કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.36

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
ઇદનમન્યતે પરં સ્થાનં ગુહ્યાદ્ ગુહ્યતમં મહત્ ।
મહાદેવસ્ય દેવસ્ય મહાલયમિતિ શ્રુતમ્

તત્ર દેવાદિદેવેન રુદ્રેણ ત્રિપુરારિણા ।
શિલાતલે પદં ન્યસ્તં નાસ્તિકાનાં નિદર્શનમ્

તત્ર પુશુપતાઃ શાન્તા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ ।
ઉપાસતે મહાદેવં વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

સ્નાત્વા તત્ર પદં શાર્વં દૃષ્ટ્વા ભક્તિપુરઃ સરમ્ ।
નમસ્કૃત્વાથ શિરસા રુદ્રસામીપ્યમાપ્નુયાત્

અન્યચ્ચ દેવદેવસ્ય સ્થાનં શંભોર્મહાત્મનઃ ।
કેદારમિતિ વિખ્યાતં સિદ્ધાનામાલયં શુભમ્

તત્ર સ્નાત્વા મહાદેવમભ્યર્ચ્ય વૃષકેતનમ્ ।
પીત્વા ચૈવોદકં શુદ્ધં ગાણપત્યમવાપ્નુયાત્

શ્રાદ્ધદાનાદિકં કૃત્વા હ્યક્ષ્યં લભતે ફલમ્ ।
દ્વિજાતિપ્રવરૈર્જુષ્ટં યોગિભિર્યતમાનસૈઃ

તીર્થં પ્લક્ષાવતરણં સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
તત્રાભ્યર્ચ્ય શ્રીનિવાસં વિષ્ણુલોકે મહીયતે

અન્યં મગધરાજસ્ય તીર્થં સ્વર્ગગતિપ્રદમ્ ।
અક્ષયં વિન્દતિ સ્વર્ગં તત્ર ગત્વા દ્વિજોત્તમઃ

તીર્થં કનખલં પુણ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ।
યત્ર દેવેન રુદ્રેણ યજ્ઞો દક્ષસ્ય નાશિતઃ

તત્ર ગઙ્ગામુપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભાવસમન્વિતઃ ।
મુચ્યતે સર્વપાપૈસ્તુ બ્રહ્મલોકં લભેન્મૃતઃ

મહાતીર્થમિતિ ખ્યાતં પુણ્યં નારાયણપ્રિયમ્ ।
તત્રાભ્યર્ચ્ય હૃષીકેશં શ્વેતદ્વીપં નિગચ્છતિ

અન્યચ્ચ તીર્થપ્રવરં નામ્ના શ્રીપર્વતં શુભમ્ ।
તત્ર પ્રાણાન્ પરિત્યજ્ય રુદ્રસ્ય દયિતો ભવેત્

તત્ર સન્નિહિતો રુદ્રો દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ ।
સ્નાનપિણ્ડાદિકં તત્ર કૃતમક્ષય્યમુત્તમમ્

ગોદાવરી નદી પુણ્યા સર્વપાપવિનાશની ।
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄન્ દેવાંસ્તર્પયિત્વા યથાવિધિ ।
સર્વપાપવિસુદ્ધાત્મા ગોસહસ્રફલં લભેત્

પવિત્રસલિલા પુણ્યા કાવેરી વિપુલા નદી ।
તસ્યાં સ્નાત્વોદકં કૃત્વા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
ત્રિરાત્રોપોષિતેનાથ એકરાત્રોષિતેન વા

દ્વિજાતીનાં તુ કથિતં તીર્થાનામિહ સેવનમ્ ।
યસ્ય વાઙ્મનસો શુદ્ધે હસ્તપાદૌ ચ સંસ્થિતૌ ।
અલોલુપો બ્રહ્મચારો તીર્થાનાં ફલમાપ્નુયાત્

સ્વામિતીર્થં મહાતીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તત્ર સન્નિહિતો નિત્યં સ્કન્દો ઽમરનમસ્કૃતઃ

સ્નાત્વા કુમારધારાયાં કૃત્વા દેવાદિતર્પણમ્ ।
આરાધ્ય ષણ્મુખં દેવં સ્કન્દેન સહ મોદતે

નદી ત્રૈલોક્યવિખ્યાતા તામ્રપર્ણોતિ નામતઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄન્ ભક્ત્યા તર્પયિત્વા યથાવિધિ ।
પાપકર્તૄનપિ પિતૄસ્તારયેન્નાત્ર સંશયઃ

ચન્દ્રતીર્થમિતિ ખ્યાતં કાવેર્યાઃ પ્રભવે ઽક્ષયમ્ ।
તીર્થં તત્ર ભવેદ્ વસ્તું મૃતાનાં સ્વર્ગતિર્ધ્રુવા

વિન્ધ્યપાદે પ્રપશ્યન્તિ દેવદેવં સદાશિવમ્ ।
ભક્ત્યા યે તે ન પશ્યન્તિ યમસ્ય સદનં દ્વિજાઃ

દેવિકાયાં વૃષો નામ તીર્થં સિદ્ધનિષેવિતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વોદકં દત્વા યોગસિદ્ધિં ચ વિન્દતિ

દશાશ્વમેધિકં તીર્થં સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
દશાનામશ્વમેધાનાં તત્રાપ્નોતિ ફલં નરઃ

પુણ્ડરીકં મહાતીર્થં બ્રાહ્મણૈરુપસેવિતમ્ ।
તત્રાભિગમ્ય યુક્તાત્મા પૌણ્ડરીકફલં લભેત્

તીર્થેભ્યઃ પરમં તીર્થં બ્રહ્મતીર્થમિતિ શ્રુતમ્ ।
બ્રહ્માણમર્ચયિત્વા તુ બ્રહ્મલોકે મહીયતે

સરસ્વત્યા વિનશનં પ્લક્ષપ્રસ્ત્રવણં શુભમ્ ।
વ્યાસતીર્થં પરં તીર્થં મૈનાકં ચ નગોત્તમમ્ ।
યમુનાપ્રભવં ચૈવ સર્વપાપવિશોધનમ્

પિતૄણાં દુહિતા દેવી ગન્ધકાલીતિ વિશ્રુતા ।
તસ્યાં સ્નાત્વા દિવં યાતિ મૃતો જાતિસ્મરો ભવેત્

કુબેરતુઙ્ગં પાપઘ્નં સિદ્ધચારણસેવિતમ્ ।
પ્રાણાંસ્તત્ર પરિત્યજ્ય કુબેરાનુચરો ભવેત્

ઉમાતુઙ્ગમિતિ ખ્યાતં યત્ર સા રુદ્રવલ્લભા ।
તત્રાભ્યર્ચ્ય મહાદેવીં કોસહસ્રફલં લભેત્

ભૃગુતુઙ્ગે તપસ્તપ્તં શ્રાદ્ધં દાનં તથા કૃતમ્ ।
કુલાન્યુભયતઃ સપ્ત પુનાતીતિ શ્રુતિર્મમ

કાશ્યપસ્ય મહાતીર્થં કાલસર્પિરિતિ શ્રુતમ્ ।
તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ નિત્યં પાપક્ષયેચ્છયા

દશાર્ણાયાં તથા દાનં શ્રાદ્ધં હોમસ્તથા જપઃ ।
અક્ષયં ચાવ્યયં ચૈવ કૃતં ભવતિ સર્વદા

તીર્થં દ્વિજાતિભિર્જુષ્ટં નામ્ના વૈ કુરુજાઙ્ગલમ્ ।
દત્ત્વા તુ દાનં વિધિવદ્ બ્રહ્મલોકે મહીયતે

વૈતરણ્યાં મહાતીર્થે સ્વર્ણવેદ્યાં તથૈવ ચ ।
ધર્મપૃષ્ઠે ચ સરસિ બ્રહ્મણઃ પરમે શુભે

ભરતસ્યાશ્રમે પુણ્યે પુણ્યે શ્રાદ્ધવટે શુભે ।
મહાહ્રદે ચ કૌશિક્યાં દત્તં ભવતિ ચાક્ષયમ્

મુઞ્જપૃષ્ઠે પદં ન્યસ્તં મહાદેવેન ધીમતા ।
હિતાય સર્વભૂતાનાં નાસ્તિકાનાં નિદર્શનમ્

અલ્પેનાપિ તુ કાલેન નરો ધર્મપરાયણઃ ।
પાપ્માનમુત્સૃજત્યાશુ જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ

નામ્ના કનકનન્દેતિ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
ઉદીચ્યાં મુઞ્જપૃષ્ઠસ્ય બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્

તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાન્તિ સશરીરા દ્વિજાતયઃ ।
દત્તં ચાપિ સદા શ્રાદ્ધમક્ષયં સમુદાહૃતમ્ ।
ઋણૈસ્ત્રિભિર્નરઃ સ્નાત્વા મુચ્યતે ક્ષીણકલ્મષઃ

માનસે સરસિ સ્નાત્વા શક્રસ્યાર્ધાસનં લભેત્ ।
ઉત્તરં માનસં ગત્વા સિદ્ધિં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમામ્

તસ્માન્નિર્વર્તયેચ્છ્રાદ્ધં યથાશક્તિ યથાબલમ્ ।
કામાન્ સલભતે દિવ્યાન્ મોક્ષોપાયં ચ વિન્દતિ

પર્વતો હિમવાન્નામ નાનાધાતુવિભૂષિતઃ ।
યોજનાનાં સહસ્રાણિ સો ઽશીતિસ્ત્વાયતો ગિરિઃ ।
સિદ્ધચારણસંકીર્ણો દેવર્ષિગણસેવિતઃ

તત્ર પુષ્કરિણી રમ્યા સુષુમ્ના નામ નામતઃ ।
તત્ર ગત્વા દ્વિજો વિદ્વાન્ બ્રહ્મહત્યાં વિમુઞ્ચતિ

શ્રાદ્ધં ભવતિ ચાક્ષય્યં તત્ર દત્તં મહોદયમ્ ।
તારયેચ્ચ પિતૄન્ સમ્યગ્ દશ પૂર્વાન્ દશાપરાન્

સર્વત્ર હિમવાન્ પુણ્યો ગઙ્ગા પુણ્યા સમન્તતઃ ।
નદ્યઃ સમુદ્રગાઃ પુણ્યાઃ સમુદ્રશ્ચ વિશેષતઃ

બદર્યાશ્રમમાસાદ્ય મુચ્યતે કલિકલ્મષાત્ ।
તત્ર નારાયણો દેવો નરેણાસ્તે સનાતનઃ

અક્ષયં તત્ર દાનં સ્યાત્ જપ્યં વાપિ તથાવિધમ્ ।
મહાદેવપ્રિયં તીર્થં પાવનં તદ્ વિશેષતઃ ।
તારયેચ્ચ પિતૄન્ સર્વાન્ દત્ત્વા શ્રાદ્ધં સમાહિતઃ

દેવદારુવનં પુણ્યં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્ ।
મહાદેવેન દેવેન તત્ર દત્તં મહદ્ વરં

મોહયિત્વા મુનીન્ સર્વાન્ પુનસ્તૈઃ સંપ્રપૂજિતઃ ।
પ્રસન્નો ભગવાનીશો મુનીન્દ્રાન્ પ્રાહ ભાવિતાન્

ઇહાશ્રમવરે રમ્યે નિવસિષ્યથ સર્વદા ।
મદ્ભાવનાસમાયુક્તાસ્તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યથ

યે ઽત્ર મામર્ચયન્તીહ લોકે ધર્મપરા જનાઃ ।
તેષાં દદામિ પરમં ગાણપત્યં હિ શાશ્વતમ્

અત્ર નિત્યં વસિષ્યામિ સહ નારાયણેન ચ ।
પ્રાણાનિહ નરસ્ત્યક્ત્વા ન ભૂયો જન્મ વિન્દતિ

સંસ્મરન્તિ ચ યે તીર્થં દેશાન્તરગતા જનાઃ ।
તેષાં ચ સર્વપાપાનિ નાશયામિ દ્વિજોત્તમાઃ

શ્રાદ્ધં દાનં તપો હોમઃ પિણ્ડનિર્વપણં તથા ।
ધ્યાનં જપશ્ચ નિયમઃ સર્વમત્રાક્ષયં કૃતમ્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન દ્રષ્ટવ્યં હિ દ્વિજાતિભિઃ ।
દેવદારુવનં પુણ્યં મહાદેવનિષેવિતમ્

યત્રેસ્વરો મહાદેવો વિષ્ણુર્વા પુરુષોત્તમઃ ।
તત્ર સન્નિહિતા ગઙ્ગાતીર્થાન્યાયતનાનિ ચ