લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 44

ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ - 44
શક્રઃ---
નમસ્તે ચિદચિદ્વર્ગસંરક્ષણવિચક્ષણે।
જગદ્વિધાનશિલ્પિન્યૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ નમોઽસ્તુ તે

સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્માનો ભેદાઃ પૂર્વં પ્રદર્શિતાઃ।
તારાયા બીજપિણ્ડાદિભેદં દર્શય મેઽમ્બુજે

શ્રીઃ---
એકો નારાયણઃ શ્રીમાન્ પૂર્ણષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહઃ।
એકાહં પરમા તસ્ય શક્તિઃ ષાડ્‌ગુણ્યવિગ્રહા

લોકાનનુજિઘૃક્ષન્તી શશ્વજ્જ્ઞાનક્રિયાત્મના।
સાહં તારિકયા તન્વા પોષયામિ પુનામિ ચ

તસ્યાઃ પરાદિભાવસ્તે શક્ર પૂર્વં નિદર્શિતઃ।
બીજપિણ્ડાદિકાન્ ભેદાન્ ગદન્ત્યા મે નિશામય

યા પરા દર્શિતા પૂર્વં યાદૃશી સા ત્રિધાત્મના।
સાહંતા તાદૃશી શક્ર તારિકાબીજમુચ્યતે

સૂર્યાનલસ્થિતા વિષ્ણુપિણ્ડવ્યોમેશશેખરા।
પૌરશ્ચરણિકો યોગસ્તસ્યાઃ સિદ્ધિશ્ચ દર્શિતા

7. હ્રીં ઇતિ બિજમન્ત્રઃ।
સંજ્ઞાખ્યા તારિકાયા હિ યોગિભિઃ શક્ર સેવ્યતે।
તામદ્યાવદધાનસ્ત્વં ગદન્ત્યા મે નિશામય

શુદ્ધમેકમુપાદાય સ્વાહયા શક્ર યોજયેત્।
અયં સંજ્ઞામનુર્યોગિદેવબ્રહ્માદિપૂજિતઃ

9. શુદ્ધં; બીજમિત્યર્થઃ।
યોગિભિર્યતમાનૈર્વા મયા નારાયણેન વા।
શક્યઃ પ્રભાવ આખ્યાતું સંજ્ઞાયાસ્રિદશેશ્વર

શુભાનુબન્ધમાત્રં તુ સંજ્ઞેષ્ટં પરમક્ષરમ્।
પિણ્ડિતાયા ઇવાસ્યાશ્ચ સિદ્ધયઃ સાધનાનિ ચ

11. શુભઃ શકારઃ। તત્સંબન્ધ એવ વિશેષઃ। શ્રીં સ્વાહા ઇતિ સંજ્ઞામન્ત્રઃ।
સ્મરન્ સતતમભ્યાસાત્તન્મયીકૃતવિગ્રહઃ।
યોગી મન્મયતાં પ્રાપ્ય મદ્ભાવં પ્રતિપદ્યતે

અહં વા બોધિતા તેન સાક્ષાત્કારમુપેયુષી।
વિદધે સકલં કામં સ યોગી યં યમિચ્છતિ

ઇતિ સંજ્ઞામનુઃ શક્ર લેશતઃ સંપ્રદર્શિતઃ।
પદમન્ત્રમિદાનીં મે શૃણુ ત્વં સર્વસાધકમ્

વિભજ્ય નાયમુદ્ધાર્યો ન ચ લેખ્યસ્તથાપિ ચ।
અવિપ્લવાય રૂપસ્ય સ્વરૂપમુપદિશ્યતે

ઓં 3, હ્રીં 3, શ્રીં 3, ઓં, આં 3, હૌં 3, હંસઃ 3, ઓં હ્રીં શ્રીં નમો વિષ્ણવે। ઓં હ્રીં શ્રીં નમો નારાયણાય। ઓં હ્રીં શ્રીં નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ઓં હ્રીંશ્રીં,
જિતં તે પુણ્ડરીકાક્ષ નમસ્તે વિશ્વભાવન।
નમસ્તેઽસ્તુ હૃષીકેશ મહાપુરુષ પૂર્વજ ॥
ઓં હ્રીં શ્રીં ભગવન્ વિષ્ણો નારાયણ વાસુદેવ પુણ્ડરીકાક્ષ લક્ષ્મીપતે પુરુષોત્તમ જગદાદે જગન્મધ્ય જગન્નિધન શ્રીનિવાસ ભગવન્તમભિગચ્છામિ। ભગવન્તં પ્રપદ્યે। ભગવન્તં ગતોઽસ્મિ। ભગવન્તમભ્યર્થયે। ભગવદનુધ્યાતોઽહમ્। ભગવત્પરિકરભૂતોઽહમ્। ભગવદનુજ્ઞાતોઽહમ્। ભગવતિ સૃષ્ટોઽહમ્। ભગવત્પ્રસાદાત્ ભગવન્મયીં ભગવતીં તારિકામયીં લક્ષ્મીં પદૈરાવર્તયિષ્યામિ। તદ્યથા---ઓં શ્રીં હ્રીં પરમગુરુભ્યઃ પરમગુરુપત્નીભ્યઃ। ઓં હ્રીં શ્રીં પરમેષ્ઠિને પરમેષ્ઠિન્યૈ। ઓં હ્રીં શ્રીં પૂર્વસિદ્ધેભ્યઃ પૂર્વસિદ્ધાભ્યઃ। ઓં હ્રીં શ્રીં લક્ષ્મીયોગિભ્યો લક્ષ્મીયોગિનીભ્યો નમો નમઃ।
ઓં હ્રીં શ્રીં ઈં નમઃ સંસિદ્ધિસમૃદ્ધ્યાદિપ્રદાયૈ પરમૈકરસ્યાયૈ પરમહંસિ સમસ્તજનવાઙ્મનસસ્વાત્માતિવર્તિન્યૈ નિરારમ્ભસ્તિમિતનિરઞ્જનપરમાનન્દસંદોહમહાર્ણવસ્વરૂપે પરપરાયૈ વિષ્ણુવિષ્ણુપત્ન્યૈ વિવિષ્ણુ ઈં સ્વાહા।
ઓં હ્રીં શ્રીં ઈઁ નમો નિરન્તરપ્રથમાનપ્રથમસામરસ્યાયૈ સ્વસ્વાતન્ત્ર્યસમુન્મિષિતનિમિષોન્મેષપરંપરારમ્ભે સ્વચ્છન્દસ્પન્દમાનવિજ્ઞાનવારિધયે પરસૂક્ષ્માયૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ માયાયૈ ઈં સ્વાહા।
ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં ઈં નમઃ સ્વસંકલ્પબલસમુન્મીલિતભગવદ્વ્યાપ્તિભાવસ્વભાવે સ્વેચ્છાવેશવિ જૃમ્ભમાણસત્તાવિભૂતિમૂર્તિકારચતુરગુણગ્રામયુગત્રિકમહોર્મિજાલાયૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ પઞ્ચબિન્દવે ઈં સ્વાહા।
ઓં હ્રીં શ્રીં હિં હિં હિં નમો નિત્યોદિતમહાનન્દપરમસુન્દરભગવદ્વિગ્રહપ્રકાશે વિવિધસિદ્ધાઞ્જનાસ્પદે ષાડ્‌ગુણ્યપ્રસરમયપરમસત્ત્વરૂપપરમવ્યોમપ્રભાવે વિચિત્રાનન્દનિર્મલસુન્દરભોગજાલપ્રકારપરિણામપ્રવીણસ્વભાવાયૈ પરમસૂક્ષ્મસ્થૂલરૂપસૂક્ષ્માયૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ પઞ્ચબિન્દવે હિં હિં હિં સ્વાહા।
ઓં હ્રીં શ્રીં આં હ્રીં હ્રીં હ્રીં નમઃ સ્વસંકલ્પસમીરણસમીર્યમાણબહુવિધજીવકોશદૃષત્પુઞ્જાયૈ કલિતકાલકાલ્યવિકલ્પભેદફેનપિણ્ડનિવહાયૈ વિલાસનિદર્શિતભોક્તૃભોગ્યભોગોપકરણભોગસંપદેકમહાસિન્ધવે પરમસૂક્ષ્મસ્થૂલરૂપસ્થૂલાયૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ પઞ્ચબિન્દવે હ્રીં હ્રીં હ્રીં સ્વાહા।
ઓં હ્રીં શ્રીં નમઃ સમસ્તજગદુપકારસ્વીકૃતબુદ્ધિમનોઽઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસુન્દરાયૈ વિધાચતુષ્ટયસમુન્મેષિતસમસ્તજનલક્ષ્મીકીર્તિજયામાયાપ્રભાવાત્મસમસ્તસંપદેકનિધયે સમસ્તશક્તિચક્રસૂત્રધારાયૈ સમસ્તજનભોગસૌભાગ્યદાયિનિ વિવિધવિષયોપપ્લવપ્રશમનિ નારાયણાઙ્કસ્થિતાયૈ ઓં હ્રીં શ્રીં નમો નારાયણાય લક્ષ્મીનારાયણાભ્યાં સ્વાહા। શ્રીં હ્રીં ઓં।
ઇતિ તે દર્શિતઃ સોઽયં પદમન્ત્રો મહાદ્ભુતઃ।
ગ્રાહ્યો ગુરુમુખાદેવ કૃતદીક્ષં મનીષિભિઃ

અસ્યામધીયમાનાયામાદર્શ ઇવ નિર્મલે।
વિદ્યાયાં સંપ્રકાશેઽહં યાવતી યાસ્મિ યાદૃશી

સંબોધિતસ્વતત્ત્વાર્થા સર્વસિદ્ધાભિનન્દિતા।
અઙ્ગસંતતિમસ્યાસ્તુ તદન્ત્યા મે નિશામય

પ્રકાશાનન્દસારાહં તદન્તે સર્વદર્શિનિ।
સત્સત્ત્વવ્યઞ્જિકે ચાથ પરબ્રહ્મ તદન્તિકે

19. ઓં પ્રકાશાનન્દસારે સર્વદર્શિનિ સત્સત્ત્વવ્યઞ્જિકે પરબ્રહ્મરૂપે ભગવતિ વિષ્ણુપત્નિ જ્ઞાનાય હૃદયાય નમઃ। જાતિઃ સ્વાહાશબ્દઃ।
તતો ભગવતીત્યેવ વિષ્ણુપત્નિ તદન્તિકે।
જ્ઞાનં જાતિયુતં વાચ્યં હૃન્મન્ત્રોઽયં મહાદ્ભુતઃ

અવ્યાહતાનન્દગતે તદન્તે પરમેશ્વરિ।
સર્વોપરિ સ્થિતે શેષં હૃન્મન્ત્ર ઇવ જાતિયુક્

21. ઓં અવ્યાહતાનન્દગતે પરમેશ્વરિ સર્વોપરિ સ્થિતે જ્ઞાનાય શિરસે નમઃ।
અહં ચ શક્તિસંપૂર્ણે જગત્પ્રકૃતિકે તથા।
જ્ઞાનવૈશ્વાનરશિખે શેષં પૂર્વવદિષ્યતે

પ્રાણાપ્રાણમયોન્મેષમહાસ્પન્દમયીતિ ચ।
સર્વાશ્રમપદાતીતે કવચં પૂર્વશેષવત્

વિકારવિધુરે ચાથ સ્વસ્વભાવસ્તથોચ્યતે।
મહાવીર્યમયીત્યેવમસ્રં પૂર્વોક્તશેષવત્

પરાનપેક્ષસામર્થ્યે સર્વપ્રસવિનીતિ ચ।
અન્તે બોધમયીત્યેવં નેત્રં પૂર્વોક્તશેષવત્

પઞ્ચકે બ્રહ્મણાં કૂટે શાન્તાનલવિહારિણી।
બ્રહ્મશ્રીર્નામ માયેયં વ્યોમેશકૃતશેખરા

26. ઓં 5 શ્રીં ઇતિ બ્રહ્મશ્રીમન્ત્રઃ।
ચતુષ્કે ધારણાકૂટે સૂક્ષ્માનલવિહારિણી।
ધારણાશ્રીરિયં માયાવ્યોમેશકૃતશેખરા

27. અં 4 ય્રીં ઇતિ ધારણાશ્રીમન્ત્રઃ।
પ્રધાનાનલપીઠસ્થા વ્યોમેશકૃતશેખરા।
પુરુષશ્રીરિયં જ્ઞેયા ચેતનૌઘપ્રસારિણી

28. મ્રીં ઇતિ પુરુષશ્રીમન્ત્રઃ।
ધ્રુવાનલસ્થિતા માયાવ્યોમેશકૃતશેખરા।
પ્રધાનશ્રીરિયં જ્ઞેયા સર્વચેતનકારિણી

29. ભ્રીં ઇતિ પ્રધાનશ્રીમન્ત્રઃ।
વામનાદિપવિત્રાન્તે પવિત્રાનલગામિની।
અન્તઃકરણશ્રીર્માયાવ્યોમેશકૃતશેખરા

30. બં ફં પં પ્રીં ઇતિ અન્તઃકરણશ્રીમન્ત્રઃ।
વામનાદિપવિત્રાન્તે સ્રગ્ધરાનલચારિણી।
જ્ઞાનશ્રીરિયમુદ્દિષ્ટા માયાવ્યોમેશભૂષિતા

31. નં ધં દં થં તં ત્રીં ઇતિ જ્ઞાનશ્રીમન્ત્રઃ।
કૂટે વૈકુણ્ઠપૂર્વે તુ વિશ્વાપ્યાયાનલસ્થિતા।
કર્મશ્રીરિયમુદ્દિષ્ટા માયાવ્યોમેશભૂષિતા

32. ણં ઢં ડં ઠં ટં ટ્રીં ઇતિ કર્મશ્રીમન્ત્રઃ।
ઉત્તમાદિકરાલાન્તે કપિલાનલચારિણી।
ભૂતશ્રીરિયમુદ્દિષ્ટા માયાવ્યોમેશભૂષિતા

33. ઞં ઝં જં છં ચં ઙં ઘં ગં ખં કં ક્રીં ઇતિ ભૂતશ્રીમન્ત્રઃ।
બ્રહ્મશ્રીપૂર્વિકા એતા અષ્ટૌ પદ્મદલાષ્ટગાઃ।
પદમૂર્તેસ્તારિકાયાઃ પરિવારાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સર્વાસ્તાઃ પદ્મગર્ભાભાઃ પ્રસન્નાનનપઙ્કજાઃ।
બાહુદ્વન્દ્વે ધારયન્ત્યઃ પ્રફુલ્લં પઙ્કજદ્વયમ્

બ્રહ્મશ્રીઃ પૂર્વહસ્તાભ્યાં બ્રહ્માઞ્જલિકરી શુભા।
પૂર્વાભ્યાં ધારણાલક્ષ્મીઃ શુદ્ધાશુદ્ધવિભાજિની

પૂર્વાભ્યાં પુરુષશ્રીસ્તુ પ્રસાદાઞ્જલિકારિણી।
પૂર્વાભ્યાં પ્રકૃતિશ્રીસ્તુ પાશાહ્કુશવિધારિણી

અન્તઃકરણલક્ષ્મીસ્તુ પ્રસાદાઞ્જલિકારિણી।
અધોમુખે પાણિતલે કનિષ્ઠાનામિકાદ્વયમ્

કુઞ્ચયેદ્ધારયેદન્યદઙ્ગુલ્યોર્દ્વિતયં સહ।
વિશ્લિષ્ય ધારયેત્તદ્વદઙ્‌ગુષ્ઠં પ્રોન્નતં બલાત્

ઉન્નતે દક્ષિણતલે બહિર્મુખમવસ્થિતે।
સંનિવેશસ્તથા કાર્ય એષા મુદ્રા તુ તાર્કિકી

તથાવિધે કરદ્વન્દ્વે વ્યાખ્યામુદ્રા તુ યા ભવેત્।
જ્ઞાનશ્રિયસ્તુ સા મુદ્રા કર્મલક્ષ્મ્યા નિબોધ મે

કરણવ્યાપૃતૌ પાણી સસંરમ્ભોદ્યમૌ સદા।
એષા મુદ્રા સમુદ્દિષ્ટા કર્મલક્ષ્મ્યા મહામતે

ભૂતલક્ષ્મ્યાઃ કરૌ પૂર્વૌ નાનાભોગપ્રદાયિનૌ।
મહાલક્ષ્મીમયં કૂટમેકં સર્વસુખાવહમ્

શૃણુ મે સાવધાનેન ચેતસા બલસૂદન।
ગરુડાદિકરાલાન્તં તં નરઃ પ્રોદ્ધરેત્ક્રમાત્

44. મહાલક્ષ્મીમન્ત્રઃ---ક્ષં ઇત્યારભ્ય કં ઇતિ પર્યન્તં પઠિત્વા ક્રીં ઇતિ પઠેત્।
કરાલાનલગાં માયાં સવ્યોમેશામથોચ્ચરેત્।
મહાલક્ષ્મીમયં કૂટં મહાશ્રીરસ્ય દેવતા

એકાનેકસ્વભાવા સા સાકારા ચ નિરાકૃતિઃ।
અનન્તવક્ત્રાનન્તપદા તથાનન્તકરા પરા

આધારાધેયભાવેન સર્વત્રાવસ્થિતા સદા।
નાનાવર્ણા તથા નાનાશસ્રગ્રામૌઘસંકુલા

ક્રૂરા સૌમ્યા સમાસીના નાનાસંપત્પ્રકર્ષિણી।
સર્વત્ર સુલભા ધ્યેયા કમલોદરભાસ્વરા

ઇયમેવ વિપર્યસ્તા ગરુડાન્તા મહામતે।
પૂર્વવદ્રૂપતો ધ્યેયા પૂર્વોક્તફલદાયિની

સ્વરદ્વિસપ્તકં દેવ્યાઃ કિરણત્વેન સંસ્થિતમ્।
બિન્દુરાધારભાવેન સૃષ્ટિઃ સ્વં રૂપમૂર્જિતમ્

ઇતિ તે તારિકામૂર્તિઃ પદાખ્યા સંપ્રદર્શિતા।
અવધાનવદસ્યાં ત્વં સદા ચેતો નિવેશય

શતકોટિપ્રવિસ્તારાલ્લક્ષ્મીતન્ત્રમહાર્ણવાત્।
અયં સારઃ સમુદ્ધૃત્ય સ્નિગ્ધયા દર્શિતો મયા

52. શતેત્યાદિ। અનેન મૂલભૂતં લક્ષ્મીતન્ત્રં શતકોટિગ્રન્થપરિમિતમિત્યુક્તં ભવતિ।
અઙ્કસ્થાયાં મયિ પુરા દેવદેવો જનાર્દનઃ।
ઉજ્જહારારવિન્દાક્ષો વિદ્યાં મત્પ્રીતયે પરામ્

યથા હિ ચન્દ્રિકાં દૃષ્ટ્વા નૃણાં ચેતઃ પ્રસીદતિ।
વિદ્યામિમાં તથા દૃષ્ટ્વા યોગિનાં હૃત્પ્રસીદતિ

ન યમાદિપરિક્લેશ આસનવ્યસનં ન ચ।
ન પ્રાણાયામતઃ ક્લેશો નૈવ કિંચિદિહેષ્યતે

સુખાસીનઃ પ્રસન્નાત્મા યથેષ્ટાસનવિગ્રહઃ।
અભ્યસ્ય મનસા વિદ્યામિમાં સિદ્ધિં નિયચ્છતિ

યથા નદ્યો નદાશ્ચૈવ સંપ્લવન્તે મહોદધૌ।
એવં સર્વાઃ પરા વિદ્યાઃ સંપ્લવન્તે પદાત્મનિ

અસંખ્યેયાનિ ર્તનાનિ યથા નદનદીપતૌ।
અસંખ્યેયાનિ તેજાંસિ પદમૂર્તૌ તથા વિદુઃ

યથાન્નં મધુસંસૃષ્ટં મધુ ચાન્નેન સંયુતમ્।
એવં બીજાદયો ભાવાસ્તારાયાઃ પ્રીતિદાયિનઃ

અહં નારાયણાઙ્કસ્થા સર્વલોકમહેશ્વરી।
સર્વસંપન્મયી ધ્યેયા પદમૂર્તિર્વિવક્ષિતા

અહમેવ પુનઃ શક્ર પરા કરુણયોદ્યતા।
સાધકાનાં હિતાર્થાય મનસો ભાવનાય ચ

અખણ્ડા પરિપૂર્ણા હિ ચતુર્ધાત્માનમાત્મના।
ઇમાં વિદ્યામયીં મૂર્તિં વિભજામિ હિતૈષણી

62. ચતુર્ધેતિ। લક્ષ્મીકીર્તિજયામાયાક્યાશ્ચતસ્રો વિધા અનન્તરાધ્યાયે વક્ષ્યન્તે।
વિભક્તાનાં તુ મૂર્તીનાં મન્મયીનાં પુરંદર।
વિધિં ચતસૃણાં ત્વં મે યથાવચ્છ્રોતુમર્હસિ

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે રહસ્યપ્રકાશો નામ ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ચતુશ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ********