કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.42

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે એકચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
ધ્રુવાદૂર્ધ્વં મહર્લોકઃ કોટિયોજનવિસ્તૃતઃ ।
કલ્પાધિકારિણસ્તત્ર સંસ્થિતા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

જનલોકો મહર્લોકાત્ તથા કોટિદ્વયાતમકઃ ।
સનન્દનાદયસ્તત્ર સંસ્થિતા બ્રહ્મણઃ સુતાઃ

જલોકાત્ તપોલોકઃ કોટિત્રયસમન્વિતઃ ।
વૈરાજાસ્તત્ર વૈ દેવાઃ સ્થિતા દાહવિવર્જિતાઃ

પ્રાજાપત્યાત્ સત્યલોકઃ કોટિષટ્કેન સંયુતઃ ।
અપુનર્મારકાસ્તત્ર બ્રહ્મલોકસ્તુ સ સ્મૃતઃ

અત્ર લોકગુરુર્બ્રહ્મા વિશ્વાત્મા વિશ્વતોમુખઃ ।
આસ્તે સ યોગિભિર્નિત્યં પીત્વા યોગામૃતં પરમ્

વિશન્તિ યતયઃ શાન્તા નૈષ્ઠિકા બ્રહ્મચારિણઃ ।
યોગિનસ્તાપસાઃ સિદ્ધા જાપકાઃ પરમેષ્ઠિનમ્

દ્વારં તદ્યોગિનામેકં ગચ્છતાં પરમં પદમ્ ।
તત્ર ગત્વા ન શોચન્તિ સ વિષ્ણુઃ સ ચ શઙ્કરઃ

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં પુરં તસ્ય દુરાસદમ્ ।
ન મે વર્ણયિતું શક્યં જ્વાલામાલાસમાકુલમ્

તત્ર નારાયણસ્યાપિ ભવનં બ્રહ્મણઃ પુરે ।
શેતે તત્ર હરિઃ શ્રીમાન્ માયી માયામયઃ પરઃ

સ વિષ્ણુલોકઃ કથિતઃ પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ ।
યાન્તિ તત્ર મહાત્માનો યે પ્રપન્ના જનાર્દનમ્

ઊર્ધ્વં તદ્ બ્રહ્મસદનાત્ પુરં જ્યોતિર્મયં શુભમ્ ।
વહ્નિના ચ પરિક્ષિપ્તં તત્રાસ્તે ભગવાન્ ભવઃ

દેવ્યા સહ મહાદેવશ્ચિન્ત્યમાનો મનીષિભિઃ ।
યોગિભિઃ શતસાહસ્ત્રૈર્ભૂતૈ રુદ્રૈશ્ચ સંવૃતઃ

તત્ર તે યાન્તિ નિયતા દ્વિજા વૈ બ્રહ્મચારિણઃ ।
મદાદેવપરાઃ શાન્તાસ્તાપસા બ્રહ્મવાદિનઃ

નિર્મમા નિરહઙ્કારાઃ કામક્રોધવિવર્જિતાઃ ।
દ્રક્ષ્યન્તિ બ્રહ્મણા યુક્તા રુદ્રલોકઃ સ વૈ સ્મૃતઃ

એતે સપ્ત મહાલોકાઃ પૃથિવ્યાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
મહાતલાદયશ્ચાધઃ પાતાલાઃ સન્તિ વૈ દ્વિજાઃ

મહાતલં ચ પાતાલં સર્વરત્નોપશોભિતમ્ ।
પ્રાસાદૈર્વિવિધૈઃ શુભ્રૈર્દેવતાયતનૈર્યુતમ્

અનન્તેન ચ સંયુક્તં મુચુકુન્દેન ધીમતા ।
નૃપેણ બલિના ચૈવ પાતાલસ્વર્ગવાસિના

શૈલં રસાતલં વિપ્રાઃ શાર્કરં હિ તલાતલમ્ ।
પીતં સુતલમિત્યુક્તં નિતલં વિદ્રુમપ્રભમ્ ।
સિતં હિ વિતલં પ્રોક્તં તલં ચૈવ સિતેતરમ્

સુપર્ણેન મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તથા વાસુકિના શુભમ્ ।
રસાતલમિતિ ખ્યાતં તથાન્યૈશ્ચ નિષેવિતમ્

વિરોચનહિરણ્યાક્ષતક્ષકાદ્યૈશ્ચ સેવિતમ્ ।
તલાતલમિતિ ખ્યાતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્

વૈનતેયાદિભિશ્ચૈવ કાલનેમિપુરોગમૈઃ ।
પૂર્વદેવૈઃ સમાકીર્ણં સુતલં ચ તથાપરૈઃ

નિતલં યવનાદ્યૈશ્ચ તારકાગ્નિમુખૈસ્તથા ।
મહાન્તકાદ્યૈર્નાગૈશ્ચ પ્રહ્માદેનાસુરેણ ચ

વિતલં ચૈવ વિખ્યાતં કમ્બલાહીન્દ્રસેવિતમ્ ।
મહાજમ્ભેન વીરેણ હયગ્રીવેણ વૈ તથા

શઙ્કુકર્ણેન સંભિન્નં તથા નમુચિપૂર્વકૈઃ ।
તથાન્યૈર્વિવધૈર્નાગૈસ્તલં ચૈવ સુશોભનમ્

તેષામધસ્તાન્નરકા માયાદ્યાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
પાપિનસ્તેષુ પચ્યન્તે ન તે વર્ણયિતું ક્ષમાઃ

પાતાલાનામધશ્ચાસ્તે શેષાખ્યા વૈષ્ણવી તનુઃ ।
કાલાગ્નિરુદ્રો યોગાત્મા નારસિંહો ઽપિ માધવઃ

યો ઽનન્તઃ પઠ્યેતે દેવો નાગરૂપી જનાર્દનઃ ।
તદાધારમિદં સર્વં સ કાલાગ્નિમપાશ્રિતઃ

તમાવિશ્ય મહાયોગી કાલસ્તદ્વદનોત્થિતઃ ।
વિષજ્વાલામયો ઽન્તે ઽસૌ જગત્ સંહરતિ સ્વયમ્

સહસ્ત્રમાયો ઽપ્રતિમઃ સંહર્તા શઙ્કરોદ્ભવઃ ।
તામસી શાંભવી મૂર્તિઃ કાલો લોકપ્રકાલનઃ