કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.44

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સહિતાયાં પૂર્વવિભાગે ત્રિચત્વારિશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
ચતુર્દશસહસ્ત્રણિ યોજનાનાં મહાપુરી ।
મેરોરુપરિ વિખ્યાતા દેવદેવસ્ય વેધસઃ

તત્રાસ્તે ભગવાન્ બ્રહ્મા વિશ્વાત્મા વિશ્વભાવનઃ ।
ઉપાસ્યમાનો યોગીન્દ્રૈર્મુનીન્દ્રોપેન્દ્રશઙ્કરૈઃ

તત્ર દેવેશ્વરેશાનં વિશ્વાત્માનં પ્રજાપતિમ્ ।
સનત્કુમારો ભગવાનુપાસ્તે નિત્યમેવ હિ

સ સિદ્ધૈરૃષિગન્ધર્વૈઃ પૂજ્યમાનઃ સુરૈરપિ ।
સમાસ્તે યોગયુક્તત્મા પીત્વા તત્પરમામૃતમ્

તત્ર દેવાદિદેવસ્ય શંભોરમિતતેજસઃ ।
દીપ્તમાયતનં શુભ્રં પુરસ્તાદ્ બ્રહ્મણઃ સ્થિતમ્

દિવ્યકાન્તિસમાયુક્તં ચતુર્ધારં સુશોભનમ્ ।
મહર્ષિગણસંકીર્ણં બ્રહ્મવિદ્ભિર્નિષેવિતમ્

દેવ્યા સહ મહાદેવઃ શશાઙ્કાર્કાગ્નિલોચનઃ ।
રમતે તત્ર વિશ્વેશઃ પ્રમથૈઃ પ્રમથેશ્વરઃ

તત્ર વેદવિદઃ શાન્તા મુનયો બ્રહ્મચારિણઃ ।
પૂજયન્તિ મહાદેવં તાપસાઃ સત્યવાદિનઃ

તેષાં સાક્ષાન્મહાદેવો મુનીનાં બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
ગૃહ્ણાતિ પૂજાં શિરસા પાર્વત્યા પરમેશ્વરઃ

તત્રૈવ પર્વતવરે શક્રસ્ય પરમા પુરી ।
નામ્નામરાવતી પૂર્વે સર્વશોભાસમન્વિતા

તમિન્દ્રમપ્સરઃ સઙ્ઘા ગન્ધર્વા ગીતતત્પરાઃ ।
ઉપાસતે સહસ્ત્રાક્ષં દેવાસ્તત્ર સહસ્ત્રશઃ

યે ધાર્મિકા વેદવિદો યાગહોમપરાયણાઃ ।
તેષાં તત્ પરમં સ્થાનં દેવાનામપિ દુર્લભમ્

તસ્ય દક્ષિણદિગ્ભાગે વહ્નેરમિતતેજસઃ ।
તેજોવતી નામ પુરી દિવ્યાશ્ચર્યસમન્વિતા

તત્રાસ્તે ભગવાન્ વહ્નિર્ભ્રાજમાનઃ સ્વતેજસા ।
જપિનાં હોમિનાં સ્થાનં દાનવાનાં દુરાસદમ્

દક્ષિણે પર્વતવરે યમસ્યાપિ મહાપુરી ।
નામ્ના સંયમની દિવ્યા સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતા

તત્ર વૈવસ્વતં દેવં દેવાદ્યાઃ પર્યુપાસતે ।
સ્થાનં તત્ સત્યસંધાનાં લોકે પુણ્યકૃતાં નૃણામ્

તસ્યાસ્તુ પશ્ચિમે ભાગે નિરૃતેસ્તુ મહાત્મનઃ ।
રક્ષોવતી નામ પુરી રાક્ષસૈઃ સર્વતો વૃતા

તત્ર તં નિરૃતિં દેવં રાક્ષસાઃ પર્યુપાસતે ।
ગચ્છન્તિ તાં ધર્મરતા યે વૈ તામસવૃત્તયઃ

પશ્ચિમે પર્વતવરે વરુણસ્ય મહાપુરી ।
નામ્ના સુદ્ધવતી પુણ્યા સર્વકામર્ધિસંયુતા

તત્રાપ્સરોગણૈઃ સિદ્ધૈઃ સેવ્યમાનો ઽમરાધિપઃ ।
આસ્તે સ વરુણો રાજા તત્ર ગચ્છન્તિ યે ઽમ્બુદાઃ ।
તીર્થયાત્રાપરી નિત્યં યે ચ લોકે ઽધમર્ષિણઃ

તસ્યા ઉત્તરદિગ્ભાગે વાયોરપિ મહાપુરી ।
નામ્ના ગન્ધવતી પુણ્યા તત્રાસ્તે ઽસૌ પ્રભઞ્જનઃ

અપ્સરોગણગન્ધર્વૈઃ સેવ્યમાનો ઽમરપ્રભુઃ ।
પ્રાણાયામપરામર્ત્યાસ્થાનન્તદ્યાન્તિ શાશ્વતમ્

તસ્યાઃ પૂર્વેણ દિગ્ભાગે સોમસ્ય પરમા પુરી ।
નામ્ના કાન્તિમતી શુભ્રા તત્ર સોમો વિરાજતે

તત્ર યે ભોગનિરતા સ્વધર્મં પુર્યપાસતે ।
તેષાં તદ્ રચિતં સ્થાનં નાનાભોગસમન્વિતમ્

તસ્યાશ્ચ પૂર્વદિગ્ભાગે શઙ્કરસ્ય મહાપુરી ।
નામ્ના યશોવતી પુણ્યા સર્વેષાં સુદુરાસદા

તત્રેશાનસ્ય ભવનં રુદ્રવિષ્ણુતનોઃ શુભમ્ ।
ઘમેશ્વરસ્ય વિપુલં તત્રાસ્તે સ ગણૈર્વૃતઃ

તત્ર ભોગાભિલિપ્સૂનાં ભક્તાનાં પરમેષ્ઠિનઃ ।
નિવાસઃ કલ્પિતઃ પૂર્વં દેવદેવેન શૂલિના

વિષ્ણુપાદાદ્ વિનિષ્ક્રાન્તા પ્લાવયિત્વેન્દુમણ્ડલમ્ ।
સમન્તાદ્ બ્રહ્મણઃ પુર્યાં ગઙ્ગા પતતિ વૈ દિવઃ

સા તત્ર પતિતા દિક્ષુ ચતુર્ધા હ્યભવદ્ દ્વિજાઃ ।
સીતા ચાલકનન્દા ચ સુચક્ષુર્ભદ્રનામિકા

પૂર્વેણ સીતા શૈલાત્ તુ શૈલં યાત્યન્તરિક્ષતઃ ।
તતશ્ચ પૂર્વવર્ષેણ ભદ્રાશ્વેનૈતિ ચાર્ણવમ્

તથૈવાલકનન્દા ચ દક્ષિણાદેત્ય ભારતમ્ ।
પ્રયાતિ સાગરં ભિત્ત્વા સપ્તભેદા દ્વિજોત્તમાઃ

સુચક્ષુઃ પશ્ચિમગિરીનતીત્ય સકલાંસ્તથા ।
પશ્ચિમં કેતુમાલાખ્યં વર્ષં ગત્વૈતિ ચાર્ણવમ્

ભદ્રા તથોત્તરગિરીનુત્તરાંશ્ચ તથા કુરૂન્ ।
અતીત્ય ચોત્તરામ્ભોધિં સમભ્યેતિ મહર્ષયઃ

આનીલનિષધાયામૌ માલ્યવાન્ ગન્ધમાદનઃ ।
તયોર્મધ્યગતો મેરુઃ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ

ભારતાઃ કેતુમાલાશ્ચ ભદ્રાશ્વાઃ કુરવસ્તથા ।
પત્રાણિ લોકપદ્મસ્ય મર્યાદાશૈલબાહ્યતઃ

જઠરો દેવકૂટશ્ચ મર્યાદાપર્વતાવુભૌ ।
દક્ષિણોત્તરમાયામાવાનીલનિષધાયતૌ

ગન્ધમાદનકૈલાસૌ પૂર્વપશ્ચાયતાવુભૌ ।
અશીતિયોજનાયામાવર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ

નિષધઃ પારિયાત્રશ્ચ મર્યાદાપર્વતાવિમૌ ।
મેરોઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે યથાપૂર્વૌ તથા સ્થિતૌ

ત્રિશૃઙ્ગો જારુધૈસ્તદ્વદુત્તરે વર્ષપર્વતૌ ।
પૂર્વપશ્ચાયતાવેતૌ અર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ

મર્યાદાપર્વતાઃ પ્રોક્તા અષ્ટાવિહ મયા દ્વિજાઃ ।
જઠરાદ્યાઃ સ્થિતા મેરોશ્ચતુર્દિક્ષુ મહર્ષયઃ