કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.38

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પુર્વવિભાગે સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીકૂર્મ ઉવાચ
એવમુક્તાસ્તુ મુનયો નૈમિષીયા મહામતિમ્ ।
પપ્રચ્છુરુત્તરં સૂતં પૃથિવ્યાદિવિનિર્ણયમ્

ઋષય ઊચુઃ
કથિતો ભવતા સૂત સર્ગઃ સ્વયંભુવઃ શુભઃ ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામસ્ત્રિલોકસ્યાસ્ય મણ્ડલમ્

યાવન્તઃ સાગરા દ્વીપાસ્તથા વર્ષાણિ પર્વતાઃ ।
વનાનિ સરિતઃ સૂર્યગ્રહાણાં સ્થિતિરેવ ચ

યદાધારમિદં કૃત્સ્નં યેષાં પૃથ્વી પુરા ત્વિયમ્ ।
નૃપાણાં તત્સમાસેન સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

સૂત ઉવાચ
વક્ષ્યે દેવાદિદેવાય વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે ।
નમસ્કૃત્વાપ્રમેયાય યદુક્તં તેન ધીમતા

સ્વાયંભુવસ્ય તુ મનોઃ પ્રાગુક્તો યઃ પ્રિયવ્રતઃ ।
પુત્રસ્તસ્યાભવન્ પુત્રાઃ પ્રજાપતિસમા દશ

અગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ચ વપુષ્માન્ દ્યુતિમાંસ્તથા ।
મેધા મેધાતિથિર્હવ્યઃ સવનઃ પુત્ર એવ ચ

જ્યોતિષ્માન્ દશમસ્તેષાં મહાબલપરાક્રમઃ ।
ધાર્મિકો દાનનિરતઃ સર્વભૂતાનુકમ્પકઃ

મેધાગ્નિબાહુપુત્રાસ્તુ ત્રયો યોગપરાયણાઃ ।
જાતિસ્મરા મહાભાગા ન રાજ્યે દધિરે મતિમ્

પ્રિયવ્રતો ઽભ્યષિઞ્ચદ્ વૈ સપ્તદ્વીપેષુ સપ્ત તાન્ ।
જમ્બુદ્વીપેશ્વરં પુત્રમગ્નીધ્રમકરોન્નૃપઃ

પ્લક્ષ્દ્વીપેશ્વરશ્ચૈવ તેન મેધાતિથિઃ કૃતઃ ।
શાલ્મલેશં વપુષ્મન્તં નરેન્દ્રમભિષિક્તવાન્

જ્યોતિષ્મન્તં કુશદ્વીપે રાજાનં કૃતવાન્ પ્રભુઃ ।
દ્યુતિમન્તં ચ રાજાનં ક્રૌઞ્ચદ્વીપે સમાદિશત્

શાકદ્વીપેશ્વરં ચાપિ હવ્યં ચક્રે પ્રિયવ્રતઃ ।
પુષ્કરાધિપતિં ચક્રે સવનં ચ પ્રજાપતિઃ

પુષ્કરે સવનસ્યાપિ મહાવીતઃ સુતો ઽભવત્ ।
ધાતિકિશ્ચૈવ દ્વાવેતૌ પુત્રૌ પુત્રવતાં વરૌ

મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં તસ્ય નામ્ના મહાત્મનઃ ।
નામ્ના તુ ધાતકેશ્ચાપિ ધાતકીખણ્ડમુચ્યતે

શાકદ્વીપેશ્વરસ્યાથ હવ્યસ્યાપ્યભવન્ સુતાઃ ।
જલદશ્ચ કુમારશ્ચ સુકુમારો મણીચકઃ ।
કુસુમોત્તરો ઽથ મોદાકિઃ સપ્તમઃ સ્યાન્મહાદ્રુમઃ

જલદં જલદસ્યાથ વર્ષં પ્રથમમુચ્યતે ।
કુમારસ્ય તુ કૌમારં તૃતીયં સુકુમારકમ્

મણીચકં ચતુર્થં તુ પઞ્ચમં કુસુમોત્તરમ્ ।
મોદાકં ષષ્ઠમિત્યુક્તં સપ્તમં તુ મહાદ્રુમમ્

ક્રૌઞ્ચદ્વીપેશ્વરસ્યાપિ સુતા દ્યુતિમતો ઽભવન્ ।
કુશલઃ પ્રથમસ્તેષાં દ્વિતીયસ્તુ મનોહરઃ

ઉષ્ણસ્તૃતીયઃ સંપ્રોક્તશ્ચતુર્થઃ પ્રવરઃ સ્મૃતઃ ।
અન્ધકારો મુનિશ્ચૈવ દુન્દુભિશ્ચૈવ સપ્તમઃ ।
તેષાં સ્વનામભિર્દેશાઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપાશ્રયાઃ શુભાઃ

જ્યોતિષ્મતઃ કુશદ્વીપે સપ્તૈવાસન્ મહૌજસઃ ।
ઉદ્ભેદો વેણુમાંશ્ચૈવાશ્વરથો લમ્બનો ધૃતિઃ ।
ષષ્ઠઃ પ્રભાકારશ્ચાપિ સપ્તમઃ કપિલઃ સ્મૃતઃ

સ્વનામચિહ્નિતાન્ યત્ર તથા વર્ષાણિ સુવ્રતાઃ ।
જ્ઞેયાનિ સપ્ત તાન્યેષુ દ્વીપેષ્વેવં ન યો મતઃ

શાલ્મલદ્વીપનાથસ્ય સુતાશ્ચાસન્ વપુષ્મતઃ ।
શ્વેતશ્ચ હરિતશ્ચૈવ જીમૂતો રોહિતસ્તથા ।
વૈદ્યુતૌ માનસશ્ચૈવ સપ્તમઃ સુપ્રભો મતઃ

પ્લક્ષદ્વીપેશ્વરસ્યાપિ સપ્ત મેધાતિથેઃ સુતાઃ ।
જ્યેષ્ઠઃ શાન્તભયસ્તેષાં શિશિરશ્ચ સુખોદયઃ ।
આનન્દશ્ચ શિવશ્ચૈવ ક્ષેમકશ્ચ ધ્રુવસ્તથા

પ્લક્ષદ્વીપાદિષુ જ્ઞેયઃ શાકદ્વીપાન્તિકેષુ વૈ ।
વર્ણાશ્રમવિભાગેન સ્વધર્મો મુક્તયે દ્વિજાઃ

જમ્બુદ્વીપેશ્વરસ્યાપિ પુત્રાસ્ત્વાસન્ મહાબલાઃ ।
અગ્નીધ્રસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તન્નામાનિ નિબોધત

નાભિઃ કિંપુરુષશ્ચૈવ તથા હરિરિલાવૃતઃ ।
રમ્યો હિરણ્વાંશ્ચ કુરુર્ભદ્રાશ્વઃ કેતુમાહલકઃ

જમ્બુદ્વીપેશ્વરો રાજા સ ચાગ્નીધ્રો મહામતિઃ ।
વિભજ્ય નવધા તેભ્યો યથાન્યાયં દદૌ પુનઃ

નાભેસ્તુ દક્ષિણં વર્ષં હિમાહ્વં પ્રદદૌ પુનઃ ।
હેમકૂટં તતો વર્ષં દદૌ કિંપુરુષાય તુ

તૃતીયં નૈષધં વર્ષં હરયે દત્તવાન્ પિતા ।
ઇલાવૃતાય પ્રદદૌ મેરુમધ્યમિલાવૃતમ્

નીલાચલાશ્રિતં વર્ષં રમ્યાય પ્રદદૌ પિતા ।
શ્વેતં યદુત્તરં વર્ષં પિત્રા દત્તં હિરણ્વતે

યદુત્તરં શૃઙ્ગવતો વર્ષં તત્ કુરુવે દદૌ ।
મેરોઃ પૂર્વેણ યદ્ વર્ષં ભદ્રાશ્વાય ન્યવેદયત્ ।
ગન્ધમાદનવર્ષં તુ કેતુમાલાય દત્તવાન્

વર્ષેષ્વેતેષુ તાન્ પુત્રાનભિષિચ્ય નરાધિપઃ ।
સંસારકષ્ટતાં જ્ઞાત્વા તપસ્તેપે વનં ગતઃ

હિમાહ્વયં તુ યસ્યૈતન્નાભેરાસીન્મહાત્મનઃ ।
તસ્યર્ષભો ઽભવત્ પુત્રો મરુદેવ્યાં મહાદ્યુતિઃ

ઋષભાદ્ ભરતો જજ્ઞે વીરઃ પુત્રશતાગ્રજઃ ।
સો ઽભિષિચ્યર્ષભઃ પુત્રં ભરતં પૃથિવીપતિઃ ।
વાનપ્રસ્થાશ્રમં ગત્વા તપસ્તેપે યથાવિધિ

તપસા કર્ષિતો ઽત્યર્થં કૃશો ધમનિસંતતઃ ।
જ્ઞાનયોગરતો ભૂત્વા મહાપાશુપતો ઽભવત્

સુમતિર્ભરતસ્યાભૂત્ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ।
સુમતેસ્તૈજસસ્તસ્માદિન્દ્રિદ્યુમ્નો વ્યજાયત

પરમેષ્ઠી સુતસ્તસ્માત્ પ્રતીહારસ્તદન્વયઃ ।
પ્રતિહર્તેતિ વિખ્યાત ઉત્પન્નસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

ભવસ્તસ્માદથોદ્ગીથઃ પ્રસ્તાવસ્તત્સુતો ઽભવત્ ।
પૃથુસ્તતસ્તતો રક્તો રક્તસ્યાપિ ગયઃ સુતઃ

નરો ગયસ્ય તનયસ્તસ્ય પુત્રો વિરાડભૂત્ ।
તસ્ય પુત્રો મહાવીર્યો ધીમાંસ્તસ્માદજાયત

મહાન્તો ઽપિ તતશ્ચાભૂદ્ ભૌવનસ્તત્સુતો ઽભવત્ ।
ત્વષ્ટા ત્વષ્ટુશ્ચ વિરજો રજસ્તસ્યાપ્યભૂત્ સુતઃ

શતજિદ્ રજસસ્તસ્ય જજ્ઞે પુત્રશતં દ્વિજાઃ ।
તેષાં પ્રધાનો બલવાન્ વિશ્વજ્યોતિરિતિ સ્મૃતઃ

આરાધ્ય દેવં બ્રહ્માણં ક્ષેમકં નામ પાર્થિવમ્ ।
અસૂત પુત્રં ધર્મજ્ઞં મહાબાહુમરિન્દમમ્

એતે પુરસ્તાદ્ રાજાનો મહાસત્ત્વા મહૌજસઃ ।
એષાં વંશપ્રસૂતૈશ્ચ ભુક્તેયં પૃથિવી પુરા