કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.33

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે દ્વાત્રિશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
મનુષ્યાણાં તુ હરણં કૃત્વા સ્ત્રીણાં ગૃહસ્ય ચ ।
વાપીકૂપજલાનાં ચ શુધ્યેચ્ચાન્દ્રાયણેન તુ

દ્રવ્યાણામલ્પસારાણાં સ્તેયં કૃત્વાન્યવેશ્મતઃ ।
ચરેત્ સાંતપનં કૃચ્છ્રં તન્નિર્યાત્યાત્મશુદ્ધયે

ધાન્યાન્નધનચૌર્યં તુ કૃત્વા કામાદ્ દ્વિજોત્તમઃ ।
સ્વજાતીયગૃહાદેવ કૃચ્છ્રાર્ધેન વિશુદ્ધ્યતિ

ભક્ષભોજ્યાપહરણે યાનશય્યાસનસ્ય ચ ।
પુષ્પમૂલફલાનાં ચ પઞ્ચગવ્યં વિશોધનમ્

તૃણકાષ્ઠદ્રુમાણાં ચ શુષ્કાન્નસ્ય ગુડસ્ય ચ ।
ચૈલચર્મામિષાણાં ચ ત્રિરાત્રં સ્યાદભોજનમ્

મણિમુક્તાપ્રવાલાનાં તામ્રસ્ય રજતસ્ય ચ ।
અયઃ કાંસ્યોપલાનાં ચ દ્વાદશાહં કણાશનમ્

કાર્પાસકીટજોર્ણાનાં દ્વિશફૈકશફસ્ય ચ ।
પક્ષિગન્ધૌષધીનાં ચ રજ્વાશ્ચૈવ ત્ર્યહં પયઃ

નરમાંસાશનં કૃત્વા ચાન્દ્રાયણમથાચરેત્ ।
કાકં ચૈવ તથા શ્વાનં જગ્ધ્વા હસ્તિનમેવ ચ ।
વરાહં કુક્કુટં ચાથ તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુધ્યતિ

ક્રવ્યાદાનાં ચ માંસાનિ પુરીષં મૂત્રમેવ ચ ।
ગોગોમાયુકપીનાં ચ તદેવ વ્રતમાચરેત્ ।
ઉપોષ્ય દ્વાદશાહં તુ કૂષ્માણ્ડૈર્જુહુયાદ્ ઘૃતમ્

નકુલોલૂકમાર્જારં જગ્ધ્વા સાંતપનં ચરેત્ ।
શ્વાપદોષ્ટ્રખરાઞ્જગ્ધ્વા તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ ।
વ્રતવચ્ચૈવ સંસ્કારં પૂર્વેણ વિધિનૈવ તુ

બકં ચૈવ બલાકં ચ હંસં કારણ્ડવં તથા ।
ચક્રવાકં પ્લવં જગ્ઘ્વા દ્વાદશાહમભોજનમ્

કપોતં ટિટ્ટિભં ચૈવ શુકં સારસમેવ ચ ।
ઉલૂકં જાલપાદં ચ જગ્ધ્વાપ્યેતદ્ વ્રતં ચરેત્

શિશુમારં તથા ચાષં મત્સ્યમાંસં તથૈવ ચ ।
જગ્ધ્વા ચૈવ કટાહારમેતદેવ ચરેદ્ વ્રતમ્

કોકિલં ચૈવ મત્સ્યાંશ્ચ મણ્ડુકં ભુજગં તથા ।
ગોમૂત્રયાવકાહારો માસેનૈકેન શુદ્ધ્યતિ

જલેચરાંશ્ચ જલજાન્ પ્રત્તુદાન્નખવિષ્કિરાન્ ।
રક્તપાદાંસ્તથા જગ્ધ્વા સપ્તાહં ચૈતદાચરેત્

શુનો માંસં શુષ્કમાંસમાત્માર્થં ચ તથા કૃતમ્ ।
ભુક્ત્વા માસં ચરેદેતત્ તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

વાર્તાકં ભુસ્તૃણં શિગ્રું ખુખુણ્ડં કરકં તથા ।
પ્રાજાપત્યં ચરેજ્જગ્ધ્વા શઙ્ખં કુમ્ભીકમેવ ચ

પલાણ્ડું લશુનં ચૈવ ભુક્ત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
નાલિકાં તણ્ડુલીયં ચ પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધ્યતિ

અશ્માન્તકં તથા પોતં તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ ।
પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધિઃ સ્યાત્ કક્કુભાણ્ડસ્ય ભક્ષણે

અલાબું કિંશુકં ચૈવ ભુક્ત્વા ચૈતદ્ વ્રતં ચરેત્ ।
ઉદુમ્બરં ચ કામેન તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ

વૃથા કૃસરસંયાવં પાયસાપૂપસંકુલમ્ ।
ભુક્ત્વા ચૈવં વિધં ત્વન્નં ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યતિ

પીત્વા ક્ષીરાણ્યપેયાનિ બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।
ગોમૂત્રયાવકાહારો માસેનૈકેન શુદ્ધ્યતિ

અનિર્દશાહં ગોક્ષીરં માહિષં ચાજમેવ ચ ।
સંધિન્યાશ્ચ વિવત્સાયાઃ પિબન્ ક્ષીરમિદં ચરેત્

એતેષાં ચ વિકારાણિ પીત્વા મોહેન માનવઃ ।
ગોમૂત્રયાવકાહારઃ સપ્તરાત્રેણ શુદ્ધ્યતિ

ભુક્ત્વા ચૈવ નવશ્રાદ્ધે મૃતકે સૂતકે તથા ।
ચાન્દ્રાયણેન શુદ્ધ્યેત બ્રાહ્મણસ્તુ સમાહિતઃ

યસ્યાગ્નૌ હૂયતે નિત્યં ન યસ્યાગ્રં ન દીયતે ।
ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ સમ્યક્ તસ્યાન્નપ્રાશને દ્વિજઃ

અભોજ્યાનાં તુ સર્વેષાં ભુક્ત્વા ચાન્નમુપસ્કૃતમ્ ।
અન્તાવસાયિનાં ચૈવ તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ

ચાણ્ડાલાન્નં દ્વિજો ભુક્ત્વા સમ્યક્ ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
બુદ્ધિપૂર્વં તુ કૃચ્છ્રાબ્દં પુનઃ સંસ્કારમેવ ચ

અસુરામદ્યપાનેન કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્ ।
અભોજ્યાન્નં તુ ભુક્ત્વા ચ પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધ્યતિ

વિણ્મૂત્રપાશનં કૃત્વા રેતસશ્ચૈતદાચરેત્ ।
અનાદિષ્ટેષુ ચૈકાહં સર્વત્ર તુ યથાર્થતઃ

વિડ્વરાહખરોષ્ટ્રાણાં ગોમાયોઃ કપિકાકયોઃ ।
પ્રાશ્ય મૂત્રપુરીષાણિ દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

અજ્ઞાનાત્ પ્રાશ્ય વિણ્મૂત્રં સુરાસંસ્પૃષ્ટમેવ ચ ।
પુનઃ સંસ્કારમર્હન્તિ ત્રયો વર્ણા દ્વિજાતયઃ

ક્રવ્યાદાં પક્ષિણાં ચૈવ પ્રાશ્ય મૂત્રપુરીષકમ્ ।
મહાસાંતપનં મોહાત્ તથા કુર્યાદ્ દ્વિજોત્તમઃ ।
ભાસમણ્ડૂકકુરરે વિષ્કિરે કૃચ્છ્રમાચરેત્

પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધ્યેત બ્રાહામણોચ્છિષ્ટભોજને ।
ક્ષત્રિયે તપ્તકૃચ્છ્રં સ્યાદ્ વૈશ્યે ચૈવાતિકૃચ્છ્રકમ્ ।
શૂદ્રોચ્છિષ્ટં દ્વિજો ભુક્ત્વા કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

સુરાભાણ્ડોદરે વારિ પીત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
શુનોચ્છિષ્ટં દ્વિજો ભુક્ત્વા ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યતિ ।
ગોમૂત્રયાવકાહારઃ પીતશેષં ચ રાગવાન્

અપો મૂત્રપુરીષાદ્યૈર્દૂષિતાઃ પ્રાશયેદ્ યદા ।
તદા સાંતપનં પ્રોક્તં વ્રતં પાપવિશોધનમ્

ચાણ્ડાલકૂપભાણ્ડેષુ યદિ જ્ઞાનાત્ પિબેજ્જલમ્ ।
ચરેત્ સાંતપનં કૃચ્છ્રં બ્રાહ્મણઃ પાપશોધનમ્

ચાણ્ડાલેન તુ સંસ્પૃષ્ટં પીત્વા વારિ દ્વિજોત્તમઃ ।
ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યેત પઞ્ચગવ્યેન ચૈવ હિ

મહાપાતકિસંસ્પર્શે ભુઙ્ક્તે ઽસ્નાત્વા દ્વિજો યદિ ।
બુદ્ધિપૂર્વં તુ મૂઢાત્મા તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્

સ્પૃષ્ટ્વા મહાપાતકિનં ચાણ્ડાલં વા રજસ્વલામ્ ।
પ્રમાદાદ્ ભોજનં કૃત્વા ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યતિ

સ્નાનાર્હે યદિ ભુઞ્જીત અહોરાત્રેણ શુદ્ધ્યતિ ।
બુદ્ધિપૂર્વં તુ કૃચ્છ્રેણ ભગવાનાહ પદ્મજઃ

શુષ્કપર્યુષિતાદીનિ ગવાદિપ્રતિદૂષિતમ્ ।
ભુક્ત્વોપવાસં કુર્વોત કૃચ્છ્રપાદમથાપિ વા

સંવત્સરાન્તે કૃચ્છ્રં તુ ચરેદ્ વિપ્રઃ પુનઃ પુનઃ ।
અજ્ઞાતભુક્તશુદ્ધ્યર્થં જ્ઞાતસ્ય તુ વિશેષતઃ

વ્રાત્યાનાં યજનં કૃત્વા પરેષામન્ત્યકર્મ ચ ।
અભિચારમહીનં ચ ત્રિભિઃ કૃચ્છ્રૈર્વિશુદ્ધ્યતિ

બ્રાહ્મણાદિહતાનાં તુ કૃત્વા દાહાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
ગોમૂત્રયાવકાહારઃ પ્રાજાપત્યેન શુદ્ધ્યતિ

તૈલાભ્યક્તો ઽથવા કુર્યાદ્ યદિ મૂત્રપુરીષકે ।
અહોરાત્રેણ શુદ્ધ્યેત શ્મશ્રુકર્મ ચ મૈથુનમ્

એકાહેન વિવાહાગ્નિં પરિહાર્ય દ્વિજોત્તમઃ ।
ત્રિરાત્રેણ વિશદ્ધ્યેત ત્રિરાત્રાત્ ષડહં પુનઃ

દશાહં દ્વાદશાહં વા પરિહાર્ય પ્રમાદતઃ ।
કૃચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણં કુર્યાત્ તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

પતિતાદ્ દ્રવ્યમાદાય તદુત્સર્ગેણ શુદ્ધ્યતિ ।
ચરેત્ સાંતપનં કૃચ્છ્રમિત્યાહ ભગવાન્ પ્રભુઃ

અનાશકનિવૃત્તાસ્તુ પ્રવ્રજ્યાવસિતાસ્તથા ।
ચરેયુસ્ત્રીણિ કૃચ્છ્રાણિ ત્રીણિ ચાન્દ્રાયણાનિ ચ

પુનશ્ચ જાતકર્માદિસંકારૈઃ સંસ્કૃતા દ્વિજાઃ ।
શુદ્ધ્યેયુસ્તદ્ વ્રતં સમ્યક્ ચરેયુર્ધર્મવર્ધનાઃ

અનુપાસિતસંધ્યસ્તુ તદહર્યાપકો વસેત્ ।
અનશ્નન્ સંયતમના રાત્રૌ ચેદ્ રાત્રિમેવ હિ

અકૃત્વા સમિદાધાનં શુચિઃ સ્નાત્વા સમાહિતઃ ।
ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રસ્ય જપ્યં કુર્યાદ્ વિશુદ્ધયે

ઉપાસીત ન ચેત્ સંધ્યાં ગૃહસ્થો ઽપિ પ્રમાદતઃ ।
સ્નાત્વા વિશુદ્ધ્યતે સદ્યઃ પરિશ્રાન્તસ્તુ સંયમાત્

વેદોદિતાનિ નિત્યાનિ કર્માણિ ચ વિલોપ્ય તુ ।
સ્નાતકવ્રતલોપં તુ કૃત્વા ચોપવસેદ્ દિનમ્

સંવત્સરં ચરેત્ કૃચ્છ્રમગ્ન્યુત્સાદી દ્વિજોત્તમઃ ।
ચાન્દ્રાયણં ચરેદ્ વ્રાત્યો ગોપ્રદાનેન શુદ્ધ્યતિ

નાસ્તિક્યં યદિ કુર્વોત પ્રાજાપત્યં ચરેદ્ દ્વિજઃ ।
દેવદ્રોહં ગુરુદ્રોહં તપ્તકૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ

ઉષ્ટ્રયાનં સમારુહ્ય ખરયાનં ચ કામતઃ ।
ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યેત્ તુ નગ્નો વા પ્રવિશેજ્જલમ્

ષષ્ઠાન્નકાલતામાસં સંહિતાજપ એવ ચ ।
હોમાશ્ચ શાકલા નિત્યમપાઙ્ક્તાનાં વિશોધનમ્

નીલં રક્તં વસિત્વા ચ બ્રાહ્મણો વસ્ત્રમેવ હિ ।
અહોરાત્રોષિતઃ સ્નાતઃ પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

વેદધર્મપુરાણાનાં ચણ્ડાલસ્ય તુ ભાષણે ।
ચાન્દ્રાયણેન શુદ્ધિઃ સ્યાન્ન હ્યન્યા તસ્ય નિષ્કૃતિઃ

ઉદ્બન્ધનાદિનિહતં સંસ્પૃશ્ય બ્રાહ્મણઃ ક્વચિત્ ।
ચાન્દ્રાયણેન શુદ્ધિઃ સ્યાત્ પ્રાજાપત્યેન વા પુનઃ

ઉચ્છિષ્ટો યદ્યનાચાન્તશ્ચાણ્ડાલાદીન્ સ્પૃશેદ્ દ્વિજઃ ।
પ્રમાદાદ્ વૈ જપેત્ સ્નાત્વા ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રકમ્

દ્રુપદાનાં શતં વાપિ બ્રહ્મચારી સમાહિતઃ ।
ત્રિરાત્રોપોષિતઃ સમ્યક્ પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

ચણ્ડાલપતિતાદીંસ્તુ કામાદ્ યઃ સંસ્પૃશેદ્ દ્વિજઃ ।
ઉચ્છિષ્ટસ્તત્ર કુર્વોત પ્રાજાપત્યં વિશુદ્ધયે

ચાણ્ડાલસૂતકશવાંસ્તથા નારીં રજસ્વલામ્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાયાદ્ વિશુદ્ધ્યર્થં તત્સ્પૃષ્ટં પતિતિં તથા

ચાણ્ડાલસૂતકશવૈઃ સંસ્પૃષ્ટં સંસ્પૃશેદ્ યદિ ।
પ્રમાદાત્ તત આચમ્ય જપં કુર્યાત્ સમાહિતઃ

તત્ સ્પૃષ્ટસ્પર્શિનં સ્પૃષ્ટ્વા બુદ્ધિપૂર્વં દ્વિજોત્તમઃ ।
આચમેત્ તદ્ વિશુદ્ધ્યર્થં પ્રાહ દેવઃ પિતામહઃ

ભુઞ્જાનસ્ય તુ વિપ્રસ્ય કદાચિત્ સંસ્ત્રવેદ્ ગુદમ્ ।
કૃત્વા શૌચં તતઃ સ્નાયાદુપોષ્ય જુહુયાદ્ ઘૃતમ્

ચાણ્ડાલાન્ત્યશવં સ્પૃષ્ટ્વા કૃચ્છ્રં કુર્યાદ્ વિશુદ્ધયે ।
સ્પૃષ્ટ્વાભ્યક્તસ્ત્વસંસ્પૃશ્યમહોરાત્રેણ શુદ્ધ્યતિ

સુરાં સ્પૃષ્ટ્વા દ્વિજઃ કુર્યાત્ પ્રાણાયામત્રયં શુચિઃ ।
પલાણ્ડું લશુનં ચૈવ ઘૃતં પ્રાશ્ય તતઃ શુચિઃ

બ્રાહ્મણસ્તુ શુના દષ્ટસ્ત્ર્યહં સાયં પયઃ પિબેત્ ।
નાભેરૂર્ધ્વં તુ દષ્ટસ્ય તદેવ દ્વિગુણં ભવેત્

સ્યાદેતત્ ત્રિગુણં બાહ્વોર્મૂર્ધ્નિ ચ સ્યાચ્ચતુર્ગુણમ્ ।
સ્નાત્વા જપેદ્ વા સાવિત્રીં શ્વભિર્દષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ

અનિર્વર્ત્ય મહાયજ્ઞાન્ યો ભુઙ્ક્તે તુ દ્વિજોત્તમઃ ।
અનાતુરઃ સતિ ધને કૃચ્છ્રાર્ધેન સ શુદ્ધ્યતિ

આહિતાગ્નિરુપસ્થાનં ન કુર્યાદ્ યસ્તુ પર્વણિ ।
ઋતૌ ન ગચ્છેદ્ ભાર્યાં વા સો ઽપિ કૃચ્છ્રાર્ધમાચરેત્

વિનાદ્ભિરપ્સુ નાપ્યાર્તઃ શરીરં સન્નિવેશ્ય ચ ।
સચૈલો જલમાપ્લુત્ય ગામાલભ્ય વિશુદ્ધ્યતિ

બુદ્ધિપૂર્વં ત્વભ્યુદિતો જપેદન્તર્જલે દ્વિજઃ ।
ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રં તુ ત્ર્યહં ચોપવસેદ્ વ્રતી

અનુગમ્યેચ્છયા શૂદ્રં પ્રેતીભૂતં દ્વિજોત્તમઃ ।
ગાયત્ર્યષ્ટસહસ્રં ચ જપ્યં કુર્યાન્નદીષુ ચ

કૃત્વા તુ શપથં વિપ્રો વિપ્રસ્ય વધસંયુતમ્ ।
મૃષૈવ યાવકાન્નેન કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્

પઙ્ક્ત્યાં વિષમદાનં તુ કૃત્વા કૃચ્છ્રેણ શુદ્ધ્યતિ ।
છાયાં શ્વપાકસ્યારુહ્ય સ્નાત્વા સંપ્રાશયેદ્ ઘૃતમ્

ઈક્ષેદાદિત્યમશુચિર્દૃષ્ટ્વાગ્નિં ચન્દ્રમેવ વા ।
માનુષં ચાસ્થિ સંસ્પૃશ્ય સ્નાનં કૃત્વા વિશુદ્ધ્યતિ

કૃત્વા તુ મિથ્યાધ્યયનં ચરેદ્ ભૈક્ષં તુ વત્સરમ્ ।
કૃતઘ્નો બ્રાહ્મણગૃહે પઞ્ચ સંવત્સરં વ્રતી

હુઙ્કારં બ્રાહ્મણસ્યોક્ત્વા ત્વઙ્કારં ચ ગરીયસઃ ।
સ્નાત્વાનશ્નન્નહઃ શેષં પ્રણિપત્ય પ્રસાદયેત્

તાડયિત્વા તૃણેનાપિ કણ્ઠં બદ્ધ્વાપિ વાસસા ।
વિવાદે વાપિ નિર્જિત્ય પ્રણિપત્ય પ્રસાદયેત્

અવગૂર્ય ચરેત્ કૃચ્છ્રમતિકૃચ્છ્રં નિપાતને ।
કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રૌ કુર્વોત વિપ્રસ્યોત્પાદ્ય શોણિતમ્

ગુરોરાક્રોશમનૃતં કૃત્વા કુર્યાદ્ વિશોધનમ્ ।
એકરાત્રં ત્રિરાત્રં વા તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

દેવર્ષોણામભિમુખં ષ્ઠીવનાક્રોશને કૃતે ।
ઉલ્મુકેન દહેજ્જિહ્વાં દાતવ્યં ચ હિરણ્યકમ્

દેવોદ્યાને તુ યઃ કુર્યાન્મૂત્રોચ્ચારં સકૃદ્ દ્વિજઃ ।
છિન્દ્યાચ્છિશ્નં તુ શુદ્ધ્યર્થં ચરેચ્ચાન્દ્રાયણં તુ વા

દેવતાયતને મૂત્રં કૃત્વા મોહાદ્ દ્વિજોત્તમઃ ।
શિશ્નસ્યોત્કર્તનં કૃત્વા ચાન્દ્રાયણમથાચરેત્

દેવતાનામૃષીણાં ચ દેવાનાં ચૈવ કુત્સનમ્ ।
કૃત્વા સમ્યક્ પ્રકુર્વોત પ્રાજાપત્યં દ્વિજોત્તમઃ

તૈસ્તુ સંભાષણં કૃત્વા સ્નાત્વા દેવાન્ સમર્ચયેત્ ।
દૃષ્ટ્વા વીક્ષેત ભાસ્વન્તં સ્મ્વત્વા વિશેશ્વરં સ્મરેત્

યઃ સર્વભૂતાધિપતિં વિશ્વેશાનં વિનિન્દતિ ।
ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ શક્યા કર્તું વર્ષશતૈરપિ

ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ પૂર્વં કૃચ્છ્રં ચૈવાતિકૃચ્છ્રકમ્ ।
પ્રપન્નઃ શરણં દેવં તસ્માત્ પાપાદ્ વિમુચ્યતે

સર્વસ્વદાનં વિધિવત્ સર્વપાપવિશોધનમ્ ।
ચાન્દ્રાયણં ચવિધિના કૃચ્છ્રં ચૈવાતિકૃચ્છ્રકમ્

પુણ્યક્ષેત્રાભિગમનં સર્વપાપવિનાશનમ્ ।
દેવતાભ્યર્ચનં નૄણામશેષાઘવિનાશનમ્

અમાવસ્યાં તિથિં પ્રાપ્ય યઃ સમારાધયેચ્છિવમ્ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા તુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં મહાદેવં તથા કૃષ્ણચતુર્દશીમ્ ।
સંપૂજ્ય બ્રાહ્મણમુખે સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ત્રયોદશ્યાં તથા રાત્રૌ સોપહારં ત્રિલોચનમ્ ।
દૃષ્ટ્વેશં પ્રથમે યામે મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

ઉપોષિતશ્ચતુર્દશ્યાં કૃષ્ણપક્ષે સમાહિતઃ ।
યમાચ ધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાન્તકાય ચ

વૈવસ્વતાય કાલાય સર્વભૂતક્ષયાય ચ ।
પ્રત્યેકં તિલસંયુક્તાન્ દદ્યાત્ સપ્તોદકાઞ્જલીન્ ।
સ્નાત્વા નદ્યાં તુ પૂર્વાહ્ને મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

બ્રહ્મચર્યમધઃ શય્યામુપવાસં દ્વિજાર્ચનમ્ ।
વ્રતેષ્વેતેષુ કુર્વોત શાન્તઃ સંયતમાનસઃ

અમાવસ્યાયાં બ્રહ્માણં સમુદ્દિશ્ય પિતામહમ્ ।
બ્રાહ્મણાંસ્ત્રીન્ સમભ્યર્ચ્ય મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

ષષ્ઠ્યામુપોષિતો દેવં શુક્લપક્ષે સમાહિતઃ ।
સપ્તમ્યામર્ચયેદ્ ભાનું મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

ભરણ્યાં ચ ચતુર્થ્યાં ચ શનૈશ્ચરદિને યમમ્ ।
પૂજયેત્ સપ્તજન્મોત્થૈર્મુચ્યતે પાતકૈર્નરઃ

એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ ।
દ્વાદશ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તપો જપસ્તીર્થસેવા દેવબ્રાહ્મણપૂજનમ્ ।
ગ્રહણાદિષુ કાલેષુ મહાપાતકશોધનમ્

યઃ સર્વપાપયુક્તો ઽપિ પુણ્યતીર્થેષુ માનવઃ ।
નિયમેન ત્યજેત્ પ્રાણાન્ સ મુચ્યેત્ સર્વપાતકૈઃ

બ્રહ્મઘ્નં વા કૃતઘ્નં વા મહાપાતકદૂષિતમ્ ।
ભર્તારમુદ્ધરેન્નારી પ્રવિષ્ટા સહ પાવકમ્

એતદેવ પરં સ્ત્રીણાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિદુર્બુધાઃ ।
સર્વપાપસમુદ્ભૂતૌ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

પતિવ્રતા તુ યા નારી ભર્તૃશુશ્રૂષણોત્સુકા ।
ન તસ્યા વિદ્યતે પાપમિહ લોકે પરત્ર ચ

પતિવ્રતા ધર્મરતા રુદ્રાણ્યેવ ન સંશયઃ ।
નાસ્યાઃ પરાભવં કર્તું શક્નોતીહ જનઃ ક્વચિત્

યથા રામસ્ય સુભગા સીતા ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા ।
પત્ની દાશરથેર્દેવી વિજિગ્યે રાક્ષસેશ્વરમ્

રામસ્ય ભાર્યાં વિમલાં રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
સીતાં વિશાલનયનાં ચકમે કાલચોદિતઃ

ગૃહીત્વા માયયા વેષં ચરન્તીં વિજને વને ।
સમાહર્તું મતિં ચક્રે તાપસઃ કિલ કામિનીમ્

વિજ્ઞાય સા ચ તદ્ભાવં સ્મૃત્વા દાશરથિં પતિમ્ ।
જગામ શરણં વહ્નિમાવસથ્યં શુચિસ્મિતા

ઉપતસ્થે મહાયોગં સર્વદોષવિનાશનમ્ ।
કૃતાઞ્જલી રામપત્ની શાક્ષાત્ પતિમિવાચ્યુતમ્

નમસ્યામિ મહાયોગં કૃતાન્તં ગહનં પરમ્ ।
દાહકં સર્વભૂતાનામીશાનં કાલરૂપિણમ્

નમસ્યે પાવકં દેવં સાક્ષિણં વિશ્વતોમુખમ્ ।
આત્માનં દીપ્તવપુષં સર્વભૂતહૃદી સ્થિતમ્

પ્રપદ્યે શરણં વહ્નિં બ્રહ્મણ્યં બ્રહ્મરૂપિણમ્ ।
ભૂતેશં કૃત્તિવસનં શરણ્યં પરમં પદમ્

ઓં પ્રપદ્યે જગન્મૂર્તિં પ્રભવં સર્વતેજસામ્ ।
મહાયોગેશ્વરં વહ્નિમાદિત્યં પરમેષ્ઠિનમ્

પ્રપદ્યે શરણં રુદ્રં મહાગ્રાસં ત્રિશૂલિનમ્ ।
કાલાગ્નિં યોગિનામીશં ભોગમોક્ષફલપ્રદમ્

પ્રપદ્યે ત્વાં વિરૂપાક્ષં ભુર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વરૂપિણમ્ ।
હિરણ્યમયે ગૃહે ગુપ્તં મહાન્તમમિતૌજસમ્

વૈશ્વાનરં પ્રપદ્યે ઽહં સર્વભૂતેષ્વવસ્થિતમ્ ।
હવ્યકવ્યવહં દેવં પ્રપદ્યે વહ્નિમીશ્વરમ્

પ્રપદ્યે તત્પરં તત્ત્વં વરેણ્યં સવિતુઃ સ્વયમ્ ।
ભર્ગમગ્નિપરં જ્યોતી રક્ષ માં હવ્યવાહન

ઇતિ વહ્ન્યષ્ટકં જપ્ત્વા રામપત્ની યશસ્વિની ।
ધ્યાયન્તી મનસા તસ્થૌ રામમુન્મીલિતેક્ષણા

અથાવસથ્યાદ્ ભગવાન્ હવ્યવાહો મહેશ્વરઃ ।
આવિરાસીત્ સુદીપ્તાત્મા તેજસા પ્રદહન્નિવ

સ્વષ્ટ્વા માયામયીં સીતાં સ રાવણવધેપ્સયા ।
સીતામાદાય ધર્મિષ્ઠાં પાવકો ઽન્તરધીયત

તાં દૃષ્ટ્વા તાદૃશીં સીતાં રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
સમાદાય યયૌ લઙ્કાં સાગરાન્તરસંસ્થિતામ્

કૃત્વાથ રાવણવધં રામો લક્ષ્મણસંયુતઃ ।
મસાદાયાભવત્ સીતાં શઙ્કાકુલિતમાનસઃ

સા પ્રત્યયાય ભૂતાનાં સીતા માયામીય પુનઃ ।
વિવેશ પાવકં દીપ્તં દદાહ જ્વલનો ઽપિ તામ્

દગ્ધ્વા માયામયીં સીતાં ભગવાનુગ્રદીધિતિઃ ।
રામાયાદર્શયત્ સીતાં પાવકો ઽભૂત્ સુરપ્રિયઃ

પ્રગૃહ્ય ભર્તુશ્ચરણૌ કરાભ્યાં સા સુમધ્યમા ।
ચકાર પ્રણતિં ભૂમૌ રામાય જનકાત્મજા

દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટમના રામો વિસ્મયાકુલલોચનઃ ।
નનામ વહ્નિં સિરસા તોષયામાસ રાઘવઃ

ઉવાચ વહ્નેર્ભગવાન્ કિમેષા વરવર્ણિની ।
દગ્ધા ભગવતા પૂર્વં દૃષ્ટા મત્પાર્શ્વમાગતા

તમાહ દેવો લોકાનાં દાહકો હવ્યવાહનઃ ।
યથાવૃત્તં દાશરથિં ભૂતાનામેવ સન્નિધૌ

ઇયં સા મિથિલેશેન પાર્વતીં રુદ્રવલ્લભામ્ ।
આરાધ્ય લબ્ધા તપસા દેવ્યાશ્ચાત્યન્તવલ્લભા

ભર્તુઃ શુશ્રૂષણોપેતા સુશીલેયં પતિવ્રતા ।
ભવાનીપાર્શ્વમાનીતા મયા રાવણકામિતા

યા નીતા રાક્ષસેશેન સીતા ભગવતાહૃતા ।
મયા માયામયી સૃષ્ટા રાવણસ્ય વધાય સા

તદર્થં ભવતા દુષ્ટો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
મયોપસંહૃતા ચૈવ હતો લોકવિનાશનઃ

ગૃહાણ વિમલામેનાં જાનકીં વચનાન્મમ ।
પશ્ય નારાયણં દેવં સ્વાત્માનં પ્રભવાવ્યયમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંશ્ચણ્ડો વિશ્ચાર્ચિર્વિશ્વતોમુખઃ ।
માનિતો રાઘવેણાગ્નિર્ભૂતૈશ્ચાન્તરધીયત

એતતે પતિવ્રતાનાં વૈં માહાત્મ્યં કથિતં મયા ।
સ્ત્રીણાં સર્વાઘશમનં પ્રાયશ્ચિત્તમિદં સ્મૃતમ્

અશેષપાપયુક્તસ્તુ પુરુષો ઽપિ સુસંયતઃ ।
સ્વદેહં પુણ્યતીર્થેષુ ત્યક્ત્વા મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

પૃથિવ્યાં સર્વતીર્થેષુ સ્નાત્વા પુણ્યેષુ વા દ્વિજઃ ।
મુચ્યતે પાતકૈઃ સર્વૈઃ સમસ્તૈરપિ પૂરુષઃ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યેષ માનવો ધર્મો યુષ્માકં કથિતો મયા ।
મહેશારાધનાર્થાય જ્ઞાનયોગં ચ શાશ્વતમ્

યો ઽનેન વિધિના યુક્તં જ્ઞાનયોગં સમાચરેત્ ।
સ પશ્યતિ મહાદેવં નાન્યઃ કલ્પશતૈરપિ

સ્થાપયેદ્ યઃ પરં ધર્મં જ્ઞાનં તત્પારમેશ્વરમ્ ।
ન તસ્માદધિકો લોકે સ યોગી પરમો મતઃ

ય સંસ્થાપયિતું શક્તો ન કુર્યાન્મોહિતો જનઃ ।
સ યોગયુક્તો ઽપિ મુનિર્નાત્યર્થં ભગવત્પ્રિયઃ

તસ્માત્ સદૈવ દાતવ્યં બ્રાહ્મણેષુ વિશેષતઃ ।
ધર્મયુક્તેષુ શાન્તેષુ શ્રદ્ધયા ચાન્વિતેષુ વૈ

યઃ પઠેદ્ ભવતાં નિત્યં સંવાદં મમ ચૈવ હિ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો ગચ્છેત પરમાં ગતિમ્

શ્રાદ્ધે વા દૈવિકે કાર્યે બ્રાહ્મણાનાં ચ સન્નિધૌ ।
પઠેત નિત્યં સુમનાઃ શ્રોતવ્યં ચ દ્વિજાતિભિઃ

યોર્ઽથં વિચાર્ય યુક્તાત્મા શ્રાવયેદ્ બ્રાહ્મણાન્ શુચીન્ ।
સ દોષકઞ્ચુકં ત્યક્ત્વા યાતિ દેવં મહેશ્વરમ્

એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્ વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ।
સમાશ્વાસ્ય મુનીન્ સૂતં જગામ ચ યથાગતમ્