લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 26

ષડ્‌વિંશોઽધ્યાયઃ - 26
શક્રઃ---
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પદ્મસ્થે પદ્મમાલિનિ।
નમસ્તે પદ્મજે પદ્મે ગોવિન્દગૃહમેધિનિ

દ્વે એતે કથિતે દેવિ તવ તન્વૌ સનાતને।
વિશેષસ્ત્વસ્તિ વા કશ્ચિદનયોઃ સૂક્ષ્મરૂપતઃ

શ્રીઃ---
એકમાદૌ પરં તત્ત્વં લક્ષ્મીનારાયણાત્મકમ્।
પૂર્ણસ્તિમિતષાડ્‌ગુણ્યં સ્વચ્છસ્વચ્છન્દચિદ્ધનમ્

તસ્યાહં પરમા શક્તિઃ સર્વાવસ્થાનુસારિણી।
દેવી સા પરમા દિવ્યા સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાહ્વયા

મમ તન્વાવિમે શક્તી તારિકા ચાનુતારિકા।
દુહાતે સકલાન્ કામાનુભે એતે પુરંદર

ઉભે એતે મતે દિવ્યે ઉભે નિષ્ઠે પરે સ્મૃતે।
ઉભે સંસ્થા મતે સર્વા ઉભે તે વિષ્ણુવલ્લભે

ઉભે એતે વિચિન્ત્યાથ ગચ્છન્તિ પરમાં ગતિમ્।
તત્ત્વં તુ પરમં સૂક્ષ્મં ગદન્ત્યા મે નિશામય

પરં બ્રહ્મ તતઃ શાન્તં તતો નાદ ઇતિ ક્રમઃ।
સર્વત્રાવસ્થિતા સાહં નિમેષોન્મેષરૂપિણી

આદ્યં યત્ પરમં બ્રહ્મ સૂક્ષ્મં સ્તિમિતશક્તિકમ્।
તારસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠાય તનોતિ વિતતાં ગતિમ્

ભવતો બ્રહ્મણો યોઽયમુન્મેષઃ પરમાત્મનઃ।
ભવદ્ભાવાત્મકે તસ્મિંસ્તારિકા પ્રતિતિષ્ઠતિ

બ્રહ્મણસ્ત્વવરોહો યઃ શાન્તરૂપઃ સિસૃક્ષયા।
શાન્તાખ્યે ભાવભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્નાસ્તેઽનુતારિકા

દ્વિતીયસ્ત્વવરોહો યઃ શક્ત્યાખ્યો ભાવ ઊર્જિતઃ।
વાગ્ભવાદીનિ બીજાનિ તત્ર તિષ્ઠન્તિ વાસવ

એતાવાનનયોર્ભેદઃ પ્રોક્તસ્તે સૂક્ષ્મધીમયઃ।
વાગ્ભવાદીનિ બીજાનિ ગદન્ત્યા મે નિશામય

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદોપેતમૈશ્વર્યં વર્ણમુદ્ધરેત્।
જગદ્યોનિરિદં બીજં વાગ્ભવાખ્યમુદાહૃતમ્

14. વાગ્ભવબીજમાહ---ત્રૈલોક્યેત્યાદિના। ઐશ્વર્યમ્ ઐકારઃ। તેન સહાનુસ્વારયોગે ઐં ઇતિ બીજમન્ત્રઃ। અસ્ય જગદ્યોનિત્વમનન્તરં વક્ષ્યતે।
સૈષા કુણ્ડલિની શક્તિર્યસ્યાં કુણ્ડલિતં જગત્।
શબ્દશક્તિસ્વરૂપેણ યથા તદવધારય

15. યસ્યાં કુણ્ડલિતં જગદિતિ કુણ્ડલિનીશબ્દસ્ય યોગવ્યુત્પત્તિરભિપ્રેતા।
ઈ માયા પરમા શક્તિર્જગદ્યોનિર્નિરઞ્જના।
અપ્રમેયસ્ય સા હિ શ્રીર્ગૃહિણી ગૃહમેધિનઃ

અસ્યાઃ પૂર્વમિકારં તુ યોજયેત્ સૂક્ષ્મચક્ષુષા।
ઇત્થં યદિષ્ટં યદ્ દ્રવ્યં યત્તત્તત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્

આનન્દમસ્ય પૂર્વં તુ ચિન્તયેત્ સૂક્ષ્મચક્ષુષા।
અપ્રમેયં તતઃ પૂર્વં યોજયેત્ સૂક્ષ્મચ્ક્ષુષા

16-18. ઐકારસ્ય વર્ણચતુષ્ટયસમાહારરૂપત્વમાહ---ઈ માયેતિ। અસ્માત્ પૂર્વમિષ્ટાખ્યમિકારં, તતઃ પૂર્વમાનન્દાખ્યમાકારં, તતઃ પૂર્વમપ્રમેયાખ્યમકારં ચ યોજયિત્વા સંધૌ કૃતે ઐ ઇતિ રૂપમિતિ ભાવઃ।
શક્તિરેષા જગદ્યોનિસ્રૈલોક્યૈશ્વર્યદોજ્જ્વલા।
અપ્રમેયાદનાદ્યન્તાદ્વ્યાપકાત્ પરમાત્મનઃ

ગોપની સર્વભૂતાનાં શક્તિરાનન્દનિર્ભરા।
ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયારૂપૈરિકારોત્થૈઃ સમન્વિતા

ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદા દેવી વિષ્ણુપત્ની જગત્પ્રસૂઃ।
ઇતિ વાચ્યાં જગદ્યોનિબિજસ્યાબ્જાં વિચિન્તયેત્

રતિઃ ક્રીડાભિધા લોકે ક્રીડા ચ સ્યાત્ ક્રિયા મમ।
ઇન્ધનં દીપનં જ્ઞાનમિચ્છા ચેકારદર્શિતાઃ

ત્રૈલોક્યં તુ ત્રયો લોકાસ્તે ચ જીવાસ્રિધા સ્થિતાઃ।
તેષામૈશ્વર્યદાનેન ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદાહ્વિકા

અપ્રમેયાદિના લોકાન્ વિતત્ય ભુવનાધ્વના।
તસ્મિન્નેવ પરે ભૂયો વ્યોમેશે પરમાત્મનિ

22-24. બીજાક્ષરઘટકસ્ય દીર્ગેકારસ્યાર્થમાહ---રતિરિતિ। રતિરીકારઃ। ઇન્ધનાદયસ્તદર્થાઃ। ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદાનામ નિર્વક્તિ---ત્રૈલોક્યમિતિ। જીવાસ્રિધેતિ। બદ્ધમુક્તનિત્યા ઇત્યર્થઃ। વ્યોમેશે; બિન્દૌ।
સંતિષ્ઠતે પરેત્યેવમુદયાસ્તમયૌ મમ।
ઈદૃશીયં મહાવિદ્યા જગદ્યોનિર્ગિરાં પ્રસૂઃ

પઞ્ચમી કામસૂર્વિદ્યા કામબીજાપરાહ્વયા।
પ્રાદ્યુમ્ની પરમા શક્તિસ્તસ્યા રૂપં નિબોધ મે

મધ્યમં ગુણતત્ત્વાનાં યત્ પ્રોક્તં પશ્ચિમાનનમ્।
રઞ્જનં સત્ત્વતમસોર્ભોગેનાલ્પેન રઞ્જિતમ્

સા પરા પ્રકૃતિઃ કાક્યા કલ્પયન્તી જગદ્વિધિમ્।
પુરુષેશ્વરયોગેન સા સૃષ્ટ્યૈ સંપ્રકલ્પતે

અવ્યક્તપુરુષેશાક્યરૂપત્રયવિભાવિની।
માયા શ્રીઃ સા પુનર્દેવી વ્યોમેશે પ્રતિતિષ્ઠતિ

28,29. પ્રકૃતિં કકારમાદાય તેન પુરુષેશ્વરં લકારં, માયામીકારં, વ્યોમેશં બિન્દું ચ યોજયેત્। તતસ્ચ ક્લીં ઇતિ કામબીજમ્।
ઇતિ રૂપપ્રભાવૌ તૌ કામબીજસ્ય દર્શિતૌ।
ષષ્ઠીં સારસ્વતીં વિદ્યાં ગદન્ત્યા મે નિશામય

પ્રજ્ઞાધારો હ્યહં શક્ર પ્રકૃષ્ટજ્ઞાનજન્મભૂઃ।
સાહં પ્રજ્ઞાપ્રસૂર્વિષ્ણોરુદયેન સમન્વિતા

આનન્દં યોજયેત્ તસ્યાઃ પુરસ્તાત્ સૂક્ષ્મયા દૃશા।
અપ્રમેયમતઃ પૂર્વં ભાવયેત્ ભૂક્ષ્મયા દૃશા

અપ્રમેયોદિતા સાહં મહાનન્દમયી શુભા।
આધારભૂતા પ્રજ્ઞાયા વ્યોમેશે સંસ્થિતા પુનઃ

પુનર્વિસૃષ્ટિયોગાય પરમેશ્વરમાગતા।
ષષ્ઠી સમુદ્ધૃતા વિદ્યા શબ્દતશ્ચાર્થતશ્ચ તે

30-34. સારસ્વતબીજમાહ---ષષ્ઠીમિત્યાદિના। પ્રજ્ઞાધાર ઊકારઃ। તતઃ પૂર્વમુદય ઉકારઃ। તતઃ પૂર્વમાનન્દ આકારઃ। તતઃ પૂર્વમપ્રમેયઃ અકારઃ। અન્તે વ્યોમેશો બિન્દુઃ। પુનર્વિસર્ગઃ। એષાં યોગે ઔઃ ઇતિ ભવતિ। અવયવાર્થમાહ--અપ્રમેયોદિતેત્યાદિના।
ઇયં બીજત્રયી વિદ્યા કથિતા ત્રિપુરાહ્વયા।
વ્યુત્ક્રમાનુક્રમાભ્યાં સા હ્યાત્મસામ્યપ્રદાપિ ચ

વિદ્યેયં કામધુક્ પ્રોક્તા જપહોમાદિસાધિતા।
વ્યઞ્જનસ્વરસંયોગાત્ તસ્યા ભેદાન્ બહૂન્વિદુઃ

ચતુર્ણાં પુરુષાર્થાનાં હેતૂન્ વ્યસ્ય સમસ્ય ચ।
સપ્તમી તુ મહાલક્ષ્મીર્વિદ્યા સા સર્વસાધની

પરાં પ્રકૃતિમાદાય ભાસ્કરં તત્ર યોજયેત્।
મર્દનેન સમાયોજ્ય યોજયેત્ કાલવહ્નિના

ભૂષયેન્માયયા પિણ્ડમન્તે વ્યાપિનમાનયેત્।
કથિતં તે મહાલક્ષ્મીબીજમેતત્ પુરંદર

38,39. મહાલક્ષ્મીબીજોદ્ધારમાહ---પરામિત્યાદિના। પ્રકૃતિં કકારમાદાય તેન ભાસ્કરં ષકારં, મર્દનં મકારં, કાલવહ્નિં રેફં, માયામીકારં, વ્યાપિનં બિન્દું ચ યોજયેત્। ક્ષ્મ્રીં ઇતિ મન્ત્રઃ। તથા ચ તન્ત્રરાજે---"ગ્રાસો નભો દાહવહ્નિસ્વૈર્યુક્તઃ કૌલિનીમનુઃ" ઇતિ। તત્ર ગ્રાસઃ ક્ષકારઃ, નભો મકારઃ, દાહવહ્નિઃ રેફઃ, સ્વમીકારો ભિન્દુશ્ચ।
કર્ષન્તી વ્યાકૃતાવસ્થામહં હિ સ્વેન તેજસા।
પ્રધાનભૂમિકાં ગત્વા મૂર્તિત્રયવિભાવિની

નિર્માય સકલં ભાવં વ્યોમેશે સંપ્રતિષ્ઠિતા।
ઇતિ ભાવ્યમિદં બીજં જપતા સાધકેન તુ

ઇત્યેતે રશ્મયો જ્ઞેયો વિદ્યાયાસ્તારિકાકૃતેઃ।
અનુતારાદયો વિદ્યા ઇતીદં તારિકામયમ્

તામિમાં તારિકાં વિદ્યાં ભજમાનો યથાવિધિ।
ઐહિકામુષ્મિકાન્ ભોગગાનક્ષયાન્ પ્રતિપદ્યતે

43. સપ્ત વિદ્યાઃ---તારઃ, તારિકા, અનુતારિકા, વાગ્ભવઃ, કામબીજં, મહાલક્ષમીબીજં ચેતિ।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે સપ્તવિદ્યાપ્રકાશો નામ ષડ્વલિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ********