કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.32

ઇતિ શ્રીકૂર્મપારાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે એકત્રિશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
સુરાપસ્તુ સુરાં તપ્તામગ્નિવર્ણાં સ્વયં પિબેત્ ।
તયા સ કાયે નિર્દગ્ધે મુચ્યતે તુ દ્વિજોત્તમઃ

ગોમૂત્રમગ્નિવર્ણં વા ગોશકૃદ્રસમેવ વા ।
પયો ઘૃતં જલં વાથ મુચ્યતે પાતકાત્ તતઃ

જલાર્દ્રવાસાઃ પ્રયતો ધ્યાત્વા નારાયણં હરિમ્ ।
બ્રહ્મહત્યાવ્રતં ચાથ ચરેત્ તત્પાપશાન્તયે

સુવર્ણસ્તેયકૃદ્ વિપ્રો રાજાનમભિગમ્ય તુ ।
સ્વકર્મ ખ્યાપયન્ બ્રૂયાન્માં ભવાનનુશાસ્ત્વિતિ

ગૃહીત્વા મુસલં રાજા સકૃદ્ હન્યાત્ તતઃ સ્વયમ્ ।
વધે તુ શુદ્ધ્યતે સ્તેનો બ્રાહ્મણસ્તપસૈવ વા

સ્કન્ધેનાદાય મુસલં લકુટં વાપિ ખાદિરમ્ ।
શક્તિં ચોભયતસ્તીક્ષ્ણામાયસં દણ્ડમેવ વા

રાજા તેન ચ ગન્તવ્યો મુક્તકેશેન ધાવતા ।
આચક્ષાણેન તત્પાપમેવઙ્કર્માસ્મિ શાધિ મામ્

શાસનાદ્ વા વિમોક્ષાદ્ વા સ્તેનઃ સ્તેયાદ્ વિમુચ્યતે ।
અશાસિત્વા તુ તં રાજાસ્તેનસ્યાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્

તપસાપનુનુત્સુસ્તુ સુવર્ણસ્તેયજં મલમ્ ।
ચીરવાસા દ્વિજો ઽરણ્યે ચરેદ્ બ્રહ્મહણો વ્રતમ્

સ્નાત્વાશ્વમેધાવભૃથે પૂતઃ સ્યાદથવા દ્વિજઃ ।
પ્રદદ્યાદ્ વાથ વિપ્રેભ્યઃ સ્વાત્મતુલ્યં હિરણ્યકમ્

ચરેદ્ વા વત્સરં કૃચ્છ્રં બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ।
બ્રાહ્મણઃ સ્વર્ણહારી તુ તત્પાપસ્યાપનુત્તયે

ગુરોર્ભાર્યાં સમારુહ્ય બ્રાહ્મણઃ કામમોહિતઃ ।
અવગૂહેત્ સ્ત્રિયં તપ્તાં દીપ્તાં કાર્ષ્ણાયસીં કૃતામ્

સ્વયં વા શિશ્નવૃષણાવુત્કૃત્યાધાય ચાઞ્ચલૌ ।
આતિષ્ઠેદ્ દક્ષિણામાશામાનિપાતાદજિહ્મગઃ

ગુર્વર્થં વા હતઃ શુદ્ધ્યેચ્ચરેદ્ વા બ્રહ્મહા વ્રતમ્ ।
શાખાં વા કણ્ટકોપેતાં પરિષ્વજ્યાથ વત્સરમ્ ।
અધઃ શયીત નિયતો મુચ્યતે ગુરુતલ્પગઃ

કૃચ્છ્રં વાબ્દં ચરેદ્ વિપ્રશ્ચીરવાસાઃ સમાહિતઃ ।
અશ્વમેધાવભૃથકે સ્નાત્વા વા શુદ્ધ્યતે નરઃ

કાલે ઽષ્ટમે વા ભુઞ્જાનો બ્રહ્મચારી સદાવ્રતી ।
સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરંસ્ત્રિરહ્નો ઽભ્યુપયન્નપઃ

અધઃ શાયી ત્રિભિર્વર્ષૈસ્તદ્ વ્યપોહતિ પાતકમ્ ।
ચાન્દ્રાયણાનિ વા કુર્યાત્ પઞ્ચ ચત્વારિ વા પુનઃ

પતિતૈઃ સંપ્રયુક્તાનામથ વક્ષ્યામિ નિષ્કૃતિમ્ ।
પતિતેન તુ સંસર્ગં યો યેન કુરુતે દ્વિજઃ ।
સ તત્પાપાપનોદાર્થં તસ્યૈવ વ્રતમાચરેત્

તપ્તકૃચ્છ્રં ચરેદ્ વાથ સંવત્સરમતન્દ્રિતઃ ।
ષાણ્માસિકે તુ સંસર્ગે પ્રાયશ્ચિત્તાર્ધમર્હતિ

એભિર્વ્રતૈરપોહન્તિ મહાપાતકિનો મલમ્ ।
પુણ્યતીર્થાભિગમનાત્ પૃથિવ્યાં વાથ નિષ્કૃતિઃ

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વઙ્ગનાગમઃ ।
કૃત્વા તૈશ્ચાપિ સંસર્ગં બ્રાહ્મણઃ કામકારતઃ

કુર્યાદનશનં વિપ્રઃ પુણ્યતીર્થે સમાહિતઃ ।
જ્વલન્તં વા વિશેદગ્નિં ધ્યાત્વા દેવં કપર્દિનમ્

ન હ્યન્યા નિષ્કૃતિર્દૃષ્ટા મુનિભિર્ધર્મવાદિભિઃ ।
તસ્માત્ પુણ્યેષુ તીર્થેષુ દહેદ્ વાપિ સ્વદેહકમ્

ગત્વા દુહિતરં વિપ્રઃ સ્વસારં વા સ્નુષામપિ ।
પ્રવિશેજ્જ્વલનં દીપ્તં મતિપૂર્વમિતિ સ્થિતિઃ

માતૃષ્વસાં માતુલાનીં તથૈવ ચ પિતૃષ્વસામ્ ।
ભાગિનેયીં સમારુહ્ય કુર્યાત્ કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રકૌ

ચાન્દ્રાયણં ચ કુર્વોત તસ્ય પાપસ્ય શાન્તયે ।
ધ્યાયન્ દેવં જગદ્યોનિમનાદિનિધનં પરમ્

ભ્રાતૃભાર્યાં સમારુહ્ય કુર્યાત્ તત્પાપશાન્તયે ।
ચાન્દ્રાયણાનિ ચત્વારિ પઞ્ચ વા સુસમાહિતઃ

પૈતૃષ્વસ્ત્રેયીં ગત્વા તુ સ્વસ્ત્રેયાં માતુરેવ ચ ।
માતુલસ્ય સુતાં વાપિ ગત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્

સખિભાર્યાં સમારુહ્ય ગત્વા શ્યાલીં તથૈવ ચ ।
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્

ઉદક્યાગમને વિપ્રસ્ત્રિરાત્રેણ વિશુધ્યતિ ।
ચાણ્ડાલીગમને ચૈવ તપ્તકૃચ્છ્રત્રયં વિદુઃ ।
સહ સાંતપનેનાસ્ય નાન્યથા નિષ્કૃતિઃ સ્મૃતા

માતૃગોત્રાં સમાસાદ્ય સમાનપ્રવરાં તથા ।
ચાદ્રાયણેન શુધ્યેત પ્રયતાત્મા સમાહિતઃ

બ્રાહ્મણો બ્રાહ્મણીં ગત્વા ગૃચ્છ્રમેકં સમાચરેત્ ।
કન્યકાં દૂષયિત્વા તુ ચરેચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

અમાનુષીષુ પુરુષ ઉદક્યાયામયોનિષુ ।
રેતઃ સિક્ત્વા જલે ચૈવ કૃચ્છ્રં સાન્તપનં ચરેત્

બન્ધકીગમને વિપ્રસ્ત્રિરાત્રેણ વિશુદ્ધ્યતિ ।
ગવિ ભથુનમાસેવ્ય ચરેચ્ચાન્દ્રાયણવ્રતમ્

અજાવી મૈથુનં કૃત્વા પ્રાજાપત્યં ચરેદ્ દ્વિજઃ ।
પતિતાં ચ સ્ત્રિયં ગત્વા ત્રિભિઃ કૃચ્છ્રૈ ર્વિશુદ્ધ્યતિ

પુલ્કસીગમને ચૈવ ક્રચ્છ્રં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
નટીં શૈલૂષકીં ચૈવ રજકીં વેણુજીવિનીમ્ ।
ગત્વા ચાન્દ્રાયણં કુર્યાત્ તથા ચર્મોપજીવિનીમ્

બ્રહામચારી સ્ત્રિયં ગચ્છેત્ કથઞ્ચિત્કામમોહિતઃ ।
સપ્તગારં ચરેદ્ ભૈક્ષં વસિત્વા ગર્દભાજિનમ્

ઉપસ્પૃશેત્ ત્રિષવણં સ્વપાપં પરિકીર્તયન્ ।
સંવત્સરેણ ચૈકેન તસ્માત્ પાપાત્ પ્રમુચ્યતે

બ્રહ્મહત્યાવ્રતં વાપિ ષણ્માસાનાચરેદ્ યમી ।
મુચ્યતે હ્યવકીર્ણો તુ બ્રાહ્મણાનુમતે સ્થિતઃ

સપ્તરાત્રમકૃત્વા તુ ભૈક્ષચર્યાગ્નિપૂજનમ્ ।
રેતસશ્ચ સમુત્સર્ગે પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્

ઓઙ્કારપૂર્વિકાભિસ્તુ મહાવ્યાહૃતિભિઃ સદા ।
સંવત્સરં તુ ભુઞ્જાનો નક્તં ભિક્ષાશનઃ શુચિઃ

સાવિત્રીં ચ જપેચ્ચૈવ નિત્યં ક્રોધવિવર્જિતઃ ।
નદીતીરેષુ તીર્થેષુ તસ્માત્ પાપાદ્ વિમુચ્યતે

હત્વા તુ ક્ષત્રિયં વિપ્રઃ કુર્યાદ્ બ્રહ્મહણો વ્રતમ્ ।
અકામતો વૈ ષણ્માસાન્ દદ્યાન્ પઞ્ચશતં ગવામ્

અબ્દં ચરેત નિયતો વનવાસી સમાહિતઃ ।
પ્રાજાપત્યં સાન્તપનં તપ્તકૃચ્છ્રં તુ વા સ્વયમ્

પ્રમાપ્યાકામતો વૈશ્યં કુર્યાત્ સંવત્સરદ્વયમ્ ।
ગોસહસ્રં સપાદં ચ દદ્યાદ્ બ્રહ્મહણો વ્રતમ્ ।
કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રૌ વા કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણમથાવિ વા

સંવત્સરં વ્રતં કુર્યાચ્છૂદ્રં હત્વા પ્રમાદતઃ ।
ગોસહસ્રાર્ધપાદં ચ દદ્યાત્ તત્પાપશાન્તયે

અષ્ટૌ વર્ષાણિ ષટ્ ત્રીણિ કુર્યાદ્ બ્રહ્મહણો વ્રતમ્ ।
હત્વા તુ ક્ષત્રિયં વૈશ્યં શૂદ્રં ચૈવ યથાક્રમમ્

નિહત્ય બ્રાહ્મણીં વિપ્રસ્ત્વષ્ટવર્ષં વ્રતં ચરેત્ ।
રાજન્યાં વર્ષષટ્કં તુ વૈશ્યાં સંવત્સરત્રયમ્ ।
વત્સરેણ વિશુદ્ધ્યેત શૂદ્રાં હત્વા દ્વિજોત્તમઃ

વૈશ્યાં હત્વા પ્રમાદેન કિઞ્ચિદ્ દદ્યાદ્ દ્વિજાતયે ।
અન્ત્યજાનાં વધે ચૈવ કુર્યાચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્ ।
પરાકેણાથવા શુદ્ધિરિત્યાહ ભગવાનજઃ

મણ્ડૂકં નકુલં કાકં દન્દશૂકં ચ મૂષિકમ્ ।
શ્વાનં હત્વા દ્વિજઃ કુર્યાત્ ષોડશાંશં વ્રતં તતઃ

પયઃ પિબેત્ ત્રિરાત્રં તુ શ્વાનં હત્વા સુયન્ત્રિતઃ ।
માર્જારં વાથ નકુલં યોજનં વાધ્વનો વ્રજેત્ ।
કૃચ્છ્રં દ્વાદશરાત્રં તુ કુર્યાદશ્વવધે દ્વિજઃ

અભ્રીં કાર્ષ્ણાયસીં દદ્યાત્ સર્પં હત્વા દ્વિજોત્તમઃ ।
પલાલભારં ષણ્ડં ચ સૈસકં ચૈકમાષકમ્

ધૃતકુમ્ભં વરાહં ચ તિલદ્રોણં ચ તિત્તિરિમ્ ।
શુકં દ્વિહાયનં વત્સં ક્રૌઞ્ચં હત્વા ત્રિહાયનમ્

હત્વા હંસં બલાકાં ચ બકં બર્હિણમેવ ચ ।
વાનરં શ્યેનભાસૌ ચ સ્પર્શયેદ્ બ્રાહ્મણાય ગામ્

ક્રવ્યાદાંસ્તુ મૃગાન્ હત્વા ધેનું દદ્યાત્ પયસ્વિનીમ્ ।
અક્રવ્યાદાન્ વત્સતરીમુષ્ટ્રં હત્વા તુ કૃષ્ણલમ્

કિઞ્ચિદેવ તુ વિપ્રાય દદ્યાદસ્થિમતાં વધે ।
અનસ્થ્નાં ચૈવ હિંસાયાં પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ

ફલદાનાં તુ વૃક્ષાણાં છેદને જપ્યમૃક્શતમ્ ।
ગુલ્મવલ્લીલતાનાં તુ પુષ્પિતાનાં ચ વીરુધામ્

અન્યેષાં ચૈવ વૃક્ષાણાં સરસાનાં ચ સર્વશઃ ।
ફલપુષ્પોદ્ભવાનાં ચ ઘૃતપ્રાશો વિશોધનમ્

હસ્તિનાં ચ વધે દૃષ્ટં તપ્તકૃચ્છ્રં વિશોધનમ્ ।
ચાન્દ્રાયણં પરાકં વા ગાં હત્વા તુ પ્રમાદતઃ ।
મતિપૂર્વં વધે ચાસ્યાઃ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે