કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.48

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહ્સ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે સપ્તચત્વારિંશોધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
શાકદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણેન વ્યવસ્થિતઃ ।
ક્ષીરાર્ણવં સમાશ્રિત્ય દ્વીપઃ પુષ્કરસંવૃતઃ

એક એવાત્ર વિપ્રેન્દ્રાઃ પર્વતો માનસોત્તરઃ ।
યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ સાર્ધં પઞ્ચાશદુચ્છ્રિતઃ ।
તાવદેવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ

સ એવ દ્વીપઃ પશ્ચાર્ધે માનસોત્તરસંજ્ઞિતઃ ।
એક એવ મહાસાનુઃ સંનિવેશાદ્ દ્વિધા કૃતઃ

તસ્મિન્ દ્વીપે સ્મૃતૌ દ્વૌ તુ પુણ્યૌ જનપદૌ શુભૌ ।
અપરૌ માનસસ્યાથ પર્વતસ્યાનુમણ્ડલૌ ।
મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમેવ ચ

સ્વાદૂદકેનોદધિના પુષ્કરઃ પરિવારિતઃ ।
તસ્મિન્ દ્વીપે મહાવૃક્ષો ન્યગ્રોધો ઽમરપૂજિતઃ

તસ્મિન્ નિવસતિ બ્રહ્મા વિશ્વાત્મા વિશ્વભાવનઃ ।
તત્રૈવ મુનિશાર્દૂલાઃ શિવનારાયણાલયઃ

વસત્યત્ર મહાદેવો હરોર્ઽદ્ધહરિરવ્યયઃ ।
સંપૂજ્યમાનો બ્રહ્માદ્યૈઃ કુમારાદ્યૈશ્ચ યોગિભિઃ ।
ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈરીશ્વરઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ

સ્વસ્થાસ્તત્ર પ્રજાઃ સર્વા બ્રહ્મણા સદૃશત્વિષઃ ।
નિરામયા વિશોકાશ્ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ

સત્યાનૃતે ન તત્રાસ્તાં નોત્તમાધમમધ્યમાઃ ।
ન વર્ણાશ્રમધર્માશ્ચ ન નદ્યો ન ચ પર્વતાઃ

પરેણ પુષ્કરસ્યાથ સ્થિતો મહાન્ ।
સ્વાદૂદકસમુદ્રસ્તુ સમન્તાદ્ દ્વિજસત્તમાઃ

પરેણ તસ્ય મહતી દૃશ્યતે લોકસંસ્થિતિઃ ।
કાઞ્ચની દ્વિગુણા ભૂમિઃ સર્વા ચૈવ શિલોપમા

તસ્યાઃ પરેણ શૈલસ્તુ મર્યાદાત્માત્મમણ્ડલઃ ।
પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ લોકાલોકઃ સ ઉચ્યતે

યોજનાનાં સહસ્ત્રાણિ દશ તસ્યોચ્છ્રયઃ સ્મૃતઃ ।
તાવાનેવ ચ વિસ્તારો લોકાલોકો મહાગિરિઃ

સમાવૃત્ય તુ તં શૈલં સર્વતો વૈ તમઃ સ્થિતમ્ ।
તમશ્ચાણ્ડકટાહેન સમન્તાત્ પરિવેષ્ટિતમ્

એતૈ સપ્ત મહાલોકાઃ પાતાલાઃ સપ્તકીર્તિતાઃ ।
બ્રહ્માણ્ડસ્યૈષ વિસ્તારઃ સંક્ષેપેણ મયોદિતઃ

અણ્ડાનામીદૃશાનાં તુ કોટ્યો જ્ઞેયાઃ સહસ્ત્રશઃ ।
સર્વગત્વાત્ પ્રધાનસ્ય કારણસ્યાવ્યયાત્મનઃ

અણ્ડેષ્વેતેષુ સર્વેષુ ભુવનાનિ ચતુર્દશ ।
તત્ર તત્ર ચતુર્વક્ત્રા રુદ્રા નારાયણાદયઃ

દશોત્તરમથૈકૈકમણ્ડાવરણસપ્તકમ્ ।
સમન્તાત્ સંસ્થિતં વિપ્રા યત્ર યાન્તિ મનીષિણઃ

અનન્તમેકમવ્યક્તનાદિનિધનં મહત્ ।
અતીત્ય વર્તતે સર્વં જગત્ પ્રકૃતિરક્ષરમ્

અનન્તત્વમનન્તસ્ય યતઃ સંખ્યા ન વિદ્યતે ।
તદવ્યક્તમિતિ જ્ઞેયં તદ્ બ્રહ્મ પરમં પદમ્

અનન્ત એષ સર્વત્ર સર્વસ્થાનેષુ પઠ્યતે ।
તસ્ય પૂર્વં મયાપ્યુક્તં યત્તન્માહાત્મ્યમવ્યયમ્

ગતઃ સ એષ સર્વત્ર સર્વસ્થાનેષુ વર્તતે ।
ભૂમૌ રસાતલે ચૈવ આકાશે પવને ઽનલે ।
અર્ણવેષુ ચ સર્વેષુ દિવિ ચૈવ ન સશયઃ

તથા તમસિ સત્ત્વે ચ એષ એવ મહાદ્યુતિઃ ।
અનેકધા વિભક્તાઙ્ગઃ ક્રીડતે પુરુષોત્તમઃ

મહેશ્વરઃ પરો ઽવ્યક્તાદણ્ડમવ્યક્તસંભવમ્ ।
અણ્ડાદ્ બ્રહ્મા સમુત્પન્નસ્તેન સૃષ્ટમિદં જગત્