કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.17

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયામુપરિવિભાગે ષોડશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
નાદ્યાચ્છૂદ્રસ્ય વિપ્રો ઽન્નં મોહાદ્ વા યદિ વાન્યતઃ ।
સ શૂદ્રયોનિં વ્રજતિ યસ્તુ ભુઙ્ક્તે હ્યનાપદિ

ષણ્માસાન્ યો દ્વિજો ભુઙ્ક્તે શૂદ્રસ્યાન્નં વિગર્હિતમ્ ।
જીવન્નેવ ભવેચ્છૂદ્રો મૃતઃ શ્વા ચાભિજાયતે

બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રસ્ય ચ મુનીશ્વરાઃ ।
યસ્યાન્નેનોદરસ્થેન મૃતસ્તદ્યોનિમાપ્નુયાત્

રાજાન્નં નર્તકાન્નં ચ તક્ષ્ણો ઽન્નં ચર્મકારિણઃ ।
ગણાન્નં ગણિકાન્નં ચ ષણ્ઢાન્નં ચૈવ વર્જયેત્

ચક્રોપજીવિરજકતસ્કરધ્વજિનાં તથા ।
ગાન્ધર્વલોહકારાન્નં સૂતકાન્નં ચ વર્જયેત્

કુલાલચિત્રકર્માન્નં વાર્ધુષેઃ પતિતસ્ય ચ ।
પૌનર્ભવચ્છત્રિકયોરભિશસ્તસ્ય ચૈવ હિ

સુવર્ણકારશૈલૂષવ્યાધબદ્ધાતુરસ્ય ચ ।
ચિકિત્સકસ્ય ચૈવાન્નં પુંશ્ચલ્યા દણ્ડિકસ્ય ચ

સ્તેનનાસ્તિકયોરન્નં દેવતાનિન્દકસ્ય ચ ।
સોમવિક્રયિણશ્ચાન્નં શ્વપાકસ્ય વિશેષતઃ

ભાર્યાજિતસ્ય ચૈવાન્નં યસ્ય ચોપપતિર્ગૃહે ।
ઉત્સૃષ્ટસ્ય કદર્યસ્ય તથૈવોચ્છિષ્ટભોજિનઃ

અપાઙ્ક્ત્યાન્નં ચ સઙ્ઘાન્નં શસ્ત્રાજીવસ્ય ચૈવ હિ ।
ક્લીબસંન્યાસિનોશ્ચાન્નં મત્તોન્મત્તસ્ય ચૈવ હિ ।
ભીતસ્ય રુદિતસ્યાન્નમવક્રુષ્ટં પરિક્ષુતમ્

બ્રહ્મદ્વિષઃ પાપરુચેઃ શ્રાદ્ધાન્નં સૂતકસ્ય ચ ।
વૃથાપાકસ્ય ચૈવાન્નં શાવાન્નં શ્વશુરસ્ય ચ

અપ્રજાનાં તુ નારીણાં ભૃતકસ્ય તથૈવ ચ ।
કારુકાન્નં વિશેષેણ શસ્ત્રવિક્રયિણસ્તથા

શૌણ્ડાન્નં ઘાટિકાન્નં ચ ભિષજામન્નમેવ ચ ।
વિદ્ધપ્રજનનસ્યાન્નં પરિવિત્ત્યન્નમેવ ચ

પુનર્ભુવો વિશેષેણ તથૈવ દિધિષૂપતેઃ ।
અવજ્ઞાતં ચાવધૂતં સરોષં વિસ્મયાન્વિતમ્ ।
ગુરોરપિ ન ભોક્તવ્યમન્નં સંસ્કારવર્જિતમ્

દુષ્કૃતં હિ મનુષ્યસ્ય સર્વમન્ને વ્યવસ્થિતમ્ ।
યો યસ્યાન્નં સમશ્નાતિ સ તસ્યાશ્નાનિ કિલ્બિષમ્

આર્ધિકઃ કુલમિત્રશ્ચ સ્વગોપાલશ્ચ નાપિતઃ ।
એતે શૂદ્રેષુ ભોજ્યાન્ના યશ્ચાત્માનં નિવેદયેત્

કુશીલવઃ કુમ્ભકારઃ ક્ષેત્રકર્મક એવ ચ ।
એતે શૂદ્રેષુ ભોજ્યાન્ના દત્ત્વા સ્વલ્પં પણં બુધૈઃ

પાયસં સ્નેહપક્વં યદ્ ગોરસં ચૈવ સક્તવઃ ।
પિણ્યાકં ચૈવ તૈલં ચ શૂદ્રાદ્ ગ્રાહ્યં દ્વિજાતિભિઃ

વૃન્તાકં નાલિકાશાકં કુસુમ્ભાશ્મન્તકં તથા ।
પલાણ્ડું લશુનં શુક્તં નિર્યાસં ચૈવ વર્જયેત્

છત્રાકં વિડ્વરાહં ચ શેલં પેયૂષમેવ ચ ।
વિલયં સુમુખં ચૈવ કવકાનિ ચ વર્જયેત્

ગૃઞ્જનં કિંશુકં ચૈવ કકુભાણ્ડં તથૈવ ચ ।
ઉદુમ્બરમલાબું ચ જગ્ધ્વા પતતિ વૈ દ્વિજઃ

વૃથા કૃશરસંયાવં પાયસાપૂપમેવ ચ ।
અનુપાકૃતમાંસં ચ દેવાન્નાનિ હવીંષિ ચ

યવાગૂં માતુલિઙ્ગં ચ મત્સ્યાનપ્યનુપાકૃતાન્ ।
નીપં કપિત્થં પ્લક્ષં ચ પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્

પિણ્યાકં ચોદ્ધૃતસ્નેહં દેવધાન્ય તથૈવ ચ ।
રાત્રૌ ચ તિલસંબદ્ધં પ્રયત્નેન દધિ ત્યજેત્

નાશ્નીયાત્ પયસા તક્રં ન બીજાન્યુપજીવયેત્ ।
ક્રિયાદુષ્ટં ભાવદુષ્ટમસત્સંસર્ગિ વર્જયેત્

કેશકીટાવપન્નં ચ સહૃલ્લેખં ચ નિત્યશઃ ।
શ્વાઘ્રાતં ચ પુનઃ સિદ્ધં ચણ્ડાલાવેક્ષિતં તથા

ઉદક્યયા ચ પતિતૈર્ગવા ચાઘ્રાતમેવ ચ ।
અનર્ચિતં પુર્યું ષિતં પર્યાયાન્નં ચ નિત્યશઃ

કાકકુક્કુટસંસ્પૃષ્ટં કૃમિભિશ્ચૈવ સંયુતમ્ ।
મનુષ્યૈરપ્યવઘ્રાતં કુષ્ઠિના સ્પૃષ્ટમેવ ચ

ન રજસ્વલયા દત્તં ન પુંશ્ચાલ્યા સરોષયા ।
મલબદ્વાસસા વાપિ પરવાસો ઽથ વર્જયેત્

વિવત્સાયાશ્ચ ગોઃ ક્ષીરમૌષ્ટ્રં વાનિર્દશં તથા ।
આવિકં સન્ધિનીક્ષીરમપેયં મનુરબ્રવીત્

બલાકં હંસદાત્યૂહં કલવિઙ્કં શુકં તથા ।
કુરરં ચ ચકોરં ચ જાલપાદં ચ કોકિલમ્

વાયસં ખઞ્જરીટં ચ શ્યેનં ગૃધ્રં તથૈવ ચ ।
ઉલૂકં ચક્રવાકં ચ ભાસં પારાવતાનપિ ।
કપોતં ટિટ્ટિભં ચૈવ ગ્રામકુક્કુટમેવ ચ

સિંહવ્યાઘ્રં ચ માર્જારં શ્વાનં શૂકરમેવ ચ ।
શૃગાલં મર્કટં ચૈવ ગર્દભં ચ ન ભક્ષયેત્

ન ભક્ષયેત્ સર્વમૃગાન્ પક્ષિણો ઽન્યાન્ વનેચરાન્ ।
જલેચરાન્ સ્થલચરાન્ પ્રાણિનશ્ચેતિ ધારણા

ગોધા કૂર્મઃ શશઃ શ્વાવિચ્છલ્યકશ્ચેતિ સત્તમાઃ ।
ભક્ષ્યાઃ પઞ્ચનખા નિત્યં મનુરાહ પ્રિજાપતિઃ

મત્સ્યાન્ સશલ્કાન્ ભુઞ્જીયાન્ માંસં રૌરવમેવચ ।
નિવેદ્ય દેવતાભ્યસ્તુ બ્રાહ્મણેભ્યસ્તુ નાન્યથા

મયૂરં તિત્તિરં ચૈવ કપોતં ચ કપિઞ્જલમ્ ।
વાધ્રીણસં બકં ભક્ષ્યં મીનહંસપરાજિતાઃ

શફરં સિંહતુણ્ડં ચ તથા પાઠીનરોહિતૌ ।
મત્સ્યાશ્ચૈતે સમુદ્દિષ્ટા ભક્ષણાય દ્વિજોત્તમાઃ

પ્રોક્ષિતં ભક્ષયેદેષાં માંસં ચ દ્વિજકામ્યયા ।
યથાવિધિ નિયુક્તં ચ પ્રાણાનામપિ ચાત્યયે

ભક્ષયેન્નૈવ માંસાનિ શેષભોજી ન લિપ્યતે ।
ઔષધાર્થમશક્તૌ વા નિયોગાદ્ યજ્ઞકારણાત્

આમન્ત્રિતસ્તુ યઃ શ્રાદ્ધે દૈવે વા માંસમુત્સૃજેત્ ।
યાવન્તિ પશુરોમાણિ તાવતો નરકાન્ વ્રજેત્

અદેયં ચાપ્યપેયં ચ તથૈવાસ્પૃશ્યમેવ ચ ।
દ્વિજાતીનામનાલોક્યં નિત્યં મદ્યમિતિ સ્થિતિઃ

તસ્માત્ સર્વપ્રકારેણ મદ્યં નિત્યં વિવર્જયેત્ ।
પીત્વા પતતિ કર્મભ્યસ્ત્વસંભાષ્યો ભવેદ્ દ્વિજઃ

ભક્ષયિત્વા હ્યભક્ષ્યાણિ પીત્વાપેયાન્યપિ દ્વિજઃ ।
નાધિકારી ભવેત્ તાવદ્ યાવદ્ તન્ન જહાત્યધઃ

તસ્માત્ પરિહરેન્નિત્યમભક્ષ્યાણિ પ્રયત્નતઃ ।
અપેયાનિ ચ વિપ્રો વૈ તથા ચેદ્ યાતિ રૌરવમ્