।
કિંચિત્તુ લેશતઃ પ્રોક્તઃ સાધકાનાં હિતાપ્તયે

તેબ્યો દિવ્યાનિ ભૌતાનિ પ્રયચ્છતિ શુભાનિ ચ
વિમલાં ચ મનઃશુદ્ધિમન્તે ચ પરમં પદમ્

પ્રકાશયતિ ભક્તાનાં વૈષ્ણવં ચાવિનાશિતમ્।
વિસ્તીર્ણામિતિ માં લક્ષ્મીમિયતીભિર્વિભૂતિભિઃ

ભજેત વિવિધૈર્ભાવૈઃ ક્ષેમં કૃત્વા મનઃસ્થિતમ્।
શક્રઃ---
નમો દેવાદિદેવ્યૈ તે નમો વૈકુણ્ઠવલ્લભે

કસ્મિન્ લક્ષે મનઃ કૃત્વા ભજેયં ત્વાં સરોરુહે।
શ્રીઃ---
એકો નારાયણો હંસઃ ષાડ્‌ગુણ્યામૃતવારિધિઃ

તસ્યાહં પરમા શક્તિર્વિષ્ણોરનપગામિની।
સાહમઙ્કસ્થિતા તસ્ય યથા તે પૂર્વમીરિતા

લક્ષં તદેવ તે શક્ર મનસઃ સ્થૈર્યકારણમ્।
સર્વલક્ષણસંપન્નાં સુવર્ણરજતાદિભિ-

નિર્માય માં વિભોરઙ્કસ્થાયિનીં શાસ્રદર્શનાત્।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનેન તૈસ્તૈર્ભાવૈર્ભજસ્વ મામ્

શક્રઃ---
નમસ્તે જગદાવાસે મનોનયનનન્દિનિ।
યુવયોઃ સ્થાપનં કીદૃગ્બિમ્બે ષાડ્‌ગુણ્યનિર્મિતે

શ્રીઃ---
સર્વભૂતો યથા વિષ્ણુર્દેવઃ ષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહઃ।
સર્વભૂતાત્મભૂતસ્થા તાદૃશ્યેવાહમદ્ભુતા

પ્રતિષ્ઠિતાયાઃ સર્વત્ર મમ નારાયણસ્ય ચ।
વસ્તુતઃ કા પ્રતિષ્ઠા સ્યાત્ સર્વં યદ્વૈષ્ણવં યશઃ

તમિમં વાસ્તવં ભાવમારૂઢં માનસં યતેઃ।
અર્ચા પ્રતિષ્ઠા ચેત્યેતે વિકલ્પાઃ પ્રવિજૃમ્ભિતાઃ

શૃણુ તત્ર પ્રતિષ્ઠાં મે યથાવદ્બલસૂદન।
યયા વિહિતયા દેહી કૃતાર્થત્વં પ્રપદ્યતે

નિર્માપ્ય શાસ્રતઃ સમ્યગ્યોગોક્તં રૂપમાવયોઃ।
સૂક્તાભ્યાં સપવિત્રાભ્યાં સ્નાપયેત્ તીર્થવારિણા

આચ્છાદ્ય નવવસ્રેણ વિપ્રૈરધ્યાપયેત્ સહ।
વિમલૈર્ધર્મતત્ત્વજ્ઞૈસ્રયીસાત્ત્વતશાસ્રયોઃ

તારકં તારિકાં ચૈવ તથૈવાપ્યનુતારિકામ્।
સૂક્તં ચ શાકુનં ચૈવાપ્યધીયીરન્ પવિત્રવત્

70. શાકુનં સૂક્તમ્ ઋગ્વેદે (મઓ 2. સૂઓ 42. ઋ. 1) દ્રષ્ટવ્યમ્।
સૂર્યસ્યાસ્તમયં પ્રાપ્ય તદ્બિમ્બં વસ્રવેષ્ટિતમ્।
ઋતં ચેત્યાદિસૂક્તેન તથા સારસ્વતેન ચ

ઋગ્ભિર્હિરણ્યવર્ણાભિઃ કુર્યાદ્વાર્યધિવાસનમ્।
ઉદ્ગતે વિમલે સૂર્યે કુર્યાદ્દિક્સ્થાપનં તતઃ

ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણ ઇતિ પ્રાપયેયુશ્ચ વેદિકામ્।
અપનીય તતો વસ્રં સ્નાપયેચ્છુદ્ધવારિણા

યામ્યે ચ વેદિભાગે તુ મૃદ્વાસ્તરણશોભિતે।
બિમ્બં પૂર્વશિરસ્કં તુ શાયયેજ્જપપૂર્વકમ્

તતઃ શલાકાં સૌવર્ણીં ગૃહીત્વાસ્રાભિમન્ત્રિતામ્।
ઉલ્લિખેન્નયને નેત્રમન્ત્રજાપી શલાકયા

સ્નાતઃ શુદ્ધામ્બરઃ શિલ્પી દિવ્યદૃષ્ટ્યાવલોકિતઃ।
અસ્રમન્ત્રિતશસ્રેણ નેત્રે પ્રકટતાં નયેત્

પૂરયેન્મધુસર્પિર્ભ્યાં તત્પાત્રે ચ પ્રદર્શયેત્।
સાલંકારં ધેનુયુગ્મં તસ્મિન્ કાલે નિવેદયેત્

નયનોન્મીલનીયં તત્ સર્વં દદ્યાત્તુ શિલ્પિને।
તતઃ સિતેન સૂત્રેણ બદ્ધ્વા રાજીઃ સુવાસસિ

78. રાજિઃ કૃષ્ણસર્ષપઃ।
બધ્નીયાત્તારયા તસ્ય કૌતુકં દક્ષિણે કરે।
ભદ્રપીઠે સમારોપ્ય તથા બિમ્બં તુ સુસ્થિરે

આધારાદિક્રમોપેત્ સમ્યગ્ભાવેન પૂજિતે।
તતો બિમ્બં નિરીક્ષેત ધિયા ષાડ્‌ગુણ્યપૂરિતમ્

તાડયિત્વાસ્રમન્ત્રેણ કવચેનાવકુણ્ઠ્ય ચ।
સર્વૌષધ્યુદકેનૈવ સ્નાપયેત્ કેવલેન ચ

સંમૃજ્યાહતવસ્રેણ કૌતુકં મોચયેત્તતઃ।
મન્ત્રવિચ્ચક્રમન્ત્રેણ દદ્યાદર્ઘ્યં તુ મૂર્ધનિ

ભાવયિત્વા તતો બિમ્બં બિમ્બં ચારુરુચેરિવ।
પૂજિતૈર્મન્ત્રિતૈઃ શુદ્ધૈઃ કલશૈર્દ્રવ્યપૂરિતૈઃ

ષોડશચ્છદપદ્મોત્થપત્રષોડશકસ્થિતૈઃ।
પ્રથમં પઞ્ચગવ્યેન ગોમૂત્રેણ દ્વિતીયકમ્

તૃતીયં ગોમયામ્ભોભિસ્તુર્યં ત્રેતાગ્નિભસ્મના।
ગજગોવૃષશૃઙ્ગાગ્રવલ્મીકોર્વ્યમ્બુના પરમ્

શાલિક્ષેત્રનદીપદ્મવનાદ્યુર્વ્યમ્બુના પરમ્।
સપ્તમં સર્ષપામ્ભોભિઃ સર્વૌષધિભિરષ્ટમમ્

ક્ષીરેણ નવમં દધ્ના દશમં સર્પિષા પરમ્।
દ્વાદશં મધુના સર્વબીજામ્ભોભિસ્રયોદશમ્

ફલૈઃ પરં પરં ધાન્યૈઃ સુગન્ધાદ્ભિસ્તુ ષોડશમ્।
અભિમન્ત્ર્ય હૃદા પૂર્ણમેકૈકં કલશં પુરા

સ્નાપયેન્મૂલમન્ત્રેણ તૈઃ ષોડશભિરાદરાત્।
ઉદકાન્તરિતૈઃ સાર્ઘ્યપુષ્પધૂપપ્રદીપકૈઃ

મસૂરમાષગોધૂમચૂર્ણૈરથ વિઘૃષ્ય ચ।
પ્રશ્રાલ્ય પયસા મૂર્ધ્નિ તારિકાં વિન્યસેત્ પરામ્

તતઃ સૂક્ષ્માં તતઃ સ્થૂલાં સ્થાનેષ્વેષુ ક્રમાત્ સુધીઃ।
મૂર્ધ્નિ વક્ત્રેઽસયોઃ કર્ણે હૃદિ નાભૌ તુ પૃષ્ઠતઃ

કટિમૂલે તથોર્વોશ્ચ જાનુગુલ્ફેઽથ પાદયોઃ।
તારકં વિન્યસેદેવં તથૈવાપ્યનુતારિકામ્

ન્યસ્યૈવં પૌરુષં સૂક્તં ન્યસેચ્છ્રીસૂક્તમપ્યથ।
શિરો મે શ્રીર્યજુર્ભિશ્ચ ન્યસેલ્લિઙ્ગાનુરૂપકમ્

93. શિરો મે શ્રીરિત્યાદિ। તૈત્તિરીયબ્રાહ્નણે (2-6-5-3) દ્રષ્ટવ્યમ્।
કુર્યાચ્ચ હોતૃવિન્યાસં યથા પ્રોક્તં યજુર્મયે।
એવં વિન્યસ્ય પુરુષે મયિ પશ્ચાત્ સમાચરેત્

94. હોતૃવિન્યાસમિતિ। દશહોત્રાદયો મન્ત્રાઃ તૈત્તિરીયારણ્યકે પઠિતાઃ। તેષાં વિન્યાસમિત્યર્થઃ।
વિન્યસ્ય પૂર્વં શ્રીસૂક્તં શિરો મે શ્રીર્યજૂંષિ ચ।
તતશ્ચ હોતૃવિન્યાસં વિધાયૈવં તનુદ્વયે

કુણ્‍ડે પૂર્વવિધાનાન્તે જુહુયાત્ સર્વશાન્તયે।
ઉક્તાશ્ચ વર્તમાનાશ્ચ યાવન્ત્યો મન્ત્રજાતયઃ

જુહુયાત્ તાવતીભિસ્તુ સર્વદોષપ્રશાન્તયે।
ઋચઃ પૂર્વદિશાભાગે દક્ષિણસ્યાં યજૂષિ ચ

પ્રતીચ્યાં ચૈવ સામાનિ સૌમ્ય આથર્વણાનિ ચ।
સમીપે સાત્ત્વતાન્મન્ત્રાનેવમધ્યાપયેદ્ દ્વિજાન્

પૂર્વં ષોડશપત્રાબ્જકર્ણિકાસ્થૈશ્ચતુર્દિશમ્।
કલશૈઃ સ્નાપયેન્મન્ત્રૈસ્તારતારાનુતારવત્

વસવસ્ત્વેતિ મન્ત્રેણ પુષ્પામ્ભઃકલશેન તુ।
રુદ્રાસ્ત્વા ગન્ધતોયેન સ્વર્ણામ્ભઃકલશેન તુ

100. વસવસ્ત્વેતિ। રુદ્રાસ્ત્વેતિ। (તૈત્તિરીયબ્રાહ્નણમ્ 2-7-15-5).
અદિત્યાસ્ત્વેતિ વિશ્વેતિ રત્નોદકલશેન તુ।
તારતારાનુતારાભિરભિષિઞ્ચેચ્ચ મન્ત્રવિત્

101. આદિત્યાસ્ત્વેતિ। વિશ્વેતિ। (તૈત્તિરીયબ્રાહ્નણમ્ 2-7-15-5).
તતઃ શુદ્ધોદમાદાય પરાદિત્રિવિધાત્મના।
તારયા ત્વભિષિચ્યાથ તથાર્ઘ્યં મૂર્ધ્નિ નિક્ષિપેત્

સમાલભ્ય તતો બિમ્બં ચન્દનાદ્યનુલેપનૈઃ।
વાસઃ પ્રભૃતિભિર્ભોગૈઃ પ્રાપણાન્તૈઃ સમર્ચયેત્

મુદ્રાં બદ્ધ્વાર્ચયેત્ પશ્ચાત્ પીઠં બ્રહ્મશિલાન્વિતમ્।
સમસ્તાદ્વમયં પીઠં ધ્યાયેદ્વૈષ્ણવમુજ્જ્વલમ્

આધારશક્તિભૂતાં ચ દિવ્યાં બ્રહ્મશિલાં સ્મરેત્।
પીઠબ્રહ્મશિલે ત્વેવં સહભાવેન નિર્મિતે

પૃથગ્વિનિર્મિતે તે ચ કુર્યાત્તુ શયનોત્તરે।
શયનં સ્થિરબિમ્બસ્ય વક્ષ્યમાણં વિધીયતે

પ્રાસાદગમનં ચૈવ પીઠબ્રહ્મશિલાસ્થિતિઃ।
તત્પ્રતિષ્ઠાપનં ચૈવ બિમ્બસ્યાવાહનં તતઃ

દ્વાદશાઙ્ગકલાન્યાસસ્ત્ર્યહાદ્યુત્સવસાધનમ્।
તથાવભૃથકર્માદિ સર્વમેતદ્વિધીયતે

ચલબિમ્બપ્રતિષ્ઠાં ચ ચતુષ્કલશસેચને।
આરાધ્યાવાહનં કુર્યાદ્યથા તદવધારય

કાર્યમાવાહનાત્ પૂર્વં ભોગાનાં ત્રિતયં ક્રમાત્।
સ્વરૂપેઽવિકૃતે શુદ્ધે નિસ્તરઙ્ગે નિરામયે

પરાતીતે ગુરુઃ સ્થિત્વા પુનઃ સ્વહૃદયામ્બુજે।
શક્તિં સત્તામયીં વિષ્ણોરનુરૂપામનુસ્મરેત્

યદ્બિમ્બં સંસ્કૃતં પૂર્વં તન્મયં તદનુસ્મરેત્।
અગ્નીષોમમયૌ બાવૌ સ્વદેહસ્થાવનુસ્મરેત્

ઊર્ધ્વાધોવ્યાપકત્વેન સ્થિતૌ પરમભાસ્વરૌ।
યથાત્મનિ તથા બિમ્બે યથા બિમ્બે તથાત્મનિ

દક્ષિણેન તતો યાયાદગ્નિમાર્ગેણ દેહતઃ।
પ્રવિશેદ્વામમાર્ગેણ બિમ્બસ્ય હૃદયં ધિયા

યથાત્મનાત્મા હૃદયે સ્વાનુભૂતો હ્યનૂપમઃ।
તથા તદ્ધૃદયાન્તઃ સ્થમાત્માનમનુસંસ્મરેત્

દૃષ્ટ્વા સ્વરશ્મિખચિતમાનન્દાપૂરિતં મહઃ।
તસ્મિંસ્તસ્મિન્ પરબ્રહ્મણ્યૈકધ્યં તસ્ય ચિન્તયેત્

એવમેકાર્ણવીકૃત્ય વૈષ્ણવં તત્ પરં મહઃ।
તિષ્ઠેત્ સમાદધાનસ્તદસ્પન્દં સ્વમનો દધત્

મનસિ સ્પન્દમાનેઽથ સ્મૃત્વા તં સ્વં ધિયા પુનઃ।
બિમ્બાદ્ દક્ષિણમાર્ગેણ બહિર્નિષ્ક્રમ્ય મેધયા

સંવિશેદ્વામભાગેન સ્વમેવ હૃદયામ્બુજમ્।
યોગોઽયં દ્રવ્યબિમ્બસ્ય નાડીબૃન્દપ્રવર્તકઃ

119. નાડીબૃન્દેતિ। અત્રેદં પારમેસ્વરવચનમનુસંધેયમ્---"યોગોઽયં મુનિશાર્દૂલ બિમ્બસ્ય દ્રવ્યજસ્ય ચ। આપાદમૂર્ધપર્યન્તં નાડીબૃન્દસ્ય વ્યઞ્જકઃ॥ યેન સર્વેશિતા વિપ્ર બિમ્બસ્યાસ્ય પ્રજાયતે। તં યોગમધુના વચ્મિ એકાગ્રમવધારય ॥" (15-447,448) ઇતિ।
યોગાન્તરમથાતિષ્ઠેત્ તસ્ય સર્વેશિતાપ્તયે।
ધ્યાયીતાતો હૃદમ્ભોજાત્ તારિકાં તારિણીં ગૃણન્

યાયાદૂર્ધ્વપ્રવાહેણ પરં પદમનામયમ્।
તતઃ સ્મરેત્ પરં તચ્ચ ભોગં પ્રાપ્તં સ્વયેચ્છયા

તતસ્તત્સ્પન્દમાદાય વિજ્ઞાનૈશ્વર્યશક્તિમત્।
અનાકુલં પુનર્યાયાત્ પથા તેન હૃદમ્બુજમ્

122. સ્પન્દં ક્ષોભમ્। તથા ચ પારમેશ્વરે---"અવ્યુચ્છિન્નોઽપ્યથોઽક્ષુબ્ધઃ સ્વેચ્છયા ક્ષોભમેતિ ચ।" (15-451) ઇતિ।
દક્ષિણેન વિનિષ્ક્રમ્ય પરસ્પરસહાયવાન્।
તદ્બિમ્બહૃદયામ્ભોજં વામેનૈવ તુ સંવિશેત્

ધ્યાત્વા પૂર્વવદેકત્વં વિનિષ્ક્રમ્યોર્ધ્વમાર્ગતઃ।
દ્વાશાન્તં સમાવિશ્ય પૂર્વવત્ સ્પન્દમેત્ય ચ

યથાબિમ્બં હૃદમ્ભોજં તેનૈવ પ્રવિશેત્ સુધીઃ।
તતોઽગ્નિના વિનિષ્ક્રમ્ય સવ્યેન હૃદયં વિશેત્

સ્મરેત્ સ્પન્દમથૈશ્વર્યં સ્વચક્ષુર્દ્વયગોલકમ્।
પરસ્પરં નિરીક્ષ્યાથ તન્વાનાવેકતામિવ

અન્યોન્યાલોકનાબ્યાં તાવનુવિદ્ધાવનુસ્મરેત્।
એતદીશ્વરસંધાનં નામ યોગોઽનુવર્ણિતઃ

યેન સર્વેષુ બિમ્બેષુ સર્વેશિત્વં સદા ભવેત્।
અથ શબ્દાનુસંધાનં મન્ત્રબિમ્બૈકતા હિ યા

સા સ્મૃતા વૈષ્ણવી સૂક્ષ્મા શક્તિર્વિષ્ણોર્નિરઞ્જના।
તત્સામાનય્મયો ભૂત્વા તસ્મિન્ સ્વં લોપયેદ્ ધ્વનિમ્

સર્વસંકલ્પહીનં તચ્છબ્દમાત્રવિવર્જિતમ્।
શાન્તં વિદ્ધિ પરં સૂક્ષ્મં તત્પરં બોધનિર્મિતમ્

તતઃ શબ્દાર્થસંસ્કારસાર્ધસ્પન્દોદ્યમો હિ યઃ।
તત્ સ્મરેત્ પરમં સૂક્ષ્મં પશ્યન્તીપદમુન્મિષત્

સંકલ્પપદવીરૂઢસ્તત્તત્સંસ્કારરઞ્જિતઃ।
સ્વકં વાચ્યં પૃથક્કૃત્ય તદુદ્દિશ્યોદયો હિ યઃ

શાબ્દં તન્મધ્યમં રૂપં સ્મરેદ્ધૃત્પદ્મમધ્યગમ્।
નાનાસ્થાનપ્રયત્નોત્થૈઃ કરણશ્વસનેરિતૈઃ

તરઙ્ગૈર્વ્યક્તિમાયાતિ સ્ફુટો વર્ણપદાદિકૈઃ।
યો વાચકસ્વરૂપેણ તત્પદં વૈખરીં વિદુઃ

બોધશબ્દાત્મકં તસ્માત્ પરસૂક્ષ્માદિભેદવત્।
વપુરિત્યનુસંધાય તદ્બિમ્બં ભાવયેત્ તતઃ

શબ્દસંહારયોગેન સ્વં વપુસ્તચ્ચ બિમ્બકમ્।
નિષ્કમ્પબોધશબ્દાત્મ સ્મૃત્વા તદ્‌દ્વિતયં તથા

પૂર્વોક્તક્રમયોગેન શબ્દબ્રહ્મ હ્યનાહતમ્।
પશ્યન્ત્યાદિક્રમેણૈવ શબ્દબિમ્બમયં સ્મરેત્

એવં શબ્દાનુસંધાનં કૃત્વા મન્ત્રાનુસંહિતમ્।
આરભેત સુધીઃ કર્મ તસ્ય યોગોઽયમુચ્યતે

અનાહતં પરં નાભૌ પશ્યન્તીપદમાગતમ્।
નાલસૂત્રમિવાન્તઃસ્થં મધ્યમે હૃદયામ્બુજે

સ્થિત્વા તદ્વૈખરીદ્વારા બિમ્બાન્તઃ સંવિશત્ સ્મરેત્।
સ્ફુરન્નાદસ્વરૂપં ચ મન્ત્રૈર્વ્યાપ્તં તથાખિલૈઃ

મન્ત્રાત્માનં જગન્નાથં બિમ્બહૃન્મધ્યગં સ્મરેત્।
એવં સંસ્થાપિતં બિમ્બં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

આવાહનં તતઃ કુર્યાદ્ બિમ્બેઽસ્મિન્ હરિમેધસઃ।
પૂર્વમાવાહયામીતિ તથા સર્વાઙ્ગમન્ત્રતઃ

પ્રવેશનિર્ગમૌ લક્ષ્મ્યાઃ સ્મરેદ્દેવસ્ય દેહતઃ।
ઋગ્ભિઃ પઞ્ચભિરાદ્યાભિસ્તસ્યા આવાહનં સ્મૃતમ્

દ્વાદશાઙ્ગકલાન્યાસં દેવન્યાસવદાચરેત્।
ભવતં નઃ સુમનસાવિતિ દ્વાવનુસાન્ત્વયેત્

એતાવતી ચલે બિમ્બે પ્રતિષ્ઠાન્યત્ર તુ સ્થિરે।
કુર્યાત્ પૂર્વોક્તમાર્ગેણ સાત્ત્વતાદિવિધાનવિત્

યદેતદનુસંધાનત્રિતયં પૂર્વમીરિતમ્।
એતદેવ પ્રતિષ્ઠાનમુભયત્રેતિ મે મતિઃ

ઇત્થં સંસ્કારસંપન્ને તદ્બિમ્બદ્વિતયે સુધીઃ।
લક્ષ્મીં લક્ષ્મીપતિં ચૈવ ધિયા પશ્યન્નુપસ્થિતૌ

તન્મનાશ્ચૈવ તદ્ભક્તસ્તદ્યાજી તજ્જપોદ્યતઃ।
તદ્યોગી સતતં ભૂત્વા તાવેવાન્તે પ્રપદ્યતે

પ્રતિષ્ઠેયમિતિ પ્રોક્તા સાક્ષાજ્જ્ઞાનમયી પરા।
જ્ઞાનં વિના ન ચૈવાન્યન્નરાણાં તારકં સ્મૃતમ્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે પ્રતિષ્ઠાવિધાનં નામૈકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ
********ઇત્યેકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ********