કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.39

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે અષ્ટાત્રિશો ઽધ્યાયઃ
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
નર્મદા સરિતાં શ્રેષ્ઠા સર્વપાપવિનાશિની ।
મુનિભિઃ કથિતા પૂર્વમીશ્વરેણ સ્વયંભુવા

મુનિભિઃ સંસ્તુતા હ્યેષા નર્મદા પ્રવરા નદી ।
રુદ્રગાત્રાદ્ વિનિષ્ક્રાન્તા લોકાનાં હિતકામ્યયા

સર્વપાપહરા નિત્યં સર્વદેવનમસ્કૃતા ।
સંસ્તુતા દેવગન્ધર્વૈરપ્યરોભિસ્તથૈવ ચ

ઉત્તરે ચૈવ તત્કૂલે તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
નામ્ના ભદ્રેશ્વરં પુણ્યં સર્વપાપહરં શુભમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ દૈવતૈઃ સહ મોહતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થમામ્રાતકેશ્વરમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ ગોસહસ્રફલં લભેત્

તતો ઽઙ્ગારેશ્વરં ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા રુદ્રલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર કેદારં નામ પુણ્યદમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વોદકં કૃત્વા સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્

પિપ્પલેશં તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા મહારાજ રુદ્રલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર વિમલેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તત્ર પ્રાણાન્ પરિત્યજ્ય રુદ્રલોકમવાપ્નુયાત્

તતઃ પુષ્કરિણીં ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર ઇન્દ્રસ્યાર્ધાસનં લભેત્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર શૂલભેદમિતિ શ્રુતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વાર્ચયેદ્ દેવં ગોસહસ્રફલં લભેત્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર બલિતીર્થમનુત્તમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ સિહાસનપતિર્ભવેત્

શક્રતીર્થં તતો ગચ્છેત્ કૂલે ચૈવ તુ દક્ષિણે ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં સ્નાનં કૃત્વા યથાવિધિ

આરાધયેન્મહાયોગં દેવં નારાયણં હરિમ્ ।
ગોસહસ્રફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

ઋષિતીર્થં તતો ગત્વા સર્વપાપહરં નૃણામ્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર શિવલોકે મહીયતે

નારદસ્ય તુ તત્રૈવ તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર ગોસહસ્રફલં લભેત્

યત્ર તપ્તં તપઃ પૂર્વં નારદેન સુરર્ષિણા ।
પ્રતીસ્તસ્ય દદૌ યોગં દેવદેવો મહેશ્વરઃ

બ્રહ્મણા નિર્મિતં લિઙ્ગં બ્રહ્મેશ્વરમિતિ શ્રુતમ્ ।
યત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ બ્રહ્મલોકે મહીયતે

ઋણતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સ ઋણાન્મુચ્યતે ધ્રુવમ્ ।
મહેશ્વરં તતો ગચ્છેત્ પર્યાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્

ભીમેશ્વરં તતો ગચ્છેત્ સર્વવ્યાધિવિનાશનમ્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર સર્વદુઃખૈઃ પ્રમુચ્યતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર પિઙ્ગલેશ્વરમુત્તમમ્ ।
અહોરાત્રોપવાસેન ત્રિરાત્રફલમાપ્નુયાત્

તસ્મિંમસ્તીર્થે તુ રાજેન્દ્ર કપિલાં યઃ પ્રયચ્છતિ ।
યાવન્તિ તસ્યા રોમાણિ તત્પ્રસૂતિકુલેષુ ચ ।
તાવદ્ વર્ષસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે

યસ્તુ પ્રાણપરિત્યાગં કુર્યાત્ તત્ર નરાધિપ ।
અક્ષયં મોદતે કાલં યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

નર્મદાતટમાશ્રિત્ય તિષ્ઠન્તે યે તુ માનવાઃ ।
તે મૃતાઃ સ્વર્ગમાયાન્તિ સન્તઃ સુકૃતિનો યથા

તતો દીપ્તેશ્વરં ગચ્છેદ્ વ્યાસતીર્થં તપોવનમ્ ।
નિવર્તિતા પુરા તત્ર વ્યાસભીતા મહાનદી ।
હુઙ્કારિતા તુ વ્યાસેન દક્ષિણેન તતો ગતા

પ્રદક્ષિણં તુ યઃ કુર્યાત્ તસ્મિંસ્તીર્થે યુધિષ્ઠિર ।
પ્રીતસ્તસ્ય ભવેદ્ વ્યાસો વાઞ્છિતં લભતે ફલમ્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર ઇક્ષુનદ્યાસ્તુ સંગમમ્ ।
ત્રૈલોક્યવિશ્રુતં પુણ્યં તત્ર સન્નિહિતઃ શિવઃ ।
તત્ર સ્તનાત્વા નરો રાજન્ ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્

સ્કન્દતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
આજન્મનઃ કૃતં પાપં સ્નાતસ્તીવ્રં વ્યપોહતિ

તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વા ભવાત્મજમનુત્તમમ્ ।
ઉપાસતે મહાત્માનં સ્કન્દં શક્તિધિરં પ્રભુમ્

તતો ગચ્છેદાઙ્ગિરસં સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
ગોસહસ્રફલં પ્રાપ્ય રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

અઙ્ગિરા યત્ર દેવેશં બ્રહ્મપુત્રો વૃષધ્વજમ્ ।
તપસારાધ્ય વિશ્વેશં લબ્ધવાન્ યોગમુત્તમમ્

કુશતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
સ્નાનં તત્ર પ્રકુર્વોત અશ્વમેધફલં લભેત્

કોટિતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ।
તત્ર સ્ત્રાત્વા નરો રાજ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

ચન્દ્રભાગાં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર સોમલોકે મહીયતે

નર્મદાદક્ષિણે કૂલે સંગમેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ સર્વયજ્ઞફલં લભેત્

નર્મદાયોત્તરે કૂલે તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
આદિત્યાયતનં રમ્યમીશ્વરેણ તુ ભાષિતમ્

તત્ર સ્નાત્વા તુ રાજેન્દ્ર દત્ત્વા દાનં તુ શક્તિતઃ ।
તસ્ય તીર્થપ્રભાવેણ લભતે ચાક્ષયં ફલમ્

દરિદ્રા વ્યાધિતા યે તુ યે ચ દુષ્કૃતકારિણઃ ।
મુચ્યન્તે સર્વપાપેભ્યઃ સૂર્યલોકં પ્રયાન્તિ ચ

માર્ગેશ્વરં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્

તતઃ પશ્ચિમતો ગચ્છેન્મરુદાલયમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા તુ રાજેન્દ્ર શુચિર્ભૂત્વા પ્રયત્નતઃ

કાઞ્ચનં તુ દ્વિજો દદ્યાદ્ યથાવિભવવિસ્તરમ્ ।
પુષ્પકેણ વિમાનેન વાયુલોકં સ ગચ્છતિ

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર અહલ્યાતીર્થમુત્તમમ્ ।
સ્નાનમાત્રાદપ્સરોભિર્મોદતે કાલમક્ષયમ્

ચૈત્રમાસે તુ સંપ્રાપ્તે શુક્લપક્ષે ત્રયોદશી ।
કામદેવદિને તસ્મિન્નહલ્યાં યસ્તુ પૂજયેત્

યત્ર તત્ર નરોત્પન્નો વરસ્તત્ર પ્રિયો ભવેત્ ।
સ્ત્રીવલ્લભો ભવેચ્છ્રીમાન્ કામદેવ ઇવાપરઃ

અયોધ્યાં તુ સમાસાદ્ય તીર્થં શક્રસ્ય વિશ્રુતમ્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર ગોસહસ્રફલં લભેત્

સોમતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સોમગ્રહે તુ રાજેન્દ્ર પાપક્ષયકરં ભવેત્ ।
ત્રૈલોક્યવિશ્રુતં રાજન્ સોમતીર્થં મહાફલમ્

યસ્તુ ચાન્દ્રાયણં કુર્યાત્ તત્ર તીર્થે સમાહિતઃ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સોમલોકં સ ગચ્છતિ

અગ્નિપ્રવેશં યઃ કુર્યાત્ સોમતીર્થે નરાધિપ ।
જલે ચાનશનં વાપિ નાસૌ મર્ત્યો ઽભિજાયતે

સ્તમ્ભતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર સોમલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર વિષ્ણુતીર્થમનુત્તમમ્ ।
યોધનીપુરમાખ્યાતં વિષ્ણોઃ સ્થાનમનુત્તમમ્

અસુરા યોધિતાસ્તત્ર વાસુદેવેન કોટિશઃ ।
તત્ર તીર્થં સમુત્પન્નં વિષ્ણુશ્રીકો ભવેદિહ ।
અહોરાત્રોપવાસેન બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

નર્મદાદક્ષિણે કૂલે તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
કામતીર્થમિતિ ખ્યાતં યત્ર કામોર્ઽચયદ્ ભવમ્

તસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ઉપવાસપરાયણઃ ।
કુસુમાયુધરૂપેણ રુદ્રોલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર બ્રહ્મતીર્થમનુત્તમમ્ ।
ઉમાહકમિતિ ખ્યાતં તત્ર સંતર્પયેત્ પિતૄન્

પૌર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાં શ્ર્ધં કુર્યાદ્ યથાવિધિ ।
ગજરૂપા શિલા તત્ર તોયમધ્યે વ્યવસ્થિતા

તસ્મિંસ્તુ દાપયેત્ પિણ્ડાન્ વૈશાખ્યાન્તુ વિશેષતઃ ।
સ્નાત્વા સમાહિતમના દમ્ભમાત્સર્યવર્જિતઃ ।
તૃપ્યન્તિ પિતરસ્તસ્ય યાવત્ તિષ્ઠતિ મેદિની

સિદ્ધેશ્વરં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર ગાણપત્યપદં લભેત્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર લિઙ્ગો યત્ર જનાર્દનઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા તુ રાજેન્દ્ર વિષ્ણુલોકે મહીયતે

યત્ર નારાયણો દેવો મુનોનાં ભાવિતાત્મનામ્ ।
સ્વાત્માનં દર્શયામાસ લિઙ્ગં તત્ પરમં પદમ્

અઙ્કોલં તુ તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
સ્નાનં દાનં ચ તત્રૈવ બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનમ્ ।
પિણ્ડપ્રિદાનં ચ કૃતં પ્રેત્યાનન્તફલપ્રદમ્

ત્રૈયમ્બકેન તોયેન યશ્ચરું શ્રપયેત્ તતઃ ।
અઙ્કોલમૂલે દદ્યાચ્ચ પિણ્ડાંશ્ચૈવ યથાવિધિ ।
તારિતાઃ પિતરસ્તેન તૃપ્યન્ત્યાચન્દ્રતારકમ્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તાપસેશ્વરમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા તુ રાજેન્દ્ર પ્રાપ્નુયાત્ તપસઃ ફલમ્

શુક્લતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
નાસ્તિ તેન સમ તીર્થં નર્મદાયાં યુધિષ્ઠિર

દર્શનાત્ સ્પર્શનાત્ તસ્ય સ્નાનદાનતપોજપાત્ ।
હોમાચ્ચૈવોપવાસાચ્ચ શુક્લતીર્થે મહત્ ફલમ્

યોજનં તત્ સ્મૃતં ક્ષેત્રં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્ ।
શુક્લતીર્થમિતિ ખ્યાતં સર્વપાપવિનાશનમ્

પાદપાગ્રેણ દૃષ્ટેન બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ ।
દેવ્યા સહ સદા ભર્ગસ્તત્ર તિષ્ઠતિ શઙ્કરઃ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં વૈશાખે માસિ સુવ્રત ।
કૈલાસાચ્ચાભિનિષ્ક્રમ્ય તત્ર સન્નિહિતો હરઃ

દેવદાનવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધવિદ્યાધરાસ્તથા ।
ગણાશ્ચાપ્સરસાં નાગાસ્તત્ર તિષ્ઠન્તિ પુઙ્ગવ

રજકેન યથા વસ્ત્રં શુક્લં ભવતિ વારિણા ।
આજન્મનિ કૃતં પાપં શુક્લતીર્થે વ્યપોહતિ ।
સ્નાનં દાનં તપઃ શ્રાદ્ધમનન્તં તત્ર દૃશ્યતે

શુક્લતીર્થાત્ પરં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
પૂર્વે વયસિ કર્માણિ કૃત્વા પાપાનિ માનવઃ ।
અહોરાત્રોપવાસેન શુક્લતીર્થે વ્યપોહતિ

કાર્તિકસ્ય તુ માસસ્ય કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશી ।
ઘૃતેન સ્નાપયેદ્ દેવમુપોષ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
એકવિંશત્કુલોપેતો ન ચ્યવેદૈશ્વરાત્ પદાત્

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ યજ્ઞદાનેન વા પુનઃ ।
ન તાં ગતિમવાપ્નોતિ શુક્લતીર્થે તુ યાં લભેત્

શુક્લતીર્થં મહાતીર્થમૃષિસિદ્ધનિષેવિતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ પુનર્જન્મ ન વિન્દતિ

અયને વા ચતુર્દશ્યાં સંક્રાન્તૌ વિષુવે તથા ।
સ્નાત્વા તુ સોપવાસઃ સન્ વિજિતાત્મા સમાહિતઃ

દાનં દદ્યાદ્ યથાશક્તિ પ્રીયેતાં હરિશઙ્કરૌ ।
એતત્ તીર્થપ્રભાવેણ સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

અનાથં દુર્ગતં વિપ્રં નાથવન્તમથાપિ વા ।
ઉદ્વાદયતિ યસ્તીર્થે તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

યાવત્ તદ્રોમસંખ્યા તુ તત્પ્રસૂતિકુલેષુ ચ ।
તાવદ્ વર્ષસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર યમતીર્થ મનુત્તમમ્ ।
કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં માઘમાસે યુધિષ્ઠિર ।
સ્નાનં કૃત્વા નક્તભીજી ન પશ્યેદ્ યોનિસઙ્કટમ્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર એરણ્ડીતીર્થમુત્તમમ્ ।
સંગમે તુ નરઃ સ્નાયાદુપવાસપરાયણઃ ।
બ્રાહ્મણં ભોજયેદેકં કોટિર્ભવતિ ભોજિતાઃ

એરણ્ડીસંગમે સ્નાત્વા ભક્તિભાવાત્ તુરઞ્જિતઃ ।
મૃત્તિકાં શિરસિ સ્થાપ્ય અવગાહ્ય ચ તજ્જલમ્ ।
નર્મદોદકસંમિશ્રં મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થં કાર્ણાટિકેશ્વરમ્ ।
ગઙ્ગાવતરતે તત્ર દિને પુણ્યે ન સંશયઃ

તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ દત્ત્વા ચૈવ યથાવિધિ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

નન્દિતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
પ્રીયતે તસ્ય નન્દીશઃ સોમલોકે મહીયતે

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર તીર્થં ત્વનરકં શુભમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ નરકં નૈવ પશ્યતિ

તસ્મિંસ્તીર્થે તુ રાજેન્દ્ર સ્વાન્યસ્થીનિ વિનિક્ષિપેત્ ।
રૂપવાન્ જાયતે લોકે ધનભોગસમન્વિતઃ

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર કપિલાતીર્થ મુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ ગોસહસ્રફલં લભેત્

જ્યેષ્ઠમાસે તુ સંપ્રાપ્તે ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ ।
તત્રોપોષ્ય નરો ભક્ત્યા દદ્યાદ્ દીપં ઘૃતેન તુ

ઘૃતેન સ્નાપયેદ્ રુદ્રં સઘૃતં શ્રીફલં દહેત્ ।
ઘણ્ટાભરણસંયુક્તાં કપિલાં વૈ પ્રદાપયેત્

સર્વાભરણસંયુક્તઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ ।
શિવતુલ્યબલો ભૂત્વા શિવવત્ ક્રીડતે ચિરમ્

અઙ્ગારકદિને પ્રાપ્તે ચતુર્થ્યાં તુ વિશેષતઃ ।
સ્નાપયિત્વા શિવં દદ્યાદ્ બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ ભોજનમ્

સર્વભોગસમાયુક્તો વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ ।
ગત્વા શક્રસ્ય ભવનં શક્રેણ સહ મોદતે

તતઃ સ્વર્ગાત્ પરિભ્રષ્ટો ધનવાન્ ભોગવાન્ ભવેત્ ।
અઙ્ગારકનવમ્યાં તુ અમાવાસ્યાં તથૈવ ચ ।
સ્નાપયેત્ તત્ર યત્નેન રૂપવાન્ સુભગો ભવેત્

તતો ગચ્છેત રાજેન્દ્ર ગણેશ્વરમનુત્તમમ્ ।
શ્રાવણે માસી સંપ્રાપ્તે કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશી

સ્નાતમાત્રો નરસ્તત્ર રુદ્રલોકે મહીયતે ।
પિતૄણાં તર્પણં કૃત્વા મુચ્યતે ઽસાવૄણત્રયાત્

ગઙ્ગેશ્વરસમીપે તુ ગઙ્ગાવદનમુત્તમમ્ ।
અકામો વા સકામો વા તત્ર સ્નાત્વા તુ માનવઃ ।
આજન્મજનિતૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

તસ્ય વૈ પશ્ચિમે દેશે સમીપે નાતિદૂરતઃ ।
દશાશ્વમેધિકં તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં માસિ ભાદ્રપદે શુભે ।
અમાવસ્યાં નરઃ સ્નાત્વા પૂજયેદ્ વૃષભધ્વજમ્

કાઞ્ચનેન વિમાનેન કિઙ્કિણીજાલમાલિના ।
ગત્વા રુદ્રપુરં રમ્યં રુદ્રેણ સહ મોદતે

સર્વત્ર સર્વદિવસે સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
પિતૄણાં તર્પણં કુર્યાદશ્વમેધફલં લભેત્