કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.24

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
અગ્નિહોત્રં તુ જુહુયાદાદ્યન્તે ઽહર્નિશોઃ સદા ।
દર્શેન ચૈવ પક્ષાન્તે પૌર્ણમાસેન ચૈવ હિ

શસ્યાન્તે નવશસ્યેષ્ટ્યા તથર્ત્વન્તે દ્વિજો ઽધ્વરૈઃ ।
પશુના ત્વયનસ્યાન્તે સમાન્તે સૌમિકૈર્મખૈઃ

નાનિષ્ટ્વા નવશસ્યેષ્ટ્યા પશુના વાગ્નિમાન્ દ્વિજઃ ।
નવાન્નમદ્યાન્માંસં વા દીર્ઘમાયુર્જિજીવિષુઃ

નવેનાન્નેન ચાનિષ્ટ્વા પશુહવ્યેન ચાગન્યઃ ।
પ્રાણાનેવાત્તુમિચ્છન્તિ નવાન્નામિષગૃદ્ધિનઃ

સાવિત્રાન્ શાન્તિહોમાંશ્ચ કુર્યાત્ પર્વસુ નિત્યશઃ ।
પિતૄંશ્ચૈવાષ્ટકાસ્વર્ચન્ નિત્યમન્વષ્ટકાસુ ચ

એષ ધર્મઃ પરો નિત્યમપધર્મો ઽન્ય ઉચ્યતે ।
ત્રયાણામિહ વર્ણાનાં ગૃહસ્થાશ્રમવાસિનામ્

નાસ્તિક્યાદથવાલસ્યાદ્ યો ઽગ્નીન્ નાધાતુમિચ્છતિ ।
યજેત વા ન યજ્ઞેન સ યાતિ નરકાન્ બહૂન્

તામિસ્ત્રમન્ધતામિસ્ત્રં મહારૌરવરૌરવૌ ।
કુમ્ભીપાકં વૈતરણીમસિપત્રવનં તથા

અન્યાંશ્ચ નરકાન્ ઘોરાન્ સંપ્રાપ્યાન્તે સુદુર્મતિઃ ।
અન્ત્યજાનાં કુલે વિપ્રાઃ શૂદ્રયોનૌ ચ જાયતે

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન બ્રાહ્મણો હિ વિશેષતઃ ।
આધાયાગ્નિં વિશુદ્ધાત્મા યજેત પરમેશ્વરમ્

અગ્નિહોત્રાત્ પરો ધર્મો દ્વિજાનાં નેહ વિદ્યતે ।
તસ્માદારાધયેન્નિત્યમગ્નિહોત્રેણ શાશ્વતમ્

યશ્ચાધાયાગ્નિમાલસ્યાન્ન યષ્ટું દેવમિચ્છતિ ।
સો ઽસૌ મૂઢો ન સંભાષ્યઃ કિં પુનર્નાસ્તિકો જનઃ

યસ્ય ત્રૈવાર્ષિકં ભક્તં પર્યાપ્તં ભૃત્યવૃત્તયે ।
અધિકં ચાપિ વિદ્યેત સ સોમં પાતુમર્હતિ

એષ વૈ સર્વયજ્ઞાનાં સોમઃ પ્રથમ ઇષ્યતે ।
સોમેનારાધયેદ્ દેવં સોમલોકમહેશ્વરમ્

ન સોમયાગાદધિકો મહેશારાધને ક્રતુઃ ।
સમો વા વિદ્યતે તસ્માત્ સોમેનાભ્યર્ચયેત્ પરમ્

પિતામહેન વિપ્રાણામાદાવભિહિતઃ શુભઃ ।
ધર્મો વિમુક્તયે સાક્ષાચ્છ્રૌતઃ સ્માર્તો દ્વિધા પુનઃ

શ્રૌતસ્ત્રેતાગ્નિસંબન્ધાત્ સ્માર્તઃ પૂર્વં મયોદિતઃ ।
શ્રેયસ્કરતમઃ શ્રૌતસ્તસ્માચ્છ્રૌતં સમાચરેત્

ઉભાવભિહિતૌ ધર્મૌ વેદાદેવ વિનિઃ સૃતૌ ।
શિષ્ટાચારસ્તૃતીયઃ સ્યાચ્છ્રતિસ્મૃત્યોરલાભતઃ

ધર્મેણાભિગતો યૈસ્તુ વેદઃ સપરિબૃંહણઃ ।
તે શિષ્ટા બ્રાહ્મણાઃ પ્રોક્તા નિત્યમાત્મગુણાન્વિતાઃ

તેષામભિમતો યઃ સ્યાચ્ચેતસા નિત્યમેવ હિ ।
સ ધર્મઃ કથિતઃ સદ્ભિર્નાન્યેષામિતિ ધારણા

પુરાણં ધર્મશાસ્ત્રં ચ વેદાનામુપબૃંહણમ્ ।
એકસ્માદ્ બ્રહ્મવિજ્ઞાનં ધર્મજ્ઞાનં તથૈકતઃ

ધર્મં જિજ્ઞાસમાનાનાં તત્પ્રમાણતરં સ્મૃતમ્ ।
ધર્મશાસ્ત્રં પુરાણં તદ્ બ્રહ્મજ્ઞાને પરા પ્રમા

નાન્યતો જાયતે ધર્મો બ્રહ્મવિદ્યા ચ વૈદિકી ।
તસ્માદ્ ધર્મં પુરાણં ચ શ્રદ્ધાતવ્યં દ્વિજાતિભિઃ