કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.33

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
તતઃ સર્વાણિ ગુહ્યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ।
જગામ ભગવાન્ વ્યાસો જૈમિનિપ્રમુખૈર્વૃતઃ

પ્રયાગં પરમં તીર્થં પ્રયાગાદધિકં શુભમ્ ।
વિશ્વરૂપં તથા તીર્થં તાલતીર્થમનુત્તમમ્

આકાશાખ્યં મહાતીર્થં તીર્થં ચૈવાર્ષભં પરમ્ ।
સ્વર્નોલં ચ મહાતીર્થં ગૌરીતીર્થમનુત્તમમ્

પ્રાજાપત્યં તથા તીર્થં સ્વર્ગદ્વારં તથૈવ ચ ।
જમ્બુકેશ્વરમિત્યુક્તં ધર્માખ્યં તીર્થમુત્તમમ્

ગયાતીર્થં મહાતીર્થં તીર્થં ચૈવ મહાનદી ।
નારાયણં પરં તીર્થં વાયુતીર્થમનુત્તમમ્

જ્ઞાનતીર્થં પરં ગુહ્યં વારાહં તીર્થમુત્તમમ્ ।
યમતીર્થં મહાપુણ્યં તીર્થં સંવર્તકં શુભમ્

અગ્નિતીર્થં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કલશેશ્વરમુત્તમમ્ ।
નાગતીર્થં સોમતીર્થં સૂર્યતીર્થં તથૈવ ચ

પર્વતાખ્યં મહાગુહ્યં મણિકર્ણમનુત્તમમ્ ।
ઘટોત્કચં તીર્થવરં શ્રીતીર્થં ચ પિતામહમ્

ગઙ્ગાતીર્થં તુ દેવેશં યયાતેસ્તીર્થમુત્તમમ્ ।
કાપિલં ચૈવ સોમેશં બ્રહ્મતીર્થમનુત્તમમ્

અત્ર લિઙ્ગં પુરાનીય બ્રહ્મા સ્નાતું યદા ગતઃ ।
તદાનીં સ્થાપયામાસ વિષ્ણુસ્તલ્લિઙ્ગમૈશ્વરમ્

તતઃ સ્નાત્વા સમાગત્ય બ્રહ્મા પ્રોવાચ તં હરિમ્ ।
મયાનીતમિદં લિઙ્ગં કસ્માત્ સ્થાપિતવાનસિ

તમાહ વિષ્ણુસ્ત્વત્તો ઽપિ રુદ્રે ભક્તિર્દૃઢા મમ ।
તસ્માત્ પ્રતિષ્ઠિતં લિઙ્ગંનામ્ના તવ ભવિષ્યતિ

ભૂતેશ્વરં તથા તીર્થં તીર્થં ધર્મસમુદ્ભવમ્ ।
ગન્ધર્વતીર્થં પરમં વાહ્નેયં તીર્થમુત્તમમ્

દૌર્વાસિકં વ્યોમતીર્થં ચન્દ્રતીર્થં દ્વિજોત્તમાઃ ।
ચિત્રાઙ્ગદેશ્વરં પુણ્યં પુણ્યં વિદ્યાધરેશ્વરમ્

કેદારતીર્થમુગ્રાખ્યં કાલઞ્જરમનુત્તમમ્ ।
સારસ્વતં પ્રભાસં ચ ભદ્રકર્ણં હ્રદં શુભમ્

લૌકિકાખ્યં મહાતીર્થં તીર્થં ચૈવ વૃષધ્વજમ્ ।
હિરણ્યગર્ભં ગોપ્રેક્ષ્યં તીર્થં ચૈવ વૃષધ્વજમ્

ઉપશાન્તં શિવં ચૈવ વ્યાઘ્રેશ્વરમનુત્તમમ્ ।
ત્રિલોચનં મહાતીર્થં લોલાર્કં ચોત્તરાહ્વયમ્

કપાલમોચનં તીર્થં બ્રહ્મહત્યાવિનાશનમ્ ।
શુક્રેશ્વરં મહાપુણ્યમાનન્દપુરમુત્તમમ્

એવમાદીનિ તીર્થાનિ પ્રાધાન્યાત્ કથિતાનિ તુ ।
ન શક્યં વિસ્તરાદ્ વક્તું તીર્થસંખ્યા દ્વિજાત્તમાઃ

તેષુ સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પિનાકિનમ્ ।
ઉપોષ્ય તત્ર તત્રાસૌ પારાશર્યો મહામુનિઃ

તર્પયિત્વા પિતૄન્ દેવાન્ કૃત્વા પિણ્ડપ્રિદાનકમ્ ।
જગામ પુનરેવાપિ યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ શિવઃ

સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પરં લિઙ્ગં શિષ્યૈઃ સહ મહામુનિઃ ।
ઉવાચ શિષ્યાન્ ધર્માત્મા સ્વાન્ દેશાન્ ગન્તુમર્હથા

તે પ્રણમ્ય મહાત્માનં જગ્મુઃ પૈલાદયો દ્વિજાઃ ।
વાસં ચ તત્ર નિયતો વારાણસ્યાં ચકાર સઃ

શાન્તો દાન્તસ્ત્રિષવણંસ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય પિનાકિનમ્ ।
ભૈક્ષાહારો વિશુદ્ધાત્મા બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ

કદાચિદ્ વસતા તત્ર વ્યાસેનામિતતેજસા ।
ભ્રમમાણેન ભિક્ષા તુ નૈવ લબ્ધા દ્વિજોત્તમાઃ

તતઃ ક્રોધાવૃતતનુર્નરાણામિહ વાસિનામ્ ।
વિઘ્નં સૃજામિ સર્વેષાં યેન સિદ્ધિર્વિહીયતે

તત્ક્ષણે સા મહાદેવી શઙ્કરાર્ધશરીરિણી ।
પ્રાદુરાસીત્ સ્વયં પ્રીત્યા વેષં કૃત્વા તુ માનુષમ્

ભો ભો વ્યાસ મહાબુદ્ધે શપ્તવ્યા ભવતા ન હિ ।
ગૃહાણ ભિક્ષાં મત્તસ્ત્વમુક્ત્વૈવં પ્રદદૌ શિવા

ઉવાચ ચ મહાદેવી ક્રોધનસ્ત્વં ભવાન્ યતઃ ।
ઇહ ક્ષેત્રે ન વસ્તવ્યં કૃતઘ્નો ઽસિ ત્વયા સદા

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્ ધ્યાનાજ્જ્ઞાત્વા પરાં શિવામ્ ।
ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા સ્તુત્વા ચ પ્રવરૈઃ સ્તવૈઃ

ચતુર્દશ્યામથાષ્ટમ્યાં પ્રવેશં દેહિ શાઙ્કરિ ।
એવમસ્ત્વિત્યનુજ્ઞાય દેવી ચાન્તરધીયત

એવં સ ભગવાન્ વ્યાસો મહાયોગી પુરાતનઃ ।
જ્ઞાત્વા ક્ષેત્રગુણાન્ સર્વાન્ સ્થિતસ્તસ્યાથ પાર્શ્વતઃ

એવં વ્યાસં સ્થિતં જ્ઞાત્વા ક્ષેત્રં સેવન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વારાણસ્યાં વસેન્નરઃ

સૂત ઉવાચ
યઃ પઠેદવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુયાદપિ ।
શ્રાવયેદ્ વા દ્વિજાન્ શાન્તાન્ સો ઽપિયાતિપરાઙ્ગતિમ્

શ્રાદ્ધે વા દૈવિકે કાર્યે રાત્રાવહનિ વા દ્વિજાઃ ।
નદીનાં ચૈવ તીરેષુ દેવતાયતનેષુ ચ

સ્નાત્વા સમાહિતમના દમ્ભમાત્સર્યવર્જિતઃ ।
જપેદીશં નમસ્કૃત્ય સ યાતિ પરમાં ગતિમ્