કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.20

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે એકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
અથ શ્રાદ્ધમમાવાસ્યાં પ્રાપ્ય કાર્યં દ્વિજોત્તમૈઃ ।
પિણ્ડાન્વાહાર્યકં ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્

પિણ્ડાન્વાહાર્યકં શ્રાદ્ધં ક્ષીણે રાજનિ શસ્યતે ।
અપરાહ્ને દ્વિજાતીનાં પ્રશસ્તેનામિષેણ ચ

પ્રતિપત્પ્રભૃતિ હ્યન્યાસ્તિથયઃ કૃષ્ણપક્ષકે ।
ચતુર્દશીં વર્જયિત્વા પ્રશસ્તા હ્યુત્તરોત્તરાઃ

અમાવાસ્યાષ્ટકાસ્તિસ્ત્રઃ પૌષમાસાદિષુ ત્રિષુ ।
તિસ્ત્રશ્ચાન્વષ્ટકાઃ પુણ્યા માઘી પઞ્ચદશી તથા

ત્રયોદશી મઘાયુક્તા વર્ષાસુ તુ વિશેષતઃ ।
શસ્યાપાકશ્રાદ્ધકાલા નિત્યાઃ પ્રોક્તા દિને દિને

નૈમિત્તિકં તુ કર્તવ્યં ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ।
બાન્ધવાનાં ચ મરણે નારકી સ્યાદતો ઽન્યથા

કામ્યાનિ ચૈવ શ્રાદ્ધાનિ શસ્યાન્તે ગ્રહણાદિષુ ।
અયને વિષુવે ચૈવ વ્યતીપાતે ઽપ્યનન્તકમ્

સંક્રાન્ત્યમક્ષયં શ્રાદ્ધં તથા જન્મદિનેષ્વપિ ।
નક્ષત્રેષુ ચ સર્વેષુ કાર્યં કામ્યં વિશેષતઃ

સ્વર્ગં ચ લભતે કૃત્વા કૃત્તિકાસુ દ્વિજોત્તમઃ ।
અપત્યમથ રોહિણ્યાં સૌમ્યે તુ બ્રહ્મવર્ચસમ્

રૌદ્રાણાં કર્મણાં સિદ્ધિમાર્દ્રાયાં શૌર્યમેવ ચ ।
પુનર્વસૌ તથા ભૂમિં શ્રિયં પુષ્યે તથૈવ ચ

સર્વાન્ કામાંસ્તથા સાર્પે પિત્ર્યે સૌભાગ્યમેવ ચ ।
અર્યમ્ણે તુ ધનં વિન્દ્યાત્ ફાલ્ગુન્યાં પાપનાશનમ્

જ્ઞાતિશ્રૈષ્ઠ્યં તથા હસ્તે ચિત્રાયાં ચ બહૂન્ સુતાન્ ।
વાણિજ્યસિદ્ધિં સ્વાતૌ તુ વિશાખાસુ સુવર્ણકમ્

મૈત્રે બહૂનિ મિત્રાણિ રાજ્યં શાક્રે તથૈવ ચ ।
મૂલે કૃષિં લભેદ્ યાનસિદ્ધિમાપ્યે સમુદ્રતઃ

સર્વાન્ કામાન્ વૈશ્વદેવે શ્રૈષ્ઠ્યં તુ શ્રવણે પુનઃ ।
શ્રવિષ્ઠાયાં તથા કામાન્ વારુણે ચ પરં બલમ્

અજૈકપાદે કુપ્યં સ્યાદહિર્બુધ્ને ગૃહં શુભમ્ ।
રેવત્યાં બહવો ગાવો હ્યશ્વિન્યાં તુરગાંસ્તથા ।
યામ્યે ઽથ જીવનં તત્ સ્યાદ્યદિ શ્રાદ્ધં પ્રયચ્છતિ

આદિત્યવારે ત્વારોગ્યં ચન્દ્રે સૌભાગ્યમેવ ચ ।
કૌજે સર્વત્ર વિજયં સર્વાન્ કામાન્ બુધસ્ય તુ

વિદ્યામભીષ્ટા જીવે તુ ધનં વૈ ભાર્ગવે પુનઃ ।
શમૈશ્વરે લભેદાયુઃ પ્રતિપત્સુ સુતાન્ શુભાન્

કન્યકાં વૈ દ્વિતીયાયાં તૃતીયાયાં તુ વન્દિનઃ ।
પશૂન્ક્ષુદ્રાંશ્ચતુર્થ્યાં તુ પઞ્ચમ્યાંશોભનાન્ સુતાન્

ષષ્ટ્યાં દ્યૂતં કૃષિં ચાપિ સપ્તમ્યાં લભતે નરઃ ।
અષ્ટમ્યામપિ વાણિજ્યં લભતે શ્રાદ્ધદઃ સદા

સ્યાન્નવમ્યામેકખુરં દશમ્યાં દ્વિખુરં બહુ ।
એકાદશ્યાં તથા રૂપ્યં બ્રહ્મવર્ચસ્વિનઃ સુતાન્

દ્વાદશ્યાં જાતરૂપં ચ રજતં કુપ્યમેવ ચ ।
જ્ઞાતિશ્રૈષ્ઠ્યં ત્રયોદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં તુ ક્રુપ્રજાઃ ।
પઞ્ચદશ્યાં સર્વકામાનાપ્નોતિ શ્રાદ્ધદઃ સદા

તસ્માચ્છ્રાદ્ધં ન કર્તવ્યં ચતુર્દશ્યાં દ્વિજાતિભિઃ ।
શસ્ત્રેણ તુ હતાનાં વૈ તત્ર શ્રાદ્ધં પ્રકલ્પયેત્

દ્રવ્યબ્રાહ્મણસંપત્તૌ ન કાલનિયમઃ કૃતઃ ।
તસ્માદ્ ભોગાપવર્ગાર્થં શ્રાદ્ધં કુર્યુર્દ્વિજાતયઃ

કર્મારમ્ભેષુ સર્વેષુ કુર્યાદાભ્યુદયં પુનઃ ।
પુત્રજન્માદિષુ શ્રાદ્ધં પાર્વણં પર્વણિ સ્મૃતમ્

અહન્યહનિ નિત્યં સ્યાત્ કામ્યં નૈમિત્તિકં પુનઃ ।
એકોદ્દિષ્ટાદિ વિજ્ઞેયં વૃદ્ધિશ્રાદ્ધં તુ પાર્વણમ્

એતત્ પઞ્ચવિધં શ્રાદ્ધં મનુના પરિકીર્તિતમ્ ।
યાત્રાયાં ષષ્ઠમાખ્યાતં તત્પ્રયત્નેન પાલયેત્

શુદ્ધયે સપ્તમં શ્રાદ્ધં બ્રહ્મણા પરિભાષિતમ્ ।
દૈવિકં ચાષ્ટમં શ્રાદ્ધં યત્કૃત્વા મુચ્યતે ભયાત્

સંધ્યારાત્ર્યોર્ન કર્તવ્યં રાહોરન્યત્ર દર્શનાત્ ।
દેશાનાં ચ વિશેષેણ ભવેત્ પુણ્યમનન્તકમ્

ગઙ્ગાયામક્ષયં શ્રાદ્ધં પ્રયાગે ઽમરકણ્ટકે ।
ગાયન્તિ પિતરો ગાથાં કીર્તયન્તિ મનીષિણઃ

એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રાઃ શીલવન્તો ગુણાન્વિતાઃ ।
તેષાં તુ સમવેતાનાં યદ્યેકો ઽપિ ગાયાં વ્રજેત્

ગયાં પ્રાપ્યાનુષઙ્ગેણ યદિ શ્રાદ્ધં સમાચરેત્ ।
તારિતાઃ પિતરસ્તેન સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

વરાહપર્વતે ચૈવ ગઙ્ગાયાં વૈ વિશેષતઃ ।
વારાણસ્યાં વિશેષેણ યત્ર દેવઃ સ્વયં હરઃ

ગઙ્ગાદ્વારે પ્રભાસે ચ બિલ્વકે નીલપર્વતે ।
કુરુક્ષેત્રે ચ કુબ્જામ્રે ભૃગુતુઙ્ગે મહાલયે

કેદારે ફલ્ગુતીર્થે ચ નૈમિષારણ્ય એવ ચ ।
સરસ્વત્યાં વિશેષેણ પુષ્કરેષુ વિશેષતઃ

નર્મદાયાં કુશાવર્તે શ્રીશૈલે ભદ્રકર્ણકે ।
વેત્રવત્યાં વિપાશાયાં ગોદાવર્યાં વિશેષતઃ

એવમાદિષુ ચાન્યેષુ તીર્થેષુ પુલિનેષુ ચ ।
નદીનાં ચૈવ તીરેષુ તુષ્યન્તિ પિતરઃ સદા

વ્રીહિભિશ્ચ યવૈર્માષૈરદ્ભિર્મૂલફલેન વા ।
શ્યામાકૈશ્ચ યવૈઃ શાકૈર્નોવારૈશ્ચ પ્રિયઙ્ગુભિઃ ।
ગૌધૂમૈશ્ચ તિલૈર્મુદ્ગૈર્માસં પ્રીણયતે પિતૄન્

આમ્રાન્ પાને રતાનિક્ષૂન્ મૃદ્વીકાંશ્ચ સદાડિમાન્ ।
વિદાર્યાશ્ચ ભરણ્ડાશ્ચ શ્રાદ્ધકાલે પ્રાદપયેત્

લાજાન્ મધુયુતાન્ દદ્યાત્ સક્તૂન્ શર્કરયા સહ ।
દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે પ્રયત્નેન શૃઙ્ગાટકકશેરુકાન્

દ્વૌ માસૌ મત્સ્યમાંસેન ત્રીન્ માસાન્ હારિણેનતુ ।
ઔરભ્રેણાથ ચતુરઃ શાકુનેનેહ પઞ્ચ તુ

ષણ્માસાંશ્છાગમાંસેન પાર્ષતેનાથ સપ્ત વૈ ।
અષ્ટાવેણસ્ય માંસેન રૌરવેણ નવૈવ તુ

દશમાસાંસ્તુ તૃપ્યન્તિ વરાહમહિષામિષૈઃ ।
શશકૂર્મર્યોર્માંસેન માસાનેકાદશૈવ તુ

સંવત્સરં તુ ગવ્યેન પયસા પાયસેન તુ ।
વાર્ધ્રોણસસ્ય માંસેન તૃપ્તિર્દ્વાદશવાર્ષિકી

કાલશાકં મહાશલ્કં ખઙ્ગલોહામિષં મધુ ।
આનન્ત્યાયૈવ કલ્પન્તે મુન્યન્નાનિ ચ સર્વશઃ

ક્રીત્વા લબ્ધ્વા સ્વયં વાથ મૃતાનાહૃત્ય વા દ્વિજઃ ।
દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે પ્રયત્નેન તદસ્યાક્ષયમુચ્યતે

પિપ્પલીં ક્રમુકં ચૈવ તથા ચૈવ મસૂરકમ્ ।
કૂષ્માણ્ડાલાબુવાર્તાકાન્ ભૂસ્તૃણં સુરસં તથા

કુસુમ્ભપિણ્ડમૂલં વૈ તન્દુલીયકમેવ ચ ।
રાજમાષાંસ્તથા ક્ષીરં માહિષં ચ વિવર્જયેત્

કોદ્રવાન્ કોવિદારાંશ્ચપાલક્યાન્ મરિચાંસ્તથા ।
વર્જયેત્ સર્વયત્નેન શ્રાદ્ધકાલે દ્વિજોત્તમઃ