કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.25

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે ચતુર્વિશો ઽધ્યાયઃ
ઇન્ રેએ નિછ્ત્ zઉલ્äસ્સિગે zએઇછેન્:
વ્યાસ ઉવાચ
એષ વો ઽભિહિતઃ કૃત્સ્નો ગૃહસ્થાશ્રમવાસિનઃ ।
દ્વિજાતેઃ પરમો ધર્મો વર્તનાનિ નિબોધત

દ્વિવિધસ્તુ ગૃહી જ્ઞેયઃ સાધકશ્ચાપ્યસાધકઃ ।
અધ્યાપનં યાજનં ચ પૂર્વસ્યાહુઃ પ્રતિગ્રહમ્ ।
કુસીદકૃષિવાણિજ્યં પ્રકુર્વોતાસ્વયઙ્કૃતમ્

કૃષેરભાવાદ્ વાણિજ્યં તદભાવાત્ કુસીદકમ્ ।
આપત્કલ્પો હ્યં જ્ઞેયઃ પૂર્વોક્તો મુખ્ય ઇષ્યતે

સ્વયં વા કર્ષણં કુર્યાદ્ વાણિજ્યં વા કુસીદકમ્ ।
કષ્ટા પાપીયસી વૃત્તિઃ કુસીદં તદ્ વિવર્જયેત્

ક્ષાત્રવૃત્તિં પરાં પ્રહુર્ન સ્વયં કર્ષણં દ્વિજૈઃ ।
તસ્માત્ ક્ષાત્રેણ વર્તેત વર્તનેનાપદિ દ્વિજઃ

તેન ચાવાપ્યજીવંસ્તુ વૈશ્યવૃત્તિં કૃષિં વ્રજેત્ ।
ન કથઞ્ચન કુર્વોત બ્રાહ્મણઃ કર્મ કર્ષણમ્

લબ્ધલાભઃ પિતૄન્ દેવાન્ બ્રાહ્મણાંશ્ચાપિ પૂજયેત્ ।
તે તૃપ્તાસ્તસ્ય તં દોષં શમયન્તિ ન સંશયઃ

દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ દદ્યાદ્ ભાગં તુ વિંશકમ્ ।
ત્રિંશદ્ભાગં બ્રાહ્મણાનાં કૃષિં કુર્વન્ ન દુષ્યતિ

વણિક્ પ્રદદ્યાદ્ દ્વિગુણં કુસીદી ત્રિગુણં પુનઃ ।
કૃષીવલો ન દોષેણ યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ

શિલોઞ્છં વાપ્યાદદીત ગૃહસ્થઃ સાધકઃ પુનઃ ।
વિદ્યાશિલ્પાદયસ્ત્વન્યે બહવો વૃત્તિહેતવઃ

અસાધકસ્તુ યઃ પ્રોક્તો ગૃહસ્થાશ્રમસંસ્થિતઃ ।
શિલોઞ્છે તસ્ય કથિતે દ્વે વૃત્તી પરમર્ષિભિઃ

અમૃતેનાથવા જીવેન્મૃતેનાપ્યથવા યદિ ।
અયાચિતં સ્યાદમૃતં મૃતં ભેક્ષં તુ યાચિતમ્

કુશૂલધાન્યકો વા સ્યાત્ કુમ્ભીધાન્યક એવ વા ।
ત્ર્યહૈહિકો વાપિ ભવેદશ્વસ્તનિક એવ ચ

ચતુર્ણામપિ ચૈતેષાં દ્વિજાનાં ગૃહમેધિનામ્ ।
શ્રેયાન્ પરઃ પરો જ્ઞેયો ધર્મતો લોકજિત્તમઃ

ષટ્કર્મૈકો ભવત્યેષાં ત્રિભિરન્યઃ પ્રવર્તતે ।
દ્વાભ્યામેકશ્ચતુર્થસ્તુ બ્રહ્મસત્રેણ જીવતિ

વર્તયંસ્તુ શિલોઞ્છાભ્યામગ્નિહોત્રપરાયણઃ ।
ઇષ્ટીઃ પાર્વાયણાન્તીયાઃ કેવલા નિર્વપેત્ સદા

ન લોકવૃતિં વર્તેત વૃત્તિહેતોઃ કથઞ્ચન ।
અજિહ્મામશઠાં શુદ્ધાં જીવેદ્ બ્રાહ્મણજીવિકામ્

યાચિત્વા વાપિ સદ્ભ્યો ઽન્નં પિતૄન્દેવાંસ્તુ તોષયેત્ ।
યાચયેદ્ વા શુચિં દાન્તં ન તૃપ્યેત સ્વયં તતઃ

યસ્તુ દ્રવ્યાર્જનં કૃત્વા ગૃહસ્થસ્તોષયેન્ન તુ ।
દેવાન્ પિતૃંશ્ચ વિધિના શુનાં યોનિં વ્રજત્યસૌ

ધર્મશ્ચાર્થશ્ચ કામશ્ચ શ્રેયો મોક્ષશ્ચતુષ્ટયમ્ ।
ધર્માવિરુદ્ધઃ કામઃ સ્યાદ્ બ્રાહ્મણાનાં તુ નેતરઃ

યોર્ઽથો ધર્માય નાત્માર્થઃ સોર્ઽથો ઽનર્થસ્તથેતરઃ ।
તસ્માદર્થં સમાસાદ્ય દદ્યાદ્ વૈ જુહુયાદ્ યજેત્