કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.28

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે સપ્તવિશો ઽધ્યાય
વ્યાસ ઉવાચ
એવં વનાશ્રમે સ્થિત્વા તૃતીયં ભાગમાયુષઃ ।
ચતુર્થમાયુષો ભાગં સંન્યાસેન નયેત્ ક્રમાત્

અગ્નીનાત્મની સંસ્થાપ્ય દ્વિજઃ પ્રવ્રજિતો ભવેત્ ।
યોગાભ્યાસરતઃ શાન્તો બ્રહ્મવિદ્યાપરાયણઃ

યદા મનસિ સંજાતં વૈતૃષ્ણ્યં સર્વવસ્તુષુ ।
તદા સંન્યાસમિચ્છેચ્ચ પતિતઃ સ્યાદ્ વિપર્યયે

પ્રાજાપત્યાં નિરૂપ્યેષ્ટિમાગ્નેયીમથવા પુનઃ ।
દાન્તઃ પક્વકષાયો ઽસૌ બ્રહ્માશ્રમમુપાશ્રયેત્

જ્ઞાનસંન્યાસિનઃ કેચિદ્ વેદસંન્યાસિનઃ પરે ।
કર્મસંન્યાસિનસ્ત્વન્યે ત્રિવિધાઃ પરિકીર્તિતાઃ

યઃ સર્વસઙ્ગનિર્મુક્તો નિર્દ્વન્દ્વશ્ચૈવ નિર્ભયઃ ।
પ્રોચ્યતે જ્ઞાનસંન્યાસી સ્વાત્મન્યેવ વ્યવસ્થિતઃ

વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં નિરાશી નિષ્પરિગ્રહઃ ।
પ્રોચ્યતે વેદસંન્યાસી મુમુક્ષુર્વિજિતેન્દ્રિયઃ

યસ્ત્વગ્નીનાત્મસાત્કૃત્વા બ્રહ્માર્પણપરો દ્વિજઃ ।
જ્ઞેયઃ સ કર્મસંન્યાસી મહાયજ્ઞપરાયણઃ

ત્રયાણામપિ ચૈતેષાં જ્ઞાની ત્વભ્યધિકો મતઃ ।
ન તસ્ય વિદ્યતે કાર્યં ન લિઙ્ગં વા વિપશ્ચિતઃ

નિર્મમો નિર્ભયઃ શાન્તો નિર્દ્વન્દ્વઃ પર્ણભોજનઃ ।
જીર્ણકૌપીનવાસાઃ સ્યાન્નગ્નો વા ધ્યાનતત્પરઃ

બ્રહ્મચારી મિતાહારો ગ્રામાદન્નં સમાહરેત્ ।
અધ્યાત્મમતિરાસીત નિરપેક્ષો નિરામિષઃ

આત્મનૈવ સહાયેન સુખાર્થં વિચરેદિહ ।
નાભિનન્દેત મરણં નાભિનન્દેત જીવિતમ્

કાલમેવ પ્રતીક્ષેત નિદેશં ભૃતકો યથા ।
નાધ્યેતવ્યં ન વક્તવ્યં શ્રોતવ્યં ન કદાચન ।
એવં જ્ઞાત્વા પરો યોગી બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે

એકવાસાથવા વિદ્વાન્ કૌપીનાચ્છાદનસ્તથા ।
મુણ્ડી શિખી વાથ ભવેત્ ત્રિદણ્ડી નિષ્પરિગ્રહઃ ।
કાષાયવાસાઃ સતતં ધ્યાનયોગપરાયણઃ

ગ્રામાન્તે વૃક્ષમૂલે વા વસેદ્ દેવાલયે ઽપિ વા ।
સમઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ તથા માનાપમાનયોઃ ।
ભૈક્ષ્યેણ વર્તયેન્નિત્યં નૈકાન્નાદી ભવેત્ ક્વચિત્

યસ્તુ મોહેન વાલસ્યાદેકાન્નાદી ભવેદ્ યતિઃ ।
ન તસ્ય નિષ્કૃતિઃ કાચિદ્ ધર્મશાસ્ત્રેષુ કથ્યતે

રાગદ્વેષવિમુક્તાત્મા સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ।
પ્રાણિહંસાનિવૃત્તશ્ચ મૌની સ્યાત્ સર્વનિસ્પૃહઃ

દૃષ્ટિપૂતં ન્યસેત્ પાદં વસ્ત્રપૂતં જલં પિબેત્ ।
સત્યપૂતાં વદેદ્ વાણીં મનઃ પૂતં સમાચરેત્

નૈકત્ર નિવસેદ્ દેશે વર્ષાભ્યો ઽન્યત્ર ભિક્ષુકઃ ।
સ્નાનશૌચરતો નિત્યં કમણ્ડલુકરઃ શુચિઃ

બ્રહ્મચર્યરતો નિત્યં વનવાસરતો ભવેત્ ।
મોક્ષશાસ્ત્રેષુ નિરતો બ્રહ્મસૂત્રી જિતેન્દ્રિયઃ

દમ્ભાહઙ્કારનિર્મુક્તો નિન્દાપૈશુન્યવર્જિતઃ ।
આત્મજ્ઞાનગુણોપેતો યતિર્મોક્ષમવાપ્નુયાત્

અભ્યસેત્ સતતં વેદં પ્રણવાખ્યં સનાતનમ્ ।
સ્નાત્વાચમ્ય વિધાનેન શુચિર્દેવાલયાદિષુ

યજ્ઞોપવીતી શાન્તાત્મા કુશપાણિઃ સમાહિતઃ ।
ધૌતકાષાયવસનો ભસ્મચ્છન્નતનૂરહઃ

અધિયજ્ઞં બ્રહ્મ જપેદાધિદૈવિકમેવ ચ ।
આધ્યાત્મિકં ચ સતતં વેદાન્તાભિહિતં ચ યત્

પુત્રેષુ વાથ નિવસન્ બ્રહ્મચારી યતિર્મુનિઃ ।
વેદમેવાભ્યસેન્નિત્યં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં તપઃ પરમ્ ।
ક્ષમા દયા ચ સતોષો વ્રતાન્યસ્ય વિશેષતઃ

વેદાન્તજ્ઞાનનિષ્ઠો વા પઞ્ચ યજ્ઞાન્ સમાહિતઃ ।
કુર્યાદહરહઃ સ્નાત્વા ભિક્ષાન્નેનૈવ તેન હિ

હોમમન્ત્રાઞ્જપેન્નિત્યં કાલે કાલે સમાહિતઃ ।
સ્વાધ્યાયં ચાન્વહં કુર્યાત્ સાવિત્રીં સંધ્યયોર્જપેત્

ધ્યાયીત સતતં દેવમેકાન્તે પરમેશ્વરમ્ ।
એકાન્નં વર્જયેન્નિત્યં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્

એકવાસા દ્વિવાસા વા શિખી યજ્ઞોપવીતવાન્ ।
કમણ્ડલુકરો વિદ્વાન્ ત્રિદણ્ડી યાતિ તત્પરમ્