કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.18

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે સપ્તદશો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ
અહન્યહનિ કર્તવ્યં બ્રાહ્મણાનાં મહામુને ।
તદાચક્ષ્વાખિલં કર્મ યેન મુચ્યેત બન્ધનાત્

વ્યાસ ઉવાચ
વક્ષ્યે સમાહિતા યૂયં શૃણુધ્વં ગદતો મમ ।
અહન્યહનિ કર્તવ્યં બ્રાહ્મણાનાં ક્રમાદ્ વિધિમ્

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે તૂત્થાય ધર્મમર્થં ચ ચિન્તયેત્ ।
કાયક્લેશં તદુદ્ભૂતં ધ્યાયીત મનસેશ્વરમ્

ઉષઃ કાલે ઽથ સંપ્રાપ્તે કૃત્વા ચાવશ્યકં બુધઃ ।
સ્નાયાન્નદીષુ સુદ્ધાસુ શૌચં કૃત્વા યથાવિધિ

પ્રાતઃ સ્નાનેન પૂયન્તે યે ઽપિ પાપકૃતો જનાઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પ્રાતઃ સ્નાનં સમાચરેત્

પ્રાતઃ સ્નાનં પ્રશંસન્તિ દૃષ્ટાદૃષ્ટકરં શુભમ્ ।
ઋષીણામૃષિતા નિત્યં પ્રાતઃ સ્નાનાન્ન સંશયઃ

મુખે સુપ્તસ્ય સતતં લાલા યાઃ સંસ્ત્રવન્તિ હિ ।
તતો નૈવાચરેત્ કર્મ અકૃત્વા સ્નાનમાદિતઃ

અલક્ષ્મીઃ કાલકર્ણો ચ દુઃ સ્વપ્નં દુર્વિચિન્તિતમ્ ।
પ્રાતઃ સ્નાનેન પાપાનિ પૂયન્તે નાત્ર સંશયઃ

ન ચ સ્નાનં વિના પુંસાં પાવનં કર્મ સુસ્મૃતમ્ ।
હોમે જપ્યે વિશેષેણ તસ્માત્ સ્નાનં સમાચરેત્

અશક્તાવશિરસ્કં વા સ્નાનમસ્ય વિધીયતે ।
આર્દ્રેણ વાસસા વાથ માર્જનં કાપિલં સ્મૃતમ્

અસામર્થ્યે સમુત્પન્ને સ્નાનમેવં સમાચરેત્ ।
બ્રાહ્માદીનિ યથાશક્તૌ સ્નાનાન્યાહુર્મનીષિણઃ

બ્રાહ્મમાગ્નેયમુદ્દિષ્ટં વાયવ્યં દિવ્યમેવ ચ ।
વારુણં યૌગિકં તદ્વત્ ષોઢા સ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્

બ્રાહ્મં તુ માર્જનં મન્ત્રૈઃ કુશૈઃ સોદકબિન્દુભિઃ ।
આગ્નેયં ભસ્મના પાદમસ્તકાદ્દેહધૂલનમ્

ગવાં હિ રજસા પ્રોક્તં વાયવ્યં સ્નાનમુત્તમમ્ ।
યત્તુ સાતપવર્ષેણ સ્નાનં તદ્ દિવ્યમુચ્યતે

વારુણં ચાવગાહસ્તુ માનસં ત્વાત્મવેદનમ્ ।
યૌગિકં સ્નાનમાખ્યાતં યોગો વિષ્ણુવિચિન્તનમ્

આત્મતીર્થમિતિ ખ્યાતં સેવિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
મનઃ શુચિકરં પુંસાં નિત્યં તત્ સ્નાનમાચરેત્

શક્તશ્ચેદ્ વારુણં વિદ્વાન્ પ્રાજાપત્યં તથૈવ ચ ।
પ્રક્ષાલ્ય દન્તકાષ્ઠં વૈ ભક્ષયિત્વા વિધાનતઃ

આચમ્ય પ્રયતો નિત્યં સ્નાનં પ્રાતઃ સમાચરેત્ ।
મધ્યાઙ્ગુલિસમસ્થૌલ્યં દ્વાદશાઙ્ગુલસંમિતમ્

સત્વચં દન્તકાષ્ઠં સ્યાત્ તદગ્રેણ તુ ધાવયેત્ ।
ક્ષીરવૃક્ષસમુદ્ભૂતં માલતીસંભવં શુભમ્ ।
અપામાર્ગં ચ બિલ્વં ચ કરવીરં વિશેષતઃ

વર્જયિત્વા નિન્દિતાનિ ગૃહીત્વૈકં યથોદિતમ્ ।
પરિહૃત્ય દિનં પાપં ભક્ષયેદ્ વૈ વિધાનવિત્

નોત્પાટયેદ્દન્તકાષ્ટંનાઙ્ગુલ્યા ધાવયેત્ ક્વચિત્ ।
પ્રક્ષાલ્ય ભઙ્ક્ત્વા તજ્જહ્યાચ્છુચૌદેશે સમાહિતઃ

સ્નાત્વા સંતર્પયેદ્ દેવાનૃષીન્ પિતૃગણાંસ્તથા ।
આચમ્ય મન્ત્રવન્નિત્યં પુનરાચમ્ય વાગ્યતઃ

સંમાર્જ્ય મન્ત્રૈરાત્માનં કુશૈઃ સોદકબિન્દુભિઃ ।
આપો હિષ્ઠા વ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યા વારુણૈઃ શુભૈઃ

ઓઙ્કારવ્યાહૃતિયુતાં ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ ।
જપ્ત્વા જલાઞ્જલિં દદ્યાદ્ ભાસ્કરં પ્રતિ તન્મનાઃ

પ્રાક્કૂલેષુ સમાસીનો દર્ભેષુ સુસમાહિતઃ ।
પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેત્ સંધ્યામિતિ શ્રુતિઃ

યા સંધ્યા સા જગત્સૂતિર્માયાતીતા હિ નિષ્કલા ।
ઐશ્વરી તુ પરાશક્તિસ્તત્ત્વત્રયસમુદ્ભવા

ધ્યાત્વાર્ઽકમણ્ડલગતાં સાવિત્રીં વૈ જપન્ બુધઃ ।
પ્રાઙ્મુખઃ સતતં વિપ્રઃ સંધ્યોપાસનમાચરેત્

સંધ્યાહીનો ઽશુચિર્નિત્યમનર્હઃ સર્વકર્મસુ ।
યદન્યત્ કુરુતે કિઞ્ચિન્ન તસ્ય ફલમાપ્નુયાત્

અનન્યચેતસઃ શાન્તા બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
ઉપાસ્ય વિધિવત્ સંધ્યાં પ્રાપ્તાઃ પૂર્વં પરાં ગતિમ્

યો ઽન્યત્ર કુરુતે યત્નં ધર્મકાર્યે દ્વિજોત્તમઃ ।
વિહાય સંધ્યાપ્રણતિં સ યાતિ નરકાયુતમ્

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સંધ્યોપાસનમાચરેત્ ।
ઉપાસિતો ભવેત્ તેન દેવો યોગતનુઃ પરઃ

સહસ્રપરમાં નિત્યં શતમધ્યાં દશાવરામ્ ।
સાવિત્રરિં વૈ જપેદ્ વિદ્વાન્ પ્રાઙ્મુખઃ પ્રયતઃ સ્થિતઃ

અથોપતિષ્ઠેદાદિત્યમુદયન્તં સમાહિતઃ ।
મન્ત્રૈસ્તુ વિવિધૈઃ સૌરેરૃગ્યજુઃ સામસંભવૈઃ

ઉપસ્થાય મહાયોગં દેવદેવં દિવાકરમ્ ।
કુર્વોત પ્રણતિં ભૂમૌ મૂર્ધ્ના તેનૈવ મન્ત્રતઃ

ઓં ખખોલ્કાય શાન્તાય કારણત્રયહેતવે ।
નિવેદયામિ ચાત્માનં નમસ્તે જ્ઞાનરૂપિણે ।
નમસ્તે ઘૃણિને તુભ્યં સૂર્યાય બ્રહ્મરૂપિણે

ત્વમેવ બ્રહ્મ પરમમાપો જ્યોતી રસો ઽમૃતમ્ ।
ભૂર્ભુવઃ સ્વસ્ત્વમોઙ્કારઃ સર્વે રુદ્રાઃ સનાતનાઃ ।
પુરુષઃ સન્મહો ઽતસ્ત્વાં પ્રણમામિ કપર્દિનમ્

ત્વમેવ વિશ્વં બહુધા સદસત્ સૂયતે ચ યત્ ।
નમો રુદ્રાય સૂર્યાય ત્વામહં શરણં ગતઃ

પ્રચેતસે નમસ્તુભ્યં નમો મીઢુષ્ટમાય તે ।
નમો નમસ્તે રુદ્રાય ત્વામહં શરણં ગતઃ

હિરણ્યબાહવે તુભ્યં હિરણ્યપતયે નમઃ ।
અમ્બિકાપતયે તુભ્યમુમાયાઃ પતયે નમઃ

નમો ઽસ્તુ નીલગ્રીવાય નમસ્તુભ્યં પિનાકિને ।
વિલોહિતાય ભર્ગાય સહસ્રાક્ષાય તે નમઃ

નમો હંસાય તે નિત્યમાદિત્યાય નમો ઽસ્તુ તે ।
નમસ્તે વજ્રહસ્તાય ત્ર્યમ્બકાય નમો ઽસ્તુ તે

પ્રપદ્યે ત્વાં વિરૂપાક્ષં મહાન્તં પરમેશ્વરમ્ ।
હિરણ્મયં ગૃહે ગુપ્તમાત્માનં સર્વદેહિનામ્

નમસ્યામિ પરં જ્યોતિર્બ્રહ્માણં ત્વાં પરાં ગતિમ્ ।
વિશ્વં પશુપતિં ભીમં નરનારીશરીરિણમ્

નમઃ સૂર્યાય રુદ્રાય ભાસ્વતે પરમેષ્ઠિને ।
ઉગ્રાય સર્વભક્તાય ત્વાં પ્રપદ્યે સદૈવ હિ

એતદ્ વૈ સૂર્યહૃદયં જપ્ત્વા સ્તવમનુત્તમમ્ ।
પ્રાતઃ કાલે ઽથ મધ્યાહ્ને નમસ્કુર્યાદ્ દિવાકરમ્

ઇદં પુત્રાય શિષ્યાય ધાર્મિકાય દ્વિજાતયે ।
પ્રદેયં સૂર્યહૃદયં બ્રહ્મણા તુ પ્રદર્શિતમ્

સર્વપાપપ્રશમનં વેદસારસમુદ્ભવમ્ ।
બ્રાહ્મણાનાં હિતં પુણ્યમૃષિસઙ્ઘૈર્નિષેવિતમ્

અથાગમ્ય ગૃહં વિપ્રઃ સમાચમ્ય યથાવિધિ ।
પ્રજ્વાલ્ય વિહ્નિં વિધિવજ્જુહુયાજ્જાતવેદસમ્

ઋત્વિક્પુત્રો ઽથ પત્ની વા શિષ્યો વાપિ સહોદરઃ ।
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં વિશેષેણ જુહુયુર્વા યતાવિધિ

પવિત્રપાણિઃ પૂતાત્મા શુક્લામ્બરધરોત્તરઃ ।
અનન્યમાનસો વહ્નિં જુહુયાત્ સંયતેન્દ્રિયઃ

વિના દર્ભેણ યત્કર્મ વિના સૂત્રેણ વા પુનઃ ।
રાક્ષસં તદ્ભવેત્ સર્વં નામુત્રેહ ફલપ્રદમ્

દૈવતાનિ નમસ્કુર્યાદ્ દેયસારાન્નિવેદયેત્ ।
દદ્યાત્ પુષ્પાદિકં તેષાં વૃદ્ધાંશ્ચૈવાભિવાદયેત્

ગુરું ચૈવાપ્યુપાસીત હિતં ચાસ્ય સમાચરેત્ ।
વેદાભ્યાસં તતઃ કુર્યાત્ પ્રયત્નાચ્છક્તિતો દ્વિજઃ

જપેદધ્યાપયેચ્છિષ્યાન્ ધારયેચ્ચ વિચારયેત્ ।
અવેક્ષેત ચ શાસ્ત્રાણિ ધર્માદીનિ દ્વિજોત્તમઃ ।
વૈદિકાંશ્ચૈવ નિગમાન્ વેદાઙ્ગાનિ વેશિષતઃ

ઉપેયાદીશ્વરં ચાથ યોગક્ષેમપ્રસિદ્ધયે ।
સાધયેદ્ વિવિધાનર્થાન્ કુટુમ્બાર્થે તતો દ્વિજઃ

તતો મધ્યાહ્નસમયે સ્નાનાર્થં મૃદમાહરેત્ ।
પુષ્પાક્ષતાન્ કુશતિલાન્ ગોમયં શુદ્ધમેવ ચ

નદીષુ દેવખાતેષુ તડાગેષુ સરઃસુ ચ ।
સ્નાનં સમાચરેન્નિત્યં ગર્તપ્રસ્ત્રવણેષુ ચ

પરકીયનિપાનેષુ ન સ્નાયાદ્ વૈ કદાચન ।
પઞ્ચપિણ્ડાન્ સમુદ્ધૃત્ય સ્નાયાદ્ વાસંભવે પુનઃ

મૃદૈકયા શિરઃ ક્ષાલ્યં દ્વાભ્યાં નાભેસ્તથોપરિ ।
અધશ્ચ તિસૃભિઃ કાયં પાદૌ ષડ્ભિસ્તથૈવ ચ

મૃત્તિકા ચ સમુદ્દિષ્ટા ત્વાર્દ્રામલકમાત્રિકા ।
ગોમયસ્ય પ્રમાણં તત્ તેનાઙ્ગં લેપયેત્ તતઃ

લેપયિત્વા તુ તીરસ્થસ્તલ્લિઙ્ગૈરેવ મન્ત્રતઃ ।
પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય વિધિવત્ તતઃ સ્નાયાત્ સમાહિતઃ

અભિમન્ત્ર્ય જલં મન્ત્રૈસ્તલ્લિઙ્ગૈર્વારુણૈઃ શુભૈઃ ।
ભાવપૂતસ્તદવ્યક્તં ધ્યાયન્ વૈ વિષ્ણુમવ્યયમ્

આપો નારાયણોદ્ભૂતાસ્તા એવાસ્યાયનં પુનઃ ।
તસ્માન્નારાયણં દેવં સ્નાનકાલે સ્મરેદ્ બુધઃ

પ્રોચ્ય સોંકારમાદિત્યં ત્રિર્નિમજ્જેજ્જલાશયે ।
આચાન્તઃ પુનરાચામેન્મન્ત્રેણાનેન મન્ત્રવિત્

અન્તશ્ચરસિ ભૂતેષુ ગુહાયાં વિશ્વતો મુખઃ ।
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કાર આપો જ્યોતી રસો ઽમૃતમ્

દ્રુપદાં વા ત્રિરભ્યસ્યેદ્ વ્યાહૃતિપ્રણવાન્વિતામ્ ।
સાવિત્રીં વા જપેદ્ વિદ્વાન્ તથા ચૈવાઘમર્ષણમ્

તતઃ સંમાર્જનં કુર્યાદાપો હિ ષ્ઠા મયોભુવઃ ।
ઇદમાપઃ પ્રવહત વ્યાહૃતિભિસ્તથૈવ ચ

તતો ઽભિમન્ત્ર્ય તત્ તીર્થમાપો હિષ્ઠાદિમન્ત્રકૈઃ ।
અન્તર્જલગતો મગ્નો જપેત્ ત્રિરઘમર્ષણમ્

ત્રિપદાં વાથ સાવિત્રીં તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
આવર્તયેદ્ વા પ્રણવં દેવં વા સંસ્મરેદ્ધરિમ્

દ્રુપદાદિવ યો મન્ત્રો યજુર્વેદે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
અન્તર્જલે ત્રિરાવર્ત્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અપઃ પાણૌ સમાદાય જપ્ત્વા વૈ માર્જને કૃતે ।
વિન્યસ્ય મૂર્ધ્નિ તત્ તોયં મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

યથાશ્વમેધઃ ક્રતુરાટ્ સર્વપાપાપનોદનઃ ।
તથાઘમર્ષણં સૂક્તં સર્વપાપાપનોદનમ્

અથોપતિષ્ઠેદાદિત્યં મૂર્ધ્નિ પુષ્પાન્વિતાઞ્જલિમ્ ।
પ્રક્ષિપ્યાલોકયેદ્ દેવમુદ્વયં તમસસ્પરિ

ઉદુત્યં ચિત્રમિત્યેતે તચ્ચક્ષુરિતિ મન્ત્રતઃ ।
હંસઃ શુચિષદેતેન સાવિત્ર્યા ચ વિશેષતઃ

અન્યૈશ્ચ વૈદિકૈર્મન્ત્રૈઃ સૌરૈઃ પાપપ્રણાશનૈઃ ।
સાવિત્રીં વૈ જપેત્ પશ્ચાજ્જપયજ્ઞઃ સ વૈ સ્મૃતઃ

વિવિધાનિ પવિત્રાણિ ગુહ્યવિદ્યાસ્તથૈવ ચ ।
શતરુદ્રીયમથર્વશિરઃ સૌરાંશ્ચ શક્તિતઃ

પ્રાક્કૂલેષુ સમાસીનઃ કુશેષુ પ્રાઙ્મુખઃ શુચિઃ ।
તિષ્ઠંશ્ચેદીક્ષમાણોર્ઽકં જપ્યં કુર્યાત્ સમાહિતઃ

સ્ફાટિકેન્દ્રાક્ષરુદ્રાક્ષૈઃ પુત્રજીવસમુદ્ભવઃ ।
કર્તવ્યા ત્વક્ષમાલા સ્યાદુત્તરાદુત્તમા સ્મૃતા

જપકાલે ન ભાષેત નાન્યાનિ પ્રેક્ષયેદ્ બુધઃ ।
ન કમ્પયેચ્છિરોગ્રીવાં દન્તાન્નૈવ પ્રકાશયેત્

ગુહ્યકા રાક્ષસા સિદ્ધા હરન્તિ પ્રસભં યતઃ ।
એકાન્તે સુશુભે દેશે તસ્માજ્જપ્યં સમાચરેત્

ચણ્ડાલાશૌચપતિતાન્ દૃષ્ટ્વાચમ્ય પુનર્જપેત્ ।
તૈરેવ ભાષણં કૃત્વા સ્નાત્વા ચૈવ જપેત્ પુનઃ

આચમ્ય પ્રયતો નિત્યં જપેદશુચિદર્શને ।
સૌરાન્ મન્ત્રાન્ શક્તિતો વૈ પાવમાનીસ્તુ કામતઃ

યદિ સ્યાત્ ક્લિન્નવાસા વૈ વારિમધ્યગતો જપેત્ ।
અન્યથા તુ શુચૌ ભૂમ્યાં દર્ભેષુ સુસમાહિતઃ

પ્રદક્ષિણં સમાવૃત્ય નમસ્કૃત્વા તતઃ ક્ષિતૌ ।
આચમ્ય ચ યથાશાસ્ત્રં શક્ત્યા સ્વાધ્યાયમાચરેત્

તતઃ સંતર્પયેદ્ દેવાનૃષીન્ પિતૃગણાંસ્તથા ।
અદાવોઙ્કારમુચ્ચાર્ય નમો ઽન્તે તર્પયામિ વઃ

દેવાન્ બ્રહ્મઃઋષીંશ્ચૈવ તર્પયેદક્ષતોદકૈઃ ।
તિલોદકૈઃ પિતૄન્ ભક્ત્યા સ્વસૂત્રોક્તવિધાનતઃ

અન્વારબ્ધેન સવ્યેન પાણિના દક્ષિણેન તુ ।
દેવર્ષોસ્તર્પયેદ્ ધીમાનુદકાઞ્જલિભિઃ પિતન્

યજ્ઞોપવીતી દેવાનાં નિવીતી ઋષીતર્પણે ।
પ્રાચીનાવીતી પિત્ર્યે તુ સ્વેન તીર્થેન ભાવતઃ

નિષ્પીડ્ય સ્નાનવસ્ત્રં તુ સમાચમ્ય ચ વાગ્યતઃ ।
સ્વૈર્મન્ત્રૈરર્ચયેદ્ દેવાન્ પુષ્પૈઃ પત્રૈરથામ્બુભિઃ

બ્રહ્માણં શઙ્કરં સૂર્યં તથૈવ મધુસૂદનમ્ ।
અન્યાંશ્ચાભિમતાન્ દેવાન્ ભક્ત્યા ચાક્રોધનો ઽત્વરઃ

પ્રદદ્યાદ્ વાથ પુષ્પાણિ સૂક્તેન પૌરુષેણ તુ ।
આપો વા દેવતાઃ સર્વાસ્તેન સમ્યક્ સમર્ચિતાઃ

ધ્યાત્વા પ્રણવપૂર્વં વૈ દૈવતાનિ સમાહિતઃ ।
નમસ્કારેણ પુષ્પાણિ વિન્યસેદ્ વૈ પૃથક્ પૃથક્

ન વિષ્ણ્વારાધનાત્ પુણ્યં વિદ્યતે કર્મ વૈદિકમ્ ।
તસ્માદનાદિમધ્યાન્તં નિત્યમારાધયેદ્ધરિમ્

તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રેણ સૂક્તેન પુરુષેણ તુ ।
નૈતાભ્યાં સદૃશો મન્ત્રો સૂક્તેન પુરુષેણ તુ ।
નૈતાભ્યાં સદૃશો મન્ત્રો વેદેષૂક્તશ્ચતુર્ષ્વપિ

નિવેદયેત સ્વાત્માનં વિષ્ણાવમલતેજસિ ।
તદાત્મા તન્મનાઃ શાન્તસ્તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રતઃ

અથવા દેવમીશાનં ભગવન્તં સનાતનમ્ ।
આરાધયેન્મહાદેવં ભાવપૂતો મહેશ્વરમ્

મન્ત્રેણ રુદ્રાગાયત્ર્યા પ્રણવેનાથ વા પુનઃ ।
ઈશાનેનાથ વા રુદ્રૈસ્ત્ર્યમ્બકેન સમાહિતઃ

પુષ્પૈઃ પત્રૈરથાદ્ભિર્વા ચન્દનાદ્યૈર્મહેશ્વરમ્ ।
ઉક્ત્વા નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રેણાનેન યોજયેત્

નમસ્કુર્યાન્મહાદેવં ઋતં સત્યમિતિશ્વરમ્ ।
નિવેદયીત સ્વાત્માનં યો બ્રહ્માણમિતીશ્વરમ્

પ્રદક્ષિણં દ્વિજઃ કુર્યાત્ પઞ્ચ બ્રહ્માણિ વૈ જપન્ ।
ધ્યાયીત દેવમીશાનં વ્યોમમધ્યગતં શિવમ્

અથાવલોકયેદર્કં હંસઃ સુચિષદિત્યૃચા ।
કુર્યાત્ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્ ગૃહં ગત્વા સમાહિતઃ

દેવયજ્ઞં પિતૃયજ્ઞં ભૂતયજ્ઞં તથૈવ ચ ।
માનુષ્યં બ્રહ્મયજ્ઞં ચ પઞ્ચ યજ્ઞાન્ પ્રચક્ષતે

યદિ સ્યાત્ તર્પણાદર્વાક્ બ્રહ્મયજ્ઞઃ કૃતો ન હિ ।
કૃત્વા મનુષ્યયજ્ઞં વૈ તતઃ સ્વાધ્યાયમાચરેત્

અગ્નેઃ પશ્ચિમતો દેશે ભૂતયજ્ઞાન્ત એવ વા ।
કુશપુઞ્જે સમાસીનઃ કુશપાણિઃ સમાહિતઃ

શાલાગ્નૌ લૌકિકે વાગ્નૌ જલે ભૂભ્યામથાપિવા ।
વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્ દેવયજ્ઞઃ સ વૈ સ્મૃતઃ

યદિ સ્યાલ્લૌકિકે પક્વં તતો ઽન્નં તત્ર હૂયતે ।
શાલાગ્નૌ તત્ર દેવાન્નં વિધિરેષ સનાતનઃ

દેવેભ્યસ્તુ હુતાદન્નાચ્છેષાદ્ ભૂતબલિં હરેત્ ।
ભૂતયજ્ઞઃ સ વૈ જ્ઞેયો ભૂતિદઃ સર્વદેહિનામ્

શ્વભ્યશ્ચ શ્વપચેભ્યશ્ચ પતિતાદિભ્ય એવ ચ ।
દદ્યાદ્ ભૂમૌ બલિં ત્વન્નં પક્ષિભ્યો ઽથ દ્વિજોત્તમઃ

સાયં ચાન્નસ્ય સિદ્ધસ્ય પત્ન્યમન્ત્રં બલિં હરેત્ ।
ભૂતયજ્ઞસ્ત્વયં નિત્યં સાયં પ્રાતર્વિધીયતે

એકં તુ ભોજયેદ્ વિપ્રં પિતૄનુદ્દિશ્ય સત્તમમ્ ।
નિત્યશ્રાદ્ધં તદુદ્દિષ્ટં પિતૃયજ્ઞો ગતિપ્રદઃ

ઉદ્ધૃત્ય વા યથાશક્તિ કિઞ્ચિદન્નં સમાહિતઃ ।
વેદતત્ત્વાર્થવિદુષે દ્વિજાયૈવોપપાદયેત્

પૂજયેદતિથિં નિત્યં નમસ્યેદર્ચયેદ્ દ્વિજમ્ ।
મનોવાક્કર્મભિઃ શાન્તમાગતં સ્વગૃહ તતઃ

હન્તકારમથાગ્રં વા ભિક્ષાં વા શક્તિતો દ્વિજઃ ।
દદ્યાદતિથયે નિત્યં બુધ્યેત પરમેશ્વરમ્

ભિક્ષામાહુર્ગ્રાસમાત્રમગ્રં તસ્યાશ્ચતુર્ગુણમ્ ।
પુષ્કલં હન્તકારં તુ તચ્ચતુર્ગુણમુચ્યતે

ગોદોહમાત્રં કાલં વૈ પ્રતીક્ષ્યો હ્યતિથિઃ સ્વયમ્ ।
અભ્યાગતાન્ યથાશક્તિ પૂજયેદતિથિં યથા

ભિક્ષાં વૈ ભિક્ષવે દદ્યાદ્ વિધિવદ્ બ્રહ્મચારિણે ।
દદ્યાદન્નં યથાશક્તિ ત્વર્થિભ્યો લોભવર્જિતઃ

સર્વેષામપ્યલાભે તુ અન્નં ગોભ્યો નિવેદયેત્ ।
ભુઞ્જીત બન્ધુભિઃ સાર્ધં વાગ્યતો ઽન્નમકુત્સયન્

અકૃત્વા તુ દ્વિજઃ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ભૃઞ્જીત ચેત્ સ મૂઢાત્મા તિર્યગ્યોનિં સગચ્છતિ

વેદાભ્યાસો ઽન્વહં શક્ત્યા મહાયજ્ઞક્રિયા ક્ષમા ।
નાશયત્યાશુ પાપાનિ દેવાનામર્ચનં તથા

યો મોહાદથવાલસ્યાદકૃત્વા દેવતાર્ચનમ્ ।
ભુઙ્ક્તે સ યાતિ નરકાન્ શૂકરેષ્વભિજાયતે

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કૃત્વા કર્માણિ વૈ દ્વિજાઃ ।
ભુઞ્જીત સ્વજનૈઃ સાર્ધં સયાતિ પરમાં ગતિમ્