કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.30

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે એકોનત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
અતઃ પરં પ્રવલક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તવિધિં શુભમ્ ।
હિતાય સર્વવિપ્રાણાં દોષાણામપનુત્તયે

અકૃત્વા વિહિતં કર્મ કૃત્વા નિન્દિતમેવ ચ ।
દોષમાપ્નોતિ પુરુષઃ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશોધનમ્

પ્રાયશ્ચિત્તમકૃત્વા તુ ન તિષ્ઠેદ્ બ્રાહ્મણઃ ક્વચિત્ ।
યદ્ બ્રૂયુર્બ્રાહ્મણાઃ શાન્તા વિદ્વાંસસ્તત્સમાચરેત્

વેદાર્થવિત્તમઃ શાન્તો ધર્મકામો ઽગ્નિમાન્ દ્વિજઃ ।
સ એવ સ્યાત્ પરો ધર્મો યમેકો ઽપિ વ્યવસ્યતિ

અનાહિતાગ્નયો વિપ્રાસ્ત્રયો વેદાર્થપારગાઃ ।
યદ્ બ્રૂયુર્ધર્મકામાસ્તે તજ્જ્ઞેયં ધર્મસાધનમ્

અનેકધર્મશાસ્ત્રજ્ઞા ઊહાપોહવિશારદાઃ ।
વેદાધ્યયનસંપન્નાઃ સપ્તૈતે પરિકીર્તિતાઃ

મીમાંસાજ્ઞાનતત્ત્વજ્ઞા વેદાન્તકુશલા દ્વિજાઃ ।
એકવિંશતિસંખ્યાતાઃ પ્રયાશ્ચિત્તં વદન્તિ વૈ

બ્રહ્મહા મદ્યપઃ સ્તેનો ગુરુતલ્પગ એવ ચ ।
મહાપાતકિનસ્ત્વેતે યશ્ચૈતૈઃ સહ સંવસેત્

સંવત્સરં તુ પતિતૈઃ સંસર્ગં કુરુતે તુ યઃ ।
યાનશય્યાસનૈર્નિત્યં જાનન્ વૈ પતિતો ભવેત્

યાજનં યોનિસંબન્ધં તથૈવાધ્યાપનં દ્વિજઃ ।
કૃત્વા સદ્યઃ પતેજ્જ્ઞાનાત્ સહ ભોજનમેવ ચ

અવિજ્ઞાયાથ યો મોહાત્ કુર્યાદધ્યાપનં દ્વિજઃ ।
સંવત્સરેણ પતતિ સહાધ્યયનમેવ ચ

બ્રહ્માહા દ્વાદશાબ્દાનિ કુટિં કૃત્વા વને વસેત્ ।
ભૈક્ષમાત્મવિશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વા શવશિરોધ્વજમ્

બ્રાહ્મણાવસથાન્ સર્વાન્ દેવાગારાણિ વર્જયેત્ ।
વિનિન્દન્ સ્વયમાત્માનં બ્રાહ્મણં તં ચ સંસ્મરન્

અસંકલ્પિતયોગ્યાનિ સપ્તાગારાણિ સંવિશેત્ ।
વિધૂમે શનકૈર્નિત્યં વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને

એકકાલં ચરેદ્ ભૈક્ષં દોષં વિખ્યાપયન્ નૃણામ્ ।
વન્યમૂલફલૈર્વાપિ વર્તયેદ્ ધૈર્યમાક્ષિતઃ

કપાલપાણિઃ ખટ્વાઙ્ગી બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ।
પૂર્ણે તુ દ્વાદશે વર્ષે બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

અકામતઃ કૃતે પાપે પ્રાયશ્ચિત્તમિદં શુભમ્ ।
કામતો મરણાચ્છુદ્ધિર્જ્ઞેયા નાન્યેન કેનચિત્

કુર્યાદનશનં વાથ ભૃગોઃ પતનમેવ વા ।
જ્વલન્તં વા વિશેદગ્નિં જલં વા પ્રવિશેત્ સ્વયમ્

બ્રાહ્મણાર્થે ગવાર્થે વા સમ્યક્ પ્રાણાન્ પરિત્યજેત્ ।
બ્રહ્મહત્યાપનોદાર્થમન્તરા વા મૃતસ્ય તુ

દીર્ઘામયાન્વિતં વિપ્રં કૃત્વાનામયમેવ તુ ।
દત્ત્વા ચાન્નં સ દુર્ભિક્ષે બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

અશ્વમેધાવભૃથકે સ્નાત્વા વા શુધ્યતે દ્વિજઃ ।
સર્વસ્વં વા વેદવિદે બ્રાહ્મણાય પ્રદાય તુ

સરસ્વત્યાસ્ત્વરુણયા સંગમે લોકવિશ્રુતે ।
શુધ્યેત્ ત્રિષવણસ્નાનાત્ ત્રિરાત્રોપોષિતો દ્વિજઃ

ગત્વા રામેશ્વરં પુણ્યં સ્નાત્વા ચૈવ મહોદધૌ ।
બ્રહ્મચર્યાદિભિર્યુક્તો દૃષ્ટ્વા રુદ્રં વિમુચ્યતે

કપાલમોચનં નામ તીર્થં દેવસ્ય શૂલિનઃ ।
સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પિતૄન્ ભક્ત્યા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

યત્ર દેવાદિદેવેન ભરવેણામિતૌજસા ।
કપાલં સ્થાપિતં પૂર્વં બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

સમભ્યર્ચ્ય મહાદેવં તત્ર ભૈરવરૂપિણમ્ ।
તર્પપિત્વા પિતૄન્ સ્નાત્વા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા