કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.19

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે અષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
પ્રાઙ્મુખો ઽન્નાનિ ભુઞ્જીત સૂર્યાભિમુખ એવ વા ।
આસીનસ્ત્વાસને શુદ્ધે ભૂમ્યાં પાદૌ નિધાય તુ

આયુષ્યં પ્રાઙ્મુખો ભુઙ્ક્તે યશસ્યં દક્ષિણામુખઃ ।
શ્રિયં પ્રત્યઙ્મુખો ભુઙ્ક્તે ઋતં ભુઙ્ક્તે ઉદઙ્મુખાઃ

પઞ્ચાર્દ્રે ભોજનં કુર્યાદ્ ભૂમૌ પાત્રં નિધાય તુ ।
ઉપવાસેન તત્તુલ્યં મનુરાહ પ્રજાપતિઃ

ઉપલિપ્તે શુચૌ દેશે પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય વૈ કરૌ ।
આચમ્યાર્દ્રાનનો ઽક્રોધઃ પઞ્ચાર્દ્રે ભોજનં ચરેત્

મહાવ્યહૃતિભિસ્ત્વન્નં પરિધાયોદકેન તુ ।
અમૃતોપસ્તરણમસીત્યાપોશાનક્રિયાં ચરેત્

સ્વાહાપ્રણવસંયુક્તાં પ્રાણાયાદ્યાહુતિં તતઃ ।
અપાનાય તતો હુત્વા વ્યાનાય તદનન્તરમ્

ઉદાનાય તતઃ કુર્યાત્ સમાનાયેતિ પઞ્ચમીમ્ ।
વિજ્ઞાય તત્ત્વમેતેષાં જુહુયાદાત્મનિ દ્વિજઃ

શેષમન્નં યથાકામં ભુઞ્જીતવ્યં જનૈર્યુતમ્ ।
ધ્યાત્વા તન્મનસા દેવમાત્માનં વૈ પ્રજાપતિમ્

અમૃતાપિધાનમસીત્યુપરિષ્ટાદપઃ પિબેત્ ।
આચાન્તઃ પુનરાચામેદાયં ગૌરિતિ મન્ત્રતઃ

દ્રુપદાં વા ત્રિરાવર્ત્ય સર્વપાપપ્રણાશનીમ્ ।
પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસીત્યાલભેદ્ હૃદયં તતઃ

આચમ્યાઙ્ગુષ્ઠમાત્રેતિ પાદાઙ્ગુષ્ઠે ઽથ દક્ષિણે ।
નિઃ સ્ત્રવયેદ્ હસ્તજલમૂર્ધ્વહસ્તઃ સમાહિતઃ

હુતાનુમન્ત્રણં કુર્યાત્ શ્રદ્ધાયામિતિ મન્ત્રતઃ ।
અથાક્ષરેણ સ્વાત્માનં યોજયેદ્ બ્રહ્મણેતિ હિ

સર્વેષામેવ યાગાનામાત્મયાગઃ પરઃ સ્મૃતઃ ।
યો ઽનેન વિધિના કુર્યાત્ સ યાતિ બ્રહ્મણઃ ક્ષયમ્

યજ્ઞોપવીતી ભુઞ્જીત સ્ત્રગ્ગન્ધાલઙ્કૃતઃ શુચિઃ ।
સાયંપ્રાપર્નાન્તરા વૈ સંધ્યાયાં તુ વિશેષતઃ

નાદ્યાત્ સૂર્યગ્રહાત્ પૂર્વમહ્નિ સાયં શશિગ્રહાત્ ।
ગ્રહકાલે ચ નાશ્નીયાત્ સ્નાત્વાશ્નીયાત્ તુ મુક્તયોઃ

મુક્તે શશિનિ ભુઞ્જીત યદિ ન સ્યાન્મહાનિશા ।
અમુક્તયોરસ્તઙ્ગતયોરદ્યાદ્ દૃષ્ટ્વા પરે ઽહનિ

નાશ્નીયાત્ પ્રેક્ષમાણાનામપ્રદાયૈવ દુર્મતિઃ ।
ન યજ્ઞશિષ્ટાદન્દ્ વા ન ક્રુદ્ધો નાન્યમાનસઃ

આત્માર્થં ભોજનં યસ્ય રત્યર્થં યસ્ય મૈથુનમ્ ।
વૃત્યર્થં યસ્ય ચાધીતં નિષ્ફલં તસ્ય જીવિતમ્

યદ્ભુઙ્ક્તે વેષ્ટિતશિરા યચ્ચ ભુઙ્ક્તે ઉદઙ્મુખઃ ।
સોપાનત્કશ્ચ યદ્ ભુઙ્ક્તે સર્વં વિદ્યાત્ તદાસુરમ્

નાર્ધરાત્રે ન મધ્યાહ્ને નાજીર્ણે નાર્દ્રવસ્ત્રધૃક્ ।
ન ચ ભિન્નાસનગતો ન શયાનઃ સ્થિતો ઽપિ વા

ન ભિન્નભાજને ચૈવ ન ભૂમ્યાં ન ચ પાણિષુ ।
નોચ્છિષ્ટો ઘૃતમાદદ્યાન્ન મૂર્ધાનં સ્પૃશેદપિ

ન બ્રહ્મ કીર્તયન્ વાપિ ન નિઃ શેષં ન ભાર્યયા ।
નાન્ધકારે ન ચાકાશે ન ચ દેવાલયાદિષુ

નૈકવસ્ત્રસ્તુ ભુઞ્જીત ન યાનશયનસ્થિતઃ ।
ન પાદુકાનિર્ગતો ઽથ ન હસન્ વિલપન્નપિ

ભુક્ત્વૈવં સુખમાસ્થાય તદન્નં પરિણામયેત્ ।
ઇતિહાસપુરાણાભ્યાં વેદાર્થાનુપબૃંહયેત્

તતઃ સંધ્યામુપાસીત પૂર્વોક્તવિધિના દ્વિજઃ ।
આસીનસ્તુ જપેદ્ દેવીં ગાયત્રીં પશ્ચિમાં પ્રતિ

ન તિષ્ઠતિ તુ યઃ પુર્વાં નાસ્તે સંધ્યાં તુ પશ્ચિમામ્ ।
સ શૂદ્રેણ સમો લોકે સર્વધર્મવિવર્જિતઃ

હુત્વાગ્નિં વિધિવન્મન્ત્રૈર્ભુક્ત્વા યજ્ઞાવશિષ્ટકમ્ ।
સભૃત્યબાન્ધવજનઃ સ્વપેચ્છુષ્કપદો નિશિ

નોત્તરાભિમુખઃ સ્વપ્યાત્ પશ્ચિમાભિમુખો ન ચ ।
ન ચાકાશે ન નગ્નો વા નાશુચિર્નાસને ક્વચિત્

ન શીર્ણાયાં તુ ખટ્વાયાં શૂન્યાગારે ન ચૈવ હિ ।
નાનુવંશં ન પાલાશે શયને વા કદાચન

ઇત્યેતદખિલેનોક્તમહન્યહનિ વૈ મયા ।
બ્રાહ્મણાનાં કૃત્યજાતમપવર્ગફલપ્રદમ્

નાસ્તિક્યાદથવાલસ્યાત્ બ્રાહ્મણો ન કરોતિ યઃ ।
સ યાતિ નરકાન્ ઘોરાન્ કાકયોનૌ ચ જાયતે

નાન્યો વિમુક્તયે પન્થા મુક્ત્વાશ્રમવિધિં સ્વકમ્ ।
તસ્માત્ કર્માણિ કુર્વોત તુષ્ટયે પરમેષ્ઠિનઃ