કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.45

ઇતી શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે ચતુશ્ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
કેતુમાલે નરાઃ કાલાઃ સર્વે પનસભોજનાઃ ।
સ્ત્રિયશ્ચોત્પલપત્રાભા જીવન્તિ ચ વર્ષાયુતમ્

ભદ્રાશ્વે પુરુષાઃ શુક્લાઃ સ્ત્રિયશ્ચન્દ્રાંશુસન્નિભાઃ ।
દશ વર્ષસહસ્ત્રાણિ જીવન્તે આમ્રભોજનાઃ

રમ્યકે પુરુષા નાર્યો રમન્તે રજતપ્રભાઃ ।
દશવર્ષસહસ્ત્રાણિ શતાનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
જીવન્તિ ચૈવ સત્ત્વસ્થા ન્યગ્રોધફલભોજનાઃ

હિરણ્મયે હિરણ્યાભાઃ સર્વે ચ લકુચાશનાઃ ।
એકાદશસહસ્ત્રાણિ શતાનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
જીવન્તિ પુરુષા નાર્યો દેવલોકસ્થિતા ઇવ

ત્રયોદશસહસ્ત્રાણિ શતાનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
જીવન્તિ કુરુવર્ષે તુ શ્યામાઙ્ગાઃ ક્ષીરભોજનાઃ

સર્વે મિથુનજાતાશ્ચ નિત્યં સુખનિષેવિનઃ ।
ચન્દ્રદ્વીપે મહાદેવં યજન્તિ સતતં શિવમ્

તથા કિંપુરુષે વિપ્રા માનવા હેમસન્નિભાઃ ।
દશવર્ષહસ્ત્રાણિ જીવન્તિ પ્લક્ષભોજનાઃ

યજન્તિ સતતં દેવં ચતુર્મૂર્તિ ચતુર્મુખમ્ ।
ધ્યાને મનઃ સમાધાય સાદરં ભક્તિસંયુતાઃ

તથા ચ હરિવર્ષે તુ મહારજતસન્નિભાઃ ।
દશવર્ષસહસ્ત્રાણિ જીવન્તીક્ષુરસાશિનઃ

તત્ર નારાયણં દેવં વિશ્વયોનિં સનાતનમ્ ।
ઉપાસતે સદા વિષ્ણું માનવા વિષ્ણુભાવિતાઃ

તત્ર ચન્દ્રપ્રભં શુભ્રં શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મિતમ્ ।
વિમાનં વાસુદેવસ્ય પારિજાતવનાશ્રિતમ્

ચતુર્ધારમનોપમ્યં ચતુસ્તોરણસંયુતમ્ ।
પ્રાકારૈર્દશભિર્યુક્તં દુરાધર્ષં સુદુર્ગમમ્

સ્ફાટિકૈર્મણ્ડપૈર્યુક્તં દેવરાજગૃહોપમમ્ ।
સ્વર્ણસ્તમ્ભસહસ્ત્રૈશ્ચ સર્વતઃ સમલઙ્કૃતમ્

હેમસોપાનસંયુક્તં નાનારત્નોપશોભિતમ્ ।
દિવ્યસિંહાસનોપેતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્

સરોભિઃ સ્વાદુપાનીયૈર્નદીભિશ્ચોપશોભિતમ્ ।
નારાયણપરૈઃ શુદ્ધૈર્વેદાધ્યયનતત્પરૈઃ

યોગિભિશ્ચ સમાકીર્ણં ધ્યાયદ્ભિઃ પુરુષં હરિમ્ ।
સ્તુવદ્ભિઃ સતતં મન્ત્રૈર્નમસ્યદ્ભિશ્ચ માધવમ્

તત્ર દેવાદિદેવસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ।
રાજાનઃ સર્વકાલં તુ મહિમાનં પ્રકુર્વતે

ગાયન્તિ ચૈવ નૃત્યન્તિ વિલાસિન્યો મનોરમાઃ ।
સ્ત્રિયો યૌવનશાલિન્યઃ સદા મણ્ડનતત્પરાઃ

ઇલાવૃતે પદ્મવર્ણા જમ્બૂફલરસાશિનઃ ।
ત્રયોદશ સહસ્ત્રાણિ વર્ષાણાં વૈ સ્થિરાયુષઃ

ભારતે તુ સ્ત્રિયઃ પુંસો નાનાવર્ણાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
નાનાદેવાર્ચને યુક્તા નાનાકર્માણિ કુર્વતે ।
પરમાયુઃ સ્મૃતં તેષાં શતં વર્ષાણિ સુવ્રતાઃ

નાનાહારાશ્ચ જીવન્તિ પુણ્યપાપનિમિત્તતઃ ।
નવયોજનસાહસ્ત્રં વર્ષમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
કર્મભૂમિરિયં વિપ્રા નરાણામધિકારિણામ્

મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાનૃક્ષપર્વતઃ ।
વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ સપ્તાત્ર કુલપર્વતાઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નઃ કશેરુમાંસ્તામ્રવર્ણો ગભસ્તિમાન્ ।
નાગદ્વીપસ્તથા સૌમ્યો ગન્ધર્વસ્ત્વથ વારુણઃ

અયં તુ નવમસ્તેષાં દ્વીપઃ સાગરસંવૃતઃ ।
યોજનાનાં સહસ્ત્રં તુ દ્વીપો ઽયં દક્ષિણોત્તરઃ

પૂર્વે કિરાતાસ્તસ્યાન્તે પશિચમે યવનાસ્તથા ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્ય મધ્યે શૂદ્રાસ્તથૈવ ચ

ઇજ્યાયુદ્ધવણિજ્યાભિર્વર્તયન્ત્યત્ર માનવાઃ ।
સ્ત્રવન્તે પાવના નદ્યઃ પર્વતેભ્યો વિનિઃ સૃતાઃ

શતદ્રુશ્ચન્દ્રભાગા ચ સરયૂર્યમુના તથા ।
ઇરાવતી વિતસ્તા ચ વિપાશા દેવિકા કુહૂઃ

ગોમતી ધૂતપાપા ચ બાહુદા ચ દૃષદ્વતી ।
કૌશિકી લોહિતા ચૈવ હિમવત્પાદનિઃ સૃતાઃ

વેદસ્મૃતિર્વેદવતી વ્રતઘ્ની ત્રિદિવા તથા ।
પર્ણાશા વન્દના ચૈવ સદાનીરા મનોરમા

ચર્મણ્વતી તથા દૂર્યા વિદિશા વેત્રવત્યપિ ।
શિગ્રુઃ સ્વશિલ્પાપિ તથા પારિયાત્રાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ

નર્મદા સુરસા શોણ દશાર્ણા ચ મહાનદી ।
મન્દાકિની ચિત્રકૂટા તામસી ચ પિશાચિકા

ચિત્રોત્પલા વિપાશા ચ મઞ્જુલા વાલુવાહિની ।
ઋક્ષવત્પાદજા નદ્યઃ સર્વપાપહરા નૃણામ્

તાપી પયોષ્ણી નિર્વિન્ધ્યા શીઘ્રોદા ચ મહાનદી ।
વેણ્યા વૈતરણી ચૈવ બલાકા ચ કુમુદ્વતી

તોયા ચૈવ મહાગૈરી દુર્ગા ચાન્તઃ શિલા તથા ।
વિન્ધ્યપાદપ્રસૂતાસ્તા નદ્યઃ પુણ્યજલાઃ શુભાઃ

સોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણા વર્ણા ચ મત્સરી ।
તુઙ્ગભ્દ્રા સુપ્રયોગા કાવેરી ચ દ્વિજોત્તમાઃ ।
દક્ષિણાપથગા નદ્યઃ સહ્યપાદવિનિઃ સૃતાઃ

ઋતુમાલા તામ્રપર્ણો પુષ્પવત્યુત્પલાવતી ।
મલયાન્નિઃ સૃતા નદ્યઃ સર્વાઃ શીતજલાઃ સ્મૃતાઃ

ઋષિકુલ્યા ત્રિસામા ચ મન્દગા મન્દગામિની ।
રૂપા પાલાસિની ચૈવ ઋષિકા વંશકારિણી ।
શુક્તિમત્પાદસંજાતાઃ સર્વપાપહરા નૃણામ્

આસાં નદ્યુપનદ્યશ્ચ શતશો દ્વિજપુઙ્ગવાઃ ।
સર્વપાપહરાઃ પુણ્યાઃ સ્નાનદાનાદિકર્મસુ

તાસ્વિમે કુરુપાઞ્ચાલા મધ્યદેશાદયો જનાઃ ।
પૂર્વદેશાદિકાશ્ચૈવ કામરૂપનિવાસિનઃ

પુણ્ડ્રાઃ કલિઙ્ગામગધા દાક્ષિણાત્યાશ્ચકૃત્સ્નશઃ ।
તથાપરાન્તાઃ સૌરાષ્ટ્રાઃ શૂદ્રાભીરાસ્તથાર્ઽબુદાઃ

માલકા માલવાશ્ચૈવ પારિયાત્રનિવાસિનઃ ।
સૌવીરાઃ સૈન્ધવા હૂણા શાલ્વાઃ કલ્પનિવાસિનઃ

મદ્રા રામાસ્તથામ્બષ્ઠાઃ પારસીકાસ્તથૈવ ચ ।
આસાં પિબન્તિ સલિલં વસન્તિ સરિતાં સદા

ચત્વારિ ભારતે વર્ષે યુગાનિ કવયો ઽબ્રુવન્ ।
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચાન્યત્ર ન ક્વચિત્

યાનિ કિંપુરુષાદ્યાનિ વર્ષાણ્યષ્ટૌ મહર્ષયઃ ।
ન તેષુ શોકો નાયાસો નોદ્વેગઃ ક્ષુદ્ભયં ન ચ

સ્વસ્થાઃ પ્રજા નિરાતઙ્કાઃ સર્વદુઃ ખવિવર્જિતાઃ ।
રમન્તિ વિવિધૈર્ભાવૈઃ સર્વાશ્ચ સ્થિરયૌવનાઃ