કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.22

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે એકવિશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
જયધ્વજસ્ય પુત્રો ઽભૂત્ તાલાજઙ્ઘ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
શતપુત્રાસ્તુ તસ્યાસન્ તાલજઙ્ઘાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તેષાં જ્યેષ્ઠો મહાવીર્યો વીતિહોત્રો ઽભવન્નૃપઃ ।
વૃષપ્રભૃતયશ્ચાન્યે યાદવાઃ પુણ્યકર્મિણઃ

વૃષો વંશકરસ્તેષાં તસ્ય પુત્રો ઽભવન્મધુઃ ।
મધોઃ પુત્રશતં ત્વાસીદ્ વૃષણસ્તસ્ય વંશભાક્

વીતિહોત્રસુતશ્ચાપિ વિશ્રુતો ઽનન્ત ઇત્યુત ।
દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રો ઽબૂત્ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

તસ્ય ભાર્યા રૂપવતી ગુણૈઃ સર્વૈરલઙ્કૃતા ।
પતિવ્રતાસીત્ પતિના સ્વધર્મપરિપાલિકા

સ કદાચિન્મહાભાગઃ કાલિન્દીતીરસંસ્થિતામ્ ।
અપશ્યદુર્વશીં દેવીં ગાયન્તીં મધુરસ્વનામ્

તતઃ કામાહતમનાસ્તત્સમીપમુપેત્ય વૈ ।
પ્રોવાચ સુચિરં કાલં દેવિ રન્તું મયાર્ઽહસિ

સા દેવી નૃપતિં દૃષ્ટ્વા રૂપલાવણ્યસંયુતમ્ ।
રેમે તેન ચિરં કાલં કામદેવમિવાપરમ્

કાલાત્ પ્રબુદ્ધો રાજા તામુર્વશીં પ્રાહ શોભનામ્ ।
ગમિષ્યામિ પુરીં રમ્યાં હસન્તી સાબ્રવીદ્ વચઃ

ન હ્યનેનોપભોગેન ભવતા રાજસુન્દર ।
પ્રીતિઃ સંજાયતે મહ્યં સ્થાતવ્યં વત્સરં પુનઃ

તામબ્રવીત્ સ મતિમાન્ ગત્વા શીઘ્રતરં પુરીમ્ ।
આગમિષ્યામિ ભૂયો ઽત્ર તન્મે ઽનુજ્ઞાતુમર્હસિ

તમબ્રવીત્ સા સુભગા તથા કુરુ વિશાંપતે ।
નાન્યયાપ્સરસા તાવદ્ રન્તવ્યં ભવત્ પુનઃ

ઓમિત્યુક્ત્વા યયૌ તૂર્ણં પુરીં પરમશોભનામ્ ।
ગત્વા પતિવ્રતાં પત્નીં દૃષ્ટ્વા બીતો ઽભવન્નૃપઃ

સંપ્રેક્ષ્ય સા ગુણવતી ભાર્યા તસ્ય પતિવ્રતા ।
ભીતં પ્રસન્નયા પ્રાહ વાચા પીનપયોધરા

સ્વામિન્ કિમત્ર ભવતો ભીતિરદ્ય પ્રવર્તતે ।
તદ્ બ્રૂહિ મે યથા તત્ત્વં ન રાજ્ઞાં કીર્તયે ત્વિદમ્

સ તસ્યા વાક્યમાકર્ણ્ય લજ્જાવનતચેતનઃ ।
નોવાચ કિઞ્ચિન્નૃપતિર્જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા વિવેદ સા

ન ભેતવ્યં ત્વયા સ્વામિન્ કાર્યં પાપવિશોધનમ્ ।
ભીતે ત્વયિ મહારાજ રાષ્ટ્રં તે નાશમેષ્યતિ

તદા સ રાજા દ્યુતિમાન્ નિર્ગત્ય તુ પુરાત્ તતઃ ।
ગત્વા કણ્વાશ્રમં પુણ્યં દૃષ્ટ્વા તત્ર મહામુનિમ્

નિશમ્ય કણ્વવદનાત્ પ્રાયશ્ચિત્તવિધિં શુભમ્ ।
જગામ હિમવત્પૃષ્ઠં સમુદ્દિશ્ય મહાબલઃ

સો ઽપશ્યત્ પથિ રાજેન્દ્રો ગન્ધર્વવરમુત્તમમ્ ।
ભ્રાજમાનં શ્રિયા વ્યોમ્નિ ભૂષિતં દિવ્યમાલયા

વીક્ષ્ય માલામમિત્રઘ્નઃ સસ્મારાપ્સરસાં વરામ્ ।
ઉર્વશીં તાં મનશ્ચક્રે તસ્યા એવેયમર્હતિ

સો ઽતીવ કામુકો રાજા ગન્ધર્વેણાથ તેન હિ ।
ચકાર સુમહદ્ યુદ્ધં માલામાદાતુમુદ્યતઃ

વિજિત્ય સમરે માલાં ગૃહીત્વા દુર્જયો દ્વિજાઃ ।
જગામ તામપ્સરસં કાલિન્દીં દ્રષ્ટુમાદરાત્

અદૃષ્ટ્વાપ્સરસં તત્ર કામબાણાભિપીડિતઃ ।
બભ્રામ સકલાં પૃથ્વીં સપ્તદ્વીપસમન્વિતામ્

આક્રમ્ય હિમવત્પાર્શ્વમુર્વશીદર્શનોત્સુકઃ ।
જગામ શૈલપ્રવરં હેમકૂટમિતિ શ્રુતમ્

તત્ર તત્રાપ્સરોવર્યા દૃષ્ટ્વા તં સિંહવિક્રમમ્ ।
કામં સંદધિરે ઘોરં ભૂષિતં ચિત્રમાલયા

સંસ્મરન્નુર્વશીવાક્યં તસ્યાં સંસક્તમાનસઃ ।
ન પશ્યતિ સ્મતાઃ સર્વાગિરિશૃઙ્ગાણિજગ્મિવાન્

તત્રાપ્યપ્સરસં દિવ્યામદૃષ્ટ્વા કામપીડિતઃ ।
દેવલોકં મહામેરું યયૌ દેવપરાક્રમઃ

સ તત્ર માનસં નામ સરસ્ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
ભેજે શૃઙ્ગાણ્યતિક્રમ્ય સ્વબાહુબલભાવિતઃ

સ તસ્ય તીરે સુભગાં ચરન્તીમતિલાલસામ્ ।
દૃષ્ટવાનનવદ્યાઙ્ગીં તસ્યૈ માલાં દદૌ પુનઃ

સ માલયા તદા દેવીં ભૂષિતાં પ્રેક્ષ્ય મોહિતઃ ।
રેમે કૃતાર્થમાત્માનં જાનાનઃ સુચિરં તયા

અથોર્વશી રાજવર્યં રતાન્તે વાક્યમબ્રવીત્ ।
કિં કૃતં ભવતા પૂર્વં પુરીં ગત્વા વૃથા નૃપ

સ તસ્યૈ સર્વમાચષ્ટ પત્ન્યા યત્ સમુદીરિતમ્ ।
કણ્વસ્ય દર્શનં ચૈવ માલાપહરણં તથા

શ્રુત્વૈતદ્ વ્યાહૃતં તેન ગચ્છેત્યાહ હિતૈષિણી ।
શાપં દાસ્યતિ તે કણ્વો મમાપિ ભવતઃ પ્રિયા

તયાસકૃન્મહારાજઃ પ્રોક્તો ઽપિ મદમોહિતઃ ।
ન તત્યજાથ તત્પાર્શ્વં તત્ર સંન્યસ્તમાનસઃ

તતોર્વશી કામરૂપા રાજ્ઞે સ્વં રૂપમુત્કટમ્ ।
સુરોમશં પિઙ્ગલાક્ષં દર્શયામાસ સર્વદા

તસ્યાં વિરક્તચેતસ્કઃ સ્મૃત્વા કણ્વાભિભાષિતમ્ ।
ધિઙ્મામિતિ વિનિશ્ચિત્યતપઃ કર્તું સમારભત્

સંવત્સરદ્વાદશકં કન્દમૂલફલાશનઃ ।
ભૂય એવ દ્વાદશકં વાયુભક્ષો ઽભવન્નૃપઃ

ગત્વા કણ્વાશ્રમં ભીત્યા તસ્મૈ સર્વં ન્યવેદયત્ ।
વાસમપ્સરસા ભૂયસ્તપોયોગમનુત્તમમ્

વીક્ષ્ય તં રાજશાર્દૂલં પ્રસન્નો ભગવાનૃષિઃ ।
કર્તુકામો હિ નિર્બોજં તસ્યાઘમિદમબ્રવીત્

ગચ્છ વારાણસીં દિવ્યામીશ્વરાધ્યુષિતાં પુરીમ્ ।
આસ્તે મોચયિતું લોકં તત્ર દેવો મહેશ્વરઃ

સ્નાત્વા સંતર્પ્ય વિધિવદ્ ગઙ્ગાયાન્દેવતાઃ પિતૄન્ ।
દૃષ્ટ્વા વિશ્વેશ્વરં લિઙ્ગઙ્કિલ્બિષાન્મોક્ષ્યસે ઽખિલાત્

પ્રણમ્ય શિરસા કણ્વમનુજ્ઞાપ્ય ચ દુર્જયઃ ।
વારાણસ્યાં હરં દૃષ્ટ્વા પાપાન્મુક્તો ઽભવત્ તતઃ

જગામ સ્વપુરીં શુભ્રાં પાલયામાસ મેદિનીમ્ ।
યાજયામાસ તં કણ્વો યાચિતો ઘૃણયા મુનિઃ

તસ્ય પુત્રો ઽથ મતિમાન્ સુપ્રતીક ઇતિ શ્રુતઃ ।
બભૂવ જાતમાત્રં તં રાજાનમુપતસ્થિરે

ઉર્વશ્યાં ચ મહાવીર્યાઃ સપ્ત દેવસુતોપમાઃ ।
કન્યા જગૃહિરે સર્વા જન્ધર્વદયિતા દ્વિજાઃ

એષ વ કથિતઃ સમ્યક્ સહસ્ત્રજિત ઉત્તમઃ ।
વંશઃ પાપહરો નૃણાં ક્રોષ્ટોરપિ નિબોધત