કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.35

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે ચતુસ્ત્રિશો ઽધ્યાયઃ
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
કથયિષ્યામિ તે વત્સ તીર્થયાત્રાવિધિક્રમમ્ ।
આર્ષેણ તુ વિધાનેન યથા દૃષ્ટં યથા શ્રુતમ્

પ્રયાગતીર્થયાત્રાર્થો યઃ પ્રયાતિ નરઃ ક્વચિત્ ।
બલીવર્દં સમારૂઢઃ શૃણુ તસ્યાપિ યત્ફલમ્

નરકે વસતે ઘોરે સમાઃ કલ્પશતાયુતમ્ ।
તતો નિવર્તતે ઘોરો ગવાં ક્રોધો હિ દારુણઃ ।
સલિલં ચ ન ગૃહ્ણન્તિ પિતરસ્તસ્ય દેહિનઃ

યસ્તુ પુત્રાંસ્તથા બાલાન્ સ્નાપયેત્ પાયયેત્ તથા ।
યથાત્મના તથા સર્વાન્ દાનં વિપ્રેષુ દાપયેત્

ઐશ્વર્યાલ્લોભમોહાદ્ વા ગચ્છેદ્ યાનેન યો નરઃ ।
નિષ્ફલં તસ્ય તત્ તીર્થં તસમાદ્યાનં વિવર્જયેત્

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે યસ્તુ કન્યાં પ્રયચ્છતિ ।
આર્ષેણ તુ વિવાહેન યથા વિભવવિસ્તરમ્

ન સ પશ્યતિ તં ઘોરં નરકં તેન કર્મણા ।
ઉત્તરાન્ સ કુરૂન્ ગત્વા મોદતે કાલમક્ષયમ્

વટમૂલં સમાશ્રિત્ય યસ્તુ પ્રાણાન્ પરિત્યજેત્ ।
સર્વલોકાનતિક્રમ્ય રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

તત્ર બ્રહ્માદયો દેવા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ ।
લોકપાલાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ પિતરો લોકસંમતાઃ

સનત્કુમારપ્રમુખાસ્તથા બ્રહ્મર્ષયો ઽપરે ।
નાગાઃ સુપાર્ણાઃ સિદ્ધાશ્ચ તથા નિત્યં સમાસતે ।
હરિશ્ચ ભગવાનાસ્તે પ્રજાપતિપુરસ્કૃતઃ

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે પૃથિવ્યા જઘનં સ્મૃતમ્ ।
પ્રયાગં રાજશાર્દૂલ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

તત્રાભિષેકં યઃ કુર્યાત્ સંગમે સંશિતવ્રતઃ ।
તુલ્યં ફલવાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

ન માતૃવચનાત્ તાત ન લોકવચનાદપિ ।
મતિરુત્ક્રમણીયા તે પ્રયાગગામનં પ્રતિ

દશ તીર્થ સહસ્ત્રાણિ ષષ્ટિકોટ્યસ્તથાપરે ।
તેષાં સાન્નિધ્યમત્રૈવ તીર્થાનાં કુરુનન્દન

યા ગતિર્યોગયુક્તસ્ય સત્ત્વસ્થસ્ય મનીષિણઃ ।
સા ગતિસ્ત્યજતઃ પ્રાણાન્ ગઙ્ગાયમુનસંગમે

ન તે જીવન્તિ લોકે ઽસ્મિન્ યત્ર તત્ર યુધિષ્ઠિર ।
યે પ્રયાગં ન સંપ્રાપ્તાસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

એવં દૃષ્ટ્વા તુ તત્ તીર્થં પ્રયાગં પરમં પદમ્ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શશાઙ્ક ઇવ રાહુણા

કમ્બલાશ્વતરૌ નાગૌ યમુનાદક્ષિણે તટે ।
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તત્ર ગત્વા નરઃ સ્થાનં મહાદેવસ્ય ધીમતઃ ।
આત્માનં તારયેત્ પૂર્વં દશાતીતાન્ દશાપરાન્

કૃત્વાભિષેકં તુ નરઃ સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્ ।
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ યાવદાહૂતસંપ્લવમ્

પૂર્વપાર્શ્વે તુ ગઙ્ગાયાસ્ત્રૈલોક્યખ્યાતિમાન્ નૃપ ।
અવચઃ સર્વસામુદ્રઃ પ્રતિષ્ઠાનં ચ વિશ્રુતમ્

બ્રહ્મચારી જિતક્રોધસ્ત્રિરાત્રં યદિ તિષ્ઠતિ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સો ઽશ્વમેધફલં લભેત્

ઉત્તરેણ પ્રતિષ્ઠાનં ભાગીરથ્યાસ્તુ સવ્યતઃ ।
હંસપ્રપતનં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

અશ્વમેધફલં તત્ર સ્મૃતમાત્રાત્ તુ જાયતે ।
યાવચ્ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ તાવત્ સ્વર્ગે મહીયતે

ઉર્વશીપુલિને રમ્યે વિપુલે હંસપાણ્ડુરે ।
પરિત્યજતિયઃ પ્રાણાન્ શૃણુ તસ્યાપિ યત્ ફલમ્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્ત્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ।
આસ્તે સ પિતૃભિઃ સાર્ધં સ્વર્ગલોકે નરાધિપ

અથં સંધ્યાવટે રમ્યે બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ ।
નરઃ શુચિરુપાસીત બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્

કોટિતીર્થં સમાશ્રિત્ય યસ્તુ પ્રાણાન્ પરિત્યજેત્ ।
કોટિવર્ષસહસ્ત્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

યત્ર ગઙ્ગા મહાભાગા બહુતીર્થતપોવના ।
સિદ્ધક્ષેત્રં હિ તજ્જ્ઞેયં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ક્ષિતૌ તારયતે મર્ત્યાન્ નાગાંસ્તારયતે ઽપ્યધઃ ।
દિવિ તારયતે દેવાંસ્તેન ત્રિપથગા સ્મૃતા

યાવદસ્થીનિ ગઙ્ગાયાં તિષ્ઠન્તિ પુરુષસ્ય તુ ।
તાવદ્ વર્ષસહસ્ત્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

તીર્થાનાં પરમં તીર્થં નદીનાં પરમા નદી ।
મોક્ષદા સર્વભૂતાનાં મહાપાતકિનામપિ

સર્વત્ર સુલભા ગઙ્ગા ત્રિષુ સ્થાનેષુ દુર્લભા ।
ગઙ્ગાદ્વારે પ્રયાગે ચ ગઙ્ગાસાગરસંગમે

સર્વેષામે ભૂતાનાં પાપોપહતચેતસામ્ ।
ગતિમન્વેષમાણાનાં નાસ્તિ ગઙ્ગાસમા ગતિઃ

પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્ ।
માહેશ્વરાત્ પરિભ્રષ્ટા સર્વપાપહરા શુભા

કૃતે યુગે તુ તીર્થાનિ ત્રેતાયાં પુષ્કરં પરમ્ ।
દ્વાપરે તુ કુરુક્ષેત્રં કલૌ ગઙ્ગાં વિશિષ્યતે

ગઙ્ગામેવ નિષેવેત પ્રયાગે તુ વિશેષતઃ ।
નાન્યત્ કલિયુગોદ્ભૂતં મલં હન્તું સુદુષ્કૃતમ્

અકામો વા સકામો વા ગઙ્ગાયાં યો વિપદ્યતે ।
સ મૃતો જાયતે સ્વર્ગે નરકં ચ ન પશ્યતિ