કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.50

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે એકોનપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
અસ્મિન્ મન્વન્તરે પૂર્વં વર્તમાને મહાન્ વિભુઃ ।
દ્વાપરે પ્રથમે વ્યાસો મનુઃ સ્વાયંભુવો મતઃ

બિભેદ બહુધા વેદં નિયોગાદ્ બ્રહ્મણઃ પ્રભોઃ ।
દ્વિતીયે દ્વાપરે ચૈવ વેદવ્યાસઃ પ્રજાપતિઃ

તૃતીયે ચોશના વ્યાસશ્ચતુર્થે સ્યાદ્ બૃહસ્પતિઃ ।
સવિતા પઞ્ચમે વ્યાસઃ ષષ્ઠે મૃત્યુઃ પ્રકીર્તિતઃ

સપ્તમે ચ તથૈવેન્દ્રો વસિષ્ઠશ્ચાષ્ટમે મતઃ ।
સારસ્વતશ્ચ નવમે ત્રિધામા દશમે સ્મૃતઃ

એકાદશે તુ ત્રિવૃષઃ શતતેજાસ્તતઃ પરઃ ।
ત્રયોદશે તથા ધર્મસ્તરક્ષુસ્તુ ચતુર્દશે

ત્ર્યારુણિર્વૈ પઞ્ચદશે ષોડશે તુ ધનઞ્જયઃ ।
કૃતઞ્જયઃ સપ્તદશે હ્યષ્ટાદશે ઋતઞ્જયઃ

તતો વ્યાસો ભરદ્વાજસ્તસ્માદૂર્ધ્વં તુ ગૌતમઃ ।
રાજશ્રવાશ્ચૈકવિંશસ્તસ્માચ્છુષ્માયણઃ પરઃ

તૃણબિન્દુસ્ત્રયોવિંશે વાલ્મીકિસ્તત્પરઃ સ્મૃતઃ ।
પઞ્ચવિશે તથા શક્તિઃ ષડ્વિંશે તુ પરાશરઃ

સપ્તવિંશે તથા વ્યાસો જાતૂકર્ણો મહામુનિઃ ।
અષ્ટાવિંશે પુનઃ પ્રાપ્તે હ્યસ્મિન્ વૈ દ્વાપરે દ્વિજાઃ ।
પરાશરસુતો વ્યાસઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઽભવત્

સ એવ સર્વવેદાનાં પુરાણાનાં પ્રદર્શકઃ ।
પારાશર્યો મહાયોગી કૃષ્ણદ્વૈપાયનો હરિઃ

આરાધ્ય દેવમીશાનં દૃષ્ટ્વા સામ્બં ત્રિલોચનમ્ ।
તત્પ્રસાદાદસૌ વ્યાસં વેદાનામકરોત્ પ્રભુઃ

અથ શિષ્યાન્ પ્રિજગ્રાહ ચતુરો વેદપારગાન્ ।
જૈમિનિં ચ સુમન્તું ચ વૈશમ્પાયનમેવ ચ ।
પૈલં તેષાં ચતુર્થં ચ પઞ્ચમં માં મહામુનિઃ

ઋગ્વેદશ્રાવકં પૈલં જગ્રાહ સ મહામુનિઃ ।
યજુર્વેદપ્રવક્તારં વૈશમ્પાયનમેવ ચ

જૈમિનિં સામવેદસ્ય શ્રાવકં સોન્વપદ્યત ।
તથૈવાથર્વવેદસ્ય સુમન્તુમૃષિસત્તમમ્ ।
ઇતિહાસપુરાણાનિ પ્રવક્તું મામયોજયત્

એક આસીદ્યજુર્વેદસ્તં ચતુર્ધા વ્યકલ્પયત્ ।
ચાતુર્હેત્રમભૂદ્ યસ્મિંસ્તેન યજ્ઞમથાકરોત્

આધ્વર્યવં યજુર્ભિઃ સ્યાદૃગ્ભિર્હેત્રં દ્વિજોત્તમાઃ ।
ઔદ્ગાત્રં સામભિશ્ચક્રે બ્રહ્મત્વં ચાપ્યથર્વભિઃ

તતઃ સ ઋચ ઉદ્ધૃત્ય ઋગ્વેદં કૃતવાન્ પ્રભુઃ ।
યજૂંષિ ચ યજુર્વેદં સામવેદં ચ સામભિઃ

એકવિંશતિભેદેન ઋગ્વેદં કૃતવાન્ પુરા ।
શાખાનાં તુ શતેનૈવ યજુર્વેદમથાકરોત્

સામવેદં સહસ્ત્રેણ શાખાનાં પ્રબિભેદ સઃ ।
અથર્વાણમથો વેદં બિભેદ નવકેન તુ

ભેદૈરષ્ટાદશૈર્વ્યાસઃ પુરાણં કૃતવાન્ પ્રભુઃ ।
સો ઽયમેકશ્ચતુષ્પાદો વેદઃ પૂર્વં પુરાતનાત્

ઓઙ્કારો બ્રહ્મણો જાતઃ સર્વદોષવિશોધનઃ ।
વેદવેદ્યો હિ ભગવાન્ વાસુદેવઃ સનાતનઃ

સ ગીયતે પરો વેદે યો વેદૈનં સ વેદવિત્ ।
એતત્ પરતરં બ્રહ્મ જ્યોતિરાનન્દમુત્તમમ્

વેદવાક્યોદિતં તત્ત્વં વાસુદેવઃ પરં પદમ્ ।
વેદવેદ્યમિમં વેત્તિ વેદં વેદપરો મુનિઃ

અવેદં પરમં વેત્તિ વેદનિષ્ઠઃ સદેશ્વરઃ ।
સ વેદવેદ્યો ભગવાન્ વેદમૂર્તિર્મહેશ્વરઃ ।
સ એવ વેદો વેદ્યશ્ચ તમેવાશ્રિત્ય મુચ્યતે

ઇત્યેદક્ષરં વેદ્યમોઙ્કારં વેદમવ્યયમ્ ।
અવેદં ચ વિજાનાતિ પારાશર્યો મહામુનિઃ