લક્ષ્મીતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 23

ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ - 23
શ્રીઃ---
વ્યાપકં યત્ પરં બ્રહ્મ લક્ષ્મીનારાયણં મહત્।
અહંતા પરમા તસ્ય શક્તિર્નારાયણી હ્યહમ્

અનુગ્રહાય લોકાનામહમાચાર્યતાં ગતા।
સંકર્ષણસ્વરૂપેણ શાસ્રં પ્રદ્યોતયામ્યહમ્

પુનશ્ચ ગુરુમૂર્તિસ્થા સમ્યગ્વિજ્ઞાનશાલિની।
શક્તિમય્યા સ્વયા દૃષ્ટ્યા કરુણામન્ત્રપૂર્ણયા

પાલયામિ ગુરુર્ભૂત્વા શિષ્યાનાત્મોપસર્પિણઃ।
તસ્માજ્જ્ઞેયઃ સદા શિષ્યૈરાચાર્યોઽસૌ મદાત્મકઃ

શિષ્યં સંજ્ઞાપયેન્મન્ત્રાન્ યથા તદવધારય।
આદૌ શુદ્ધે સમે સ્નિગ્ધે દેશે ભૂદોષવર્જિતે

5. ભૂદોષાઃ કેશનખાસ્થિસંસર્ગજાઃ, ઊષરત્વાદયશ્ચ।
વર્ણાનુરૂપવર્ણાઢ્યે ગોમયેનોપલેપિતે।
ધૂપિતે શલ્યનિર્મુક્તે ગન્ધપુષ્પાદ્યલંકૃતે

6. વર્ણાનુરૂપેત્યાદિ। બ્રાહ્નણાદિવર્ણાનુગુણસિતાદિવર્ણયુક્તે ઇત્યર્થઃ। તથા ચોક્તં પરમસંહિતાયામ્---"બ્રાહ્નણસ્ય સિતા ભૂમિઃ ક્ષત્રિયસ્યારુણા ભવેત્। પીતવર્ણા ચ વૈશ્યસ્ય કૃષ્ણઆ શૂદ્રસ્ય કીર્તિતા॥" (7-5) ઇતિ। શલ્યાનિ કણ્ટકાદીનિ।
પઞ્ચગવ્યેન સંસિક્તે ચન્દનાદ્યનુલેપિતે।
સુમૃન્મયીં ચ ઘટિકાં કેવલૈઃ કુસુમૈઃ શુભૈઃ

7. કેવલૈઃ; વિસ્રસ્તૈઃ, અગ્રથિતૈરિત્યર્થઃ।
પ્રણવાદિનમોઽન્તેન સ્વેન મન્ત્રેણ પૂજયેત્।
વ્યાહૃત્યા પરિજપ્યાથ પૂર્વયા પ્રણવાદ્યયા

8. પૂર્વયેતિ। વ્યાહૃત્યેત્યર્થઃ।
મૃદં ભૂમૌ પ્રસાર્યાથ ગન્ધધૂપાધિવાસિતમ્।
ચતુરશ્રં સુવૃત્તં વા દ્વિહસ્તં હસ્તમેવ વા

સુસમં માતૃકાપીઠં કૃત્વા પ્રસ્તારયેત્તુ તામ્।
એકૈવ ભિન્નવર્ગા યા દેવી પઞ્ચદશાક્ષરા

10. ભિન્નવર્ગા; કવર્ગાદ્યાત્મના ભિન્નેત્યર્થઃ।
મન્ત્રાણાં જનની સાક્ષાન્મમ શબ્દમયી તનુઃ।
પદ્માકારેણ વા મન્ત્રી ચક્રાકારેણ વા સ્તરેત્ ॥ 11 ।
પૌરુષે ચક્રરૂપં તુ પાદ્મીં લક્ષ્મીમનુક્રમેત્।
અગ્નીષોમમયી શક્તિર્વિસૃષ્ટાખ્યા દ્વિરષ્ટધા

સ્વરાખ્યાં તાં લિખેત્પત્રમરં વા પૂર્વદિગ્ગતમ્।
પૃથિવ્યાદિપુમન્તા યે પઞ્ચ વર્ગાસ્તુ કાદયઃ

13. પૃથિવી કકારઃ। પુમાન્ મકારઃ।
અગ્ન્યાદિવાયુપર્યન્તે તાં લિખેદરપત્રવત્।
અન્તઃસ્થધારણારૂપં યાદિવાન્તચતુષ્ટયમ્

ઉદગ્ગતં લિખેત્ પત્રમરં વા પૂર્વવદ્બુધઃ।
શાદ્યં ક્ષાન્તં તુરીયાન્તં યદુક્તં બ્રહ્મપઞ્ચકમ્

તલ્લિખેદૈશદિક્સંસ્થમરં પત્રમથાપિ વા।
શબ્દાખ્યં યત્પરં બ્રહ્મ જ્યોતિર્મયમનામયમ્

ધ્યાયેદાલોકરૂપેણ પર્યન્તે ચક્રપદ્મયોઃ।
પ્રણવાદ્યૈર્નમોઽન્તૈસ્તૈરક્ષરૈસ્તત્ત્વસંજ્ઞકૈઃ

પ્રકૃતિં ત્વર્ચયેત્તત્ર તત્ત્વરૂપાં તુ માં બુધઃ।
તતસ્તત્કર્ણિકામધ્યે ચિન્તયેન્મન્ત્રમાતૃકામ્

અનાદિનિધનાં દેવીમહંતાં પુરુષોત્તમીમ્।
પાશાઙ્‌કુશધરાં દેવીં પદ્મિનીં પદ્મમાલિનીમ્

19. પુરુષોત્તમસ્ય સ્રી પુરુષોત્તમી।
પ્રસન્નાં પદ્મગર્ભાભાં સર્વલોકમહેશ્વરીમ્।
વર્ણપ્રક્લૃપ્તાવયવાં વર્ણાલંકારભૂષિતામ્

શબ્દબ્રહ્મ તનું વિદ્યાત્ પ્રણવં તુ શિરઃ સ્મરેત્।
અ આ ઇતિ ભ્રુવૌવિદ્યાદિ ઈ વિદ્યાત્તુ ચક્ષુષી

ઉ ઊ કર્ણૌ ઋ ૠ નાસાપુટાવન્યૌ કપોલકૌ।
એ ઐ ઓષ્ઠૌ ચ વિજ્ઞેયૌ ઓ ઔ દશનપઙ્‌ક્તિકે

22. અન્યૌ; લૃલૄવર્ણાવિત્યર્થઃ। અનયોર્નપુંસકત્વાન્ન નામ્ના નિર્દેશઃ।
અં જિહ્વામઃ સમુચ્ચારં કચવર્ગૌ કરૌ સ્મરેત્।
ટતવર્ગૌ પદૌ વિદ્યાત્ પફૌ પાર્શ્વે સ્મરેદ્બુધઃ

બભૌ પશ્ચાત્પુરોભાગૌ મં નાભિં પરિચિન્તયેત્।
પ્રાણોષ્માણૌ યરૌ વિદ્યાલ્લં હારં પરિચિન્તયેત્

વકારં કટિસૂત્રં તુ કુણ્ડલે તુ શષૌ સ્મરેત્।
સકારં હૃદયં વિદ્યાદ્ધૃદયસ્થં તુ હં સ્મરેત્

પ્રસરન્તીં પ્રભાં વિદ્યાત્ ક્ષકારં વિદ્યુદુજ્જ્વલામ્।
રઙ્ગં નાસાગ્રગં વિદ્યાદ્યમાખ્યં હૃદયે સ્મરેત્

26. રઙ્ગમ્; અનુનાસિકમ્।
જિહ્વામૂલીયકં જિહ્વામૂલે વિદ્યાદનન્તરમ્।
ઉપધ્માનીયકં વિદ્યાદોષ્ઠયોઃ ક્રમશસ્તથા

શુભૈર્વર્ણમયૈઃ પદ્મૈરગ્નીષોમમયૈઃ કૃતામ્।
બિભ્રતીં વનમાલાં ચ કણ્ઠાત્પાદાવલમ્બિનીમ્

અગ્નીષોમાર્કકોટ્યાભં સ્ફુરદ્રત્નવિભૂષિતમ્।
મકુટં ચિન્તયેદ્વિદ્વાન્ હકારં પારમેશ્વરમ્

એવં સંસ્મૃત્ય તાં દેવીં માતૃકાં મન્ત્રમાતરમ્।
પૂજયેદર્ઘ્યપુષ્પાદ્યૈરૌં નમો મન્ત્રમાતૃકે

ઇદમર્ઘ્યં ગૃહાણેતિ ભોગૈરેવમનુક્રમાત્।
તતઃ કૃતાઞ્જલિઃ પ્રહ્વઃ પ્રણમ્યાષ્ટાઙ્ગવદ્ભુવિ

પદ્મસ્થે પદ્મનિલયે પદ્મે પદ્માક્ષવલ્લભે।
સર્વતત્ત્વકૃતાધારે મન્ત્રાણાં જનનીશ્વરિ

વ્યાકુરુ ત્વં પરં દિવ્યં રૂપં લક્ષ્મીમયં મમ।
પ્રાર્થ્યૈવં પ્રયતો મન્ત્રી સ્વયં લક્ષ્મીમયો ભવેત્

માતૃકાકૃતવિન્યાસઃ સ્વયં સન્માતૃકામયઃ।
ઉદ્ધરેદીપ્સિતં મન્ત્રં શિષ્યસ્યોપદિશેત્તતઃ

34. માતૃકેત્યાદિ। અકારાદિક્ષકારાન્તૈર્વર્ણૈઃ કૃતઃ વિન્યાસઃ પદ્મચક્રયો નિક્ષેપઃ યેન સઃ।
બીજપિણ્ડાત્મકા મન્ત્રા મન્ત્રેષુ શ્રેષ્ઠતાં ગતાઃ।
તત્ર શ્રેષ્ઠાનિ બીજાનિ પિણ્ડેભ્યોઽપિ સુરેશ્વર

બીજેષુ રત્નભૂતાનિ સપ્ત બીજાનિ વાસવ।
તારકઃ પ્રથમં બીજં દ્વિતીયં તારિકા સ્મૃતા

36. તારાદિમન્ત્રોદ્ધારક્રમોઽનન્તરાધ્યાયે વક્ષ્યતે।
તયોસ્તુ તેજસા તુલ્યં તૃતીયમનુતારિકા।
ચતુર્થં તુ જગદ્યોનિઃ પરમં બીજમુચ્યતે

પ્રાદ્યુમ્નં પઞ્ચમં બીજં ષષ્ઠં સારસ્વતં મતમ્।
મહાલક્ષ્મીમયં બીજં સપ્તમં પરિકીર્તિતમ્

સ્થૂલસૂક્ષ્મપરત્વં તુ પ્રતિસ્વં પરિકીર્તિતમે।
ત્વં શક્રાવહિતો ભૂત્વા શ્રૃણુ બીજાન્યનુક્રમાત્

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રસારે લક્ષ્મીતન્ત્રે માતૃકાપ્રકાશો નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ
********ઇતિ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ********