કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.38

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
એષા પુણ્યતમા દેવી દેવગન્ધર્વસેવિતા ।
નર્મદા લોકવિખ્યાતા તીર્થાનામુત્તમા નદી

તસ્યાઃ શૃણુધ્વં માહાત્મ્યં માર્કણ્ડેયેન ભાષિતમ્ ।
યુધિષ્ઠિરાય તુ શુભં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ
શ્રુતાસ્તુ વિવિધા ધર્માસ્ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને ।
માહાત્મ્યં ચ પ્રયાગસ્ય તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ

નર્મદા સર્વતીર્થાનાં મુખ્યા હિ ભવતેરિતા ।
તસ્યાસ્ત્વિદાનીં માહાત્મ્યં વક્તુમર્હસિ સત્તમ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
નર્મદા સરિતાં શ્રેષ્ઠા રુદ્રદેહાદ્ વિનિઃ સૃતા ।
તારયેત્ સર્વભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

નર્મદાયાસ્તુ માહાત્મ્યં પુરાણે યન્મયા શ્રુતમ્ ।
ઇદાનીં તત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ શુભમ્

પુણ્યા કનખલે ગઙ્ગા કુરુક્ષેત્રે સરસ્વતી ।
ગ્રામે વા યદિ વારણ્યે પુણ્યા સર્વત્ર નર્મદા

ત્રિભિઃ સારસ્વતં તોયં સપ્તાહેન તુ યામુનમ્ ।
સદ્યઃ પુનાતિ ગાઙ્ગેયં દર્શનાદેવ નાર્મદમ્

કલિઙ્ગદેશપશ્ચાર્ધે પર્વતે ઽમરકણ્ટકે ।
પુણ્યા ચ ત્રિષુ લોકેષુ રમણીયા મનોરમા

સદેવાસુરગન્ધર્વા ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ ।
તપસ્તપ્ત્વા તુ રાજેન્દ્ર સિદ્ધિં તુ પરમાં ગતાઃ

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્ નિયમસ્થો જિતેન્દ્રિયઃ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં કુલાનાં તારયેચ્છતમ્

યોજનાનાં શતં સાગ્રં શ્રૂયતે સરિદુત્તમા ।
વિસ્તારેણ તુ રાજેન્દ્ર યોજનદ્વયમાયતા

ષષ્ટિતીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટ્યસ્તથૈવ ચ ।
પર્વતસ્ય સમન્તાત્ તુ તિષ્ઠન્ત્યમરકણ્ટકે

બ્રહ્મચારી શુચિર્ભૂત્વા જિતક્રોધો જિતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વહિંસાનિવૃત્તસ્તુ સર્વભૂતહિતે રતઃ

એવં સર્વસમાચારો યસ્તુ પ્રાણાન્ સમુત્સૃજેત્ ।
તસ્ય પુણ્યફલં રાજન્ શૃણુષ્વાવહિતો નૃપ

શતવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગે મોદતિ પાણ્ડવ ।
સપ્સરોગણસંકીર્ણો દિવ્યસ્ત્રીપરિવારિતઃ

દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તશ્ચ દિવ્યપુષ્પોપશોભિતઃ ।
ક્રીડતે દેવલોકે તુ દૈવતૈઃ સહ મોદતે

તતઃ સ્વર્ગાત્ પરિભ્રષ્ટો રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ ।
ગૃહં તુ લભતે ઽસૌ વૈ નાનારત્નસમન્વિતમ્

સ્તમ્ભૈર્મણિમયૈર્દિવ્યૈર્વજ્રવૈદૂર્યભૂષિતમ્ ।
આલેખ્યવાહનૈઃ શુભ્રૈર્દાસીદાસસમન્વિતમ્

રાજરાજેશ્વરઃ શ્રીમાન્ સર્વસ્ત્રીજનવલ્લભઃ ।
જીવેદ્ વર્ષશતં સાગ્રં તત્ર ભોગસમન્વિતઃ

અગ્નિપ્રવેશે ઽથ જલે અથવાનશને કૃતે ।
અનિવર્તિકા ગતિસ્તસ્ય પવનસ્યામ્બરે યથા

પશ્ચિમે પર્વતતટે સર્વપાપવિનાશનઃ ।
હ્રદો જલેશ્વરો નામ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ

તત્ર પિણ્ડપ્રદાનેન સંધ્યોપાસનકર્મણા ।
દશવર્ષાણિ પિતરસ્તર્પિતાઃ સ્યુર્ન સંશયઃ

દક્ષિણે નર્મદાકૂલે કપિલાખ્યા મહાનદી ।
સરલાર્જુનસંચ્છન્ના નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતા

સા તુ પુણ્યા મહાભાગા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ।
તત્ર કોટિશતં સાગ્રં તીર્થાનાં તુ યુધિષ્ઠિર

તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યે વૃક્ષાઃ પતિતાઃ કાલપર્યયાત્ ।
નર્મદાતોયસંસ્પૃષ્ટાસ્તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્

દ્વિતીયા તુ મહાભાગા વિશલ્યકરણી શુભા ।
તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા વિશલ્યો ભવતિ ક્ષણાત્

કપિલા ચ વિશલ્યા ચ શ્રૂયતે રાજસત્તમ ।
ઈશ્વરેણ પુરા પ્રોક્તા લોકાનાં હિતકામ્યયા

અનાશકં તુ યઃ કુર્યાત્ તસ્મિંસ્તીર્થે નરાધિપ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજન્નશ્વમેધફલં લભેત્ ।
યે વસન્ત્યુત્તરે કૂલે રુદ્રલોકે વસન્તિ તે

સરસ્વત્યાં ચ ગઙ્ગાયાં નર્મદાયાં યુધિષ્ઠિર ।
સમં સ્નાનં ચ દાનં ચ યથા મે શઙ્કરો ઽબ્રવીત્

પરિત્યજતિ યઃ પ્રણાન્ પર્વતે ઽમરકણ્ટકે ।
વર્ષકોટિશતં સાગ્રં રુદ્રલોકે મહીયતે

નર્મદાયાં જલં પુણ્યં ફેનોર્મિસમલઙ્કૃતમ્ ।
પવિત્રં શિરસા વન્દ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

નર્મદા સર્વતઃ પુણ્યા બ્રહ્મહત્યાપહારિણી ।
અહોરાત્રોપવાસેન મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

જાલેશ્વરં તીર્થવરં સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
તત્ર ગત્વા નિયમવાન્ સર્વકામાંલ્લભેન્નરઃ

ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે તુ ગત્વા હ્યમરકણ્ટકમ્ ।
અશ્વમેધાદ્ દશગુણં પુણ્યમાપ્નોતિ માનવઃ

એષ પુણ્યો ગિરિવરો દેવગન્ધર્વસેવિતઃ ।
નાનાદ્રુમલતાકીર્ણો નાનાપુષ્પોપશોભિતઃ

તત્ર સંનિહિતો રાજન્ દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ ।
બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા ચેન્દ્રો વિદ્યાધરગણૈઃ સહ

પ્રદક્ષિણં તુ યઃ કુર્યાત્ પર્વતં હ્યમરકણ્ટકમ્ ।
પૌણ્ડરીકસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનઃ

કાવેરી નામ વિપુલા નદી કલ્પષનાશિની ।
તત્ર સ્નાત્વા મહાદેવમર્ચયેદ્ વૃષભધ્વજમ્ ।
સંગમે નર્મદાયાસ્તુ રુદ્રલોકે મહીયતે