લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 27

સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ - 27
શક્રઃ---
નમસ્તુભ્યં જગન્નાથે પુણ્ડરીકાક્ષવલ્લભે।
અશેષજગદીશાને સર્વજ્ઞે સર્વભાવિનિ

શ્રુતમેતન્મયા સમ્યગ્વિદ્યાનાં તત્ત્વમુત્તમમ્।
ભૂયશ્ચ તારિકાયા મે વિધિં વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

શ્રીઃ---
આદ્યમેકં પરં બ્રહ્મ સર્વજ્ઞં સચ્ચિદાત્મકમ્।
સ્વશક્તિચરિતં દિવ્યં લક્ષ્મીનારાયણં મહઃ

અહં સા પરમા શક્તિરહંતાખ્યા સનાતની।
તદ્ધર્મધર્મિણી નિત્યા પ્રભા ભાનોરિવામલા

તદીયાનિ વિધીયન્તે પઞ્ચ કૃત્યાનિ સર્વદા।
તદુન્મેષસ્વરૂપિણ્યા મયૈવાદિતિનન્દન

મમ દિવ્યા પરા શક્તિર્નિત્યં મદ્ધર્મધર્મિણી।
હૃલ્લોખા પરમા વિદ્યા મત્સ્વરૂપા પુરંદર

6. હૃલ્લેખા પઞ્ચવિંશાધ્યાયે નિર્દિષ્ટતારિકાપરનામા હ્રીંમન્ત્રઃ। અત્રાપ્યનુપદમેવ મન્ત્રસ્વરૂપં નિર્દેક્ષ્યતે।
અસ્યા વ્યાખ્યામિમાં શશ્વત્ સાવધાનેન ચેતસા।
શ્રદ્દધાનઃ પ્રપન્નસ્ત્વમુપસન્નો ગૃહાણ મે

આમનન્તિ યમાત્માનં જગતસ્તસ્થુષઃ પરમ્।
પ્રસવસ્થિતિસંહારકારણં સૂર્યસંજ્ઞિતમ્

નિત્યં પ્રેરયિતારં ચ પ્રાણસંજ્ઞં સનાતનમ્।
તં વિદ્ધિ પ્રથમં વર્ણઁ હકારં પુરુષોત્તમમ્

યસ્તસ્ય પ્રથમોન્મેષઃ ક્રોડીકૃતજગત્ત્રયઃ।
અશેષભુવનાધારો જ્વલદ્રૂપોઽમિતોઽન્યતઃ

રેફં તત્પરમં વિદ્ધિ તેજોરૂપં સનાતનમ્।
ઉન્મેષ એવ સમ્યક્ સ વ્યાપ્નુવન્ સકલાં ગતિમ્

વ્યાપારાન્ પઞ્ચ બિભ્રચ્ચ બિન્દૂન્ સૃષ્ટ્યાદિલક્ષણાન્।
આસ્ચર્યજ્ઞાનરૂપશ્ચ નિમેષોન્મેષસંતતેઃ

ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયારૂપં બિભ્રચ્ચ વિતતિક્રમમ્।
ઇઈરૂપસ્ય યુગ્મસ્ય સ્થિતિરેષા સનાતની

તદેવં પરમોન્મેષરૂપાહં વિતતોદયા।
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયારૂપા પઞ્ચકૃત્યકરી વિભોઃ

નાનાવિધાશ્ચર્યમયી ચિદ્ધના સુખરૂપિણી।
વિજ્ઞેયા પરમાત્મસ્થા વ્યાપિની વિષ્ણુવલ્લભા

વિધાય કૃત્યમખિલં ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદાયિની।
તસ્મિન્નેવ પુનર્દેવે વ્યોમેશે પરમાત્મનિ

આદાય સર્વસંભારં પ્રતિતિષ્ઠામિ નિષ્કલા।
અસ્યા રૂપાણિ પઞ્ચેહ તત્ત્વજ્ઞાઃ સંપ્રચક્ષતે

તાનિ રૂપાણિ દેવેશ ગદન્ત્યા મે નિશામય।
વ્યોમેશાન્તમિદં રૂપમેકં યત્તત્પ્રકીર્તિતમ્

18. વ્યોમેશાન્તમિતિ। બિન્દ્વન્તમિત્યર્થઃ।
વ્યોમેશાત્ પરતઃ કેચિદ્વાઞ્છન્તિ પરમેશ્વરમ્।
વ્યોમેશમપહાયાન્યે પ્રધાનં વિનિયોજ્ય તુ

19. પરમેશ્વરઃ વિસર્ગઃ। પ્રધાનો મકારઃ।
બિન્દુનાદૌ ચ વાઞ્છન્તિ તદન્તે પ્રણવોપમમ્।
અન્તે પ્રધાનમેવૈકં કેચિદ્ધીરાઃ પ્રચક્ષતે

સૃષ્ટિકર્તારમન્તેઽન્યે વૈદિકાઃ સમધીયતે।
એવં પઞ્ચ સ્વરૂપાણિ તારિકાયા વિદુર્બુધાઃ

21. સૃષ્ટિકર્તા વિસર્ગઃ।
શાન્તસ્થાયાઃ સુરેશાન રૂપાણ્યેવંવિધાન્યપિ।
પ્રધાનાન્તે વિસૃષ્ટ્યન્તે વ્યોમેશાન્તે તથૈવ ચ

22. મન્ત્રાણામેષાં ફલતારતમ્યમાહ---પ્રધાનાન્તે ઇત્યાદિના।
વ્યોમેશોર્ધ્વવિસૃષ્ટ્યન્ત ઇતિ રૂપચતુષ્ટયે।
ઐહિકી પરમા સિદ્ધિસ્તત્તચ્ચામુત્રિકી પરા

પ્રધાનબિન્દુનાદાન્તે મોક્ષશ્રીરેવ કેવલા।
ઇત્યેવમનુસંધાય તારિકાયાઃ પરાં સ્થિતિમ્

શિષ્યાય સાધુશીલાય ગુરુબ્રહ્મહિતૈષિણે।
આચાર્ય આદિશેદ્વિદ્યાં પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણીમ્

હસ્તદેહાઙ્ગવિન્યાસં વિધાયાત્મનિ વૈ પુરા।
વિનય્સ્ય શિષ્યદેહે ચ તતશ્ચોપદિશેન્મનુમ્

સ્થાપયેદ્ધૃદિ શિષ્યસ્ય ભાવપૂર્વં મનું પરમ્।
પુનશ્ચ સ્થાપયેત્ સ્વસ્ય હૃદયે મન્ત્રમુત્તમમ્

દીક્ષાભિષેકપૂર્વં ચ સર્વમેતત્ સમાચરેત્।
આચાર્યાદથ સંપ્રાપ્ય વિદ્યાં શિષ્યો વિચક્ષણઃ

આત્માનમાત્મનશ્ચૈવ વિત્તં દત્ત્વા તુ દક્ષિણામ્।
સકલં ત્વર્ધમંશં વા યેન વા તોષ્યતે ગુરુઃ

વૈદિકે ચ સમાચારે લૌકિકે ચ વ્યવસ્થિતે।
અપ્રમાદ્યન્ સદાચાર્યે ગુરુષુ બ્રાહ્નણેષુ ચ

અદ્રોહં શીલયન્ શશ્વદ્ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે।
નિત્યમાત્મગુણોપેતો ધર્મલક્ષણસેવકઃ

સંસ્કારૈઃ સંસ્કૃતઃ શુભ્રૈર્દેવપિત્રતિથિક્રિયઃ।
દિવ્યશાસ્રાણ્યધીયાનો નિગમાંશ્ચૈવ વૈદિકાન્

અલોલુપેન ચિત્તેન સિદ્ધાન્તાનનુસંચરન્।
યાવદર્થં તુ વિજ્ઞાનમાદદાનસ્તતસ્તતઃ

અદૂષયંશ્ચ શાસ્રાણિ પ્રમાણૈરનુસંચરન્।
આહ્નિકં વિધિવત્ કુર્વન્ શાસ્રાર્થં કર્મણાં ક્રમૈઃ

અહરાદિ ત્વહોરાત્રં પુના રાત્ર્યવસાનકમ્।
અવન્ધ્યં સતતં કુર્વંશ્ચોદિતૈઃ કર્મણાં ક્રમૈઃ

પઞ્ચકાલરતો નિત્યં પઞ્ચયજ્ઞપરાયણઃ।
ભૂષિતો દમદાનાભ્યાં સત્યેનાહિંસનેન ચ

ચોદિતેન ક્રમેણેમાં વિદ્યાં સંસાધ્ય યત્નતઃ।
પ્રસન્નયા ધિયા યુક્તો નિત્યં સ્વાર્થપરાર્થયોઃ

ભૂતિમેવ પરામિચ્છન્ વિભૂતિં પરિવર્જયેત્।
પાવનઃ સર્વભૂતાનાં મનસા ચક્ષુષા ગિરા

ચિત્તપ્રસાદનીર્દેવીશ્ચતસ્રઃ પરિશીલયન્।
મૈત્ર્યાદ્યાઃ શાન્તિમન્વિચ્છન્ જપયજ્ઞપરાયણઃ

અપ્રમાદ્યન્ સ્વકર્મસ્થઃ પ્રમાદે સતિ દૈવતઃ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ચરન્ સમ્યગ્યસ્મિન્યસ્મિંસ્તુ યાદૃશમ્

કર્મણા મનસા વાચા દેવદેવં જનાર્દનમ્।
પ્રપન્નઃ શરણં શશ્વન્માં ચ તદ્ધર્મધર્મિણીમ્

ઉત્તમં પુરુષં સ્રીં ચ સંદૃષ્ટ્વા મામનુસ્મરન્।
દંપતી પૂજયન્નિત્યં દાંપત્યં ચાપ્યલોપયન્

શબ્દસ્થમર્થગં વાપિ પુંભાવં વિવિધાત્મકમ્।
સ્રીભાવં વિદ્ધિ તદ્રૂપં લક્ષ્મીનારાયણં સ્મરન્‌

ઉત્તમાં ગુણસંપન્નાં રૂપયૌવનશાલિનીમ્।
અલોલુપેન ચિત્તેન દૃષ્ટ્વા મામેવ ચિન્તયન્

44. અલોલુપેનેતિ। અત્યાસક્તિરહિતેનેત્યર્થઃ।
સ્રીષુ ક્ષાન્તમના નિત્યમવદન્નપ્રિયં સદા।
અતિક્રમં પરિહરન્‌ સંજાતં ચાપ્યતર્કયન્

ક્ષાલયન્ પાવનૈઃ સ્રીણાં જાયમાનં વ્યતિક્રમમ્।
કુબ્જાં વા વિકલાં વાપિ સર્વાવસ્થાં ગતાં સ્રિયમ્

46. પાવનૈરિતિ। શુદ્ધિકર્મભિરિત્યર્થઃ। વ્યતિક્રમઃ પ્રમાદઃ।
અવિનિન્દંશ્ચરંસ્રીણાં પ્રિયં શાસ્રાનુકૂલતઃ।
એવંવૃત્તઃ સદાચારો નરો વિગતકલ્મષઃ

મદ્ભક્તો મત્પ્રિયકરો મદ્યાજી મત્પરાયણઃ।
પ્રાપ્નોતિ પરમં ધામ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

ઇતિ તે કથિતા શક્ર તારિકાયાઃ પરા સ્થિતિઃ।
વિદ્યાનામપિ ચાન્યાસાં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

49. તારિકાયા ઇતિ। હૃલ્લેખાપરનામ્ન્યા ઇત્યર્થઃ।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે સદાચારપ્રકાશો નામ સપ્તવિંશોધ્યાયઃ
********ઇતિ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ********