કૂર્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.20

ઇતિ શ્રીકૂર્મપુરાણે ષટ્સાહસ્ત્ર્યાં સંહિતાયાં પૂર્વવિભાગે એકોનવિશો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
ત્રિધન્વા રાજપુત્રસ્તુ ધર્મેણાપાલયન્મહીમ્ ।
તસ્ય પુત્રો ઽભવદ્ વિદ્વાંસ્ત્રય્યારુણ ઇતિ સ્મૃતઃ

તસ્ય સત્યવ્રતો નામ કુમારો ઽભૂન્મહાબલઃ ।
ભાર્યા સત્યધના નામ હરિશ્ચન્દ્રમજીજનત્

હરિશ્ચન્દ્રસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્ રોહિતો નામ વીર્યવાન્ ।
હરિતો રોહિતસ્યાથ ધુન્ધુસ્તસ્ય સુતો ઽભવત્

વિજયશ્ચ સુદેવશ્ચ ધુન્ધુપુત્રૌ બભૂવતુઃ ।
વિજયસ્યાભવત્ પુત્રઃ કારુકો નામ વીર્યવાન્

કારુકસ્ય વૃકઃ પુત્રસ્તસ્માદ્ બાહુરજાયત ।
સગરસ્તસ્ય પુત્રૌઽભૂદ્ રાજા પરમધાર્મિકઃ

દ્વે ભાર્યે સગરસ્યાપિ પ્રભા ભાનુમતી તથા ।
તાભ્યામારાધિતઃ પ્રાદાદૌર્વાગ્નિર્વરમુત્તમમ્

એકં ભાનુમતી પુત્રમગૃહ્ણાદસમઞ્જસમ્ ।
પ્રભા ષષ્ટિસહસ્ત્રં તુ પુત્રાણાં જગૃહે શુભા

અસમઞ્સસ્ય તનયો હ્યંશુમાન્ નામ પાર્થિવઃ ।
તસ્ય પુત્રો દિલીપસ્તુ દિલીપાત્ તુ ભગીરથઃ

યેન ભાગીરથી ગઙ્ગા તપઃ કૃત્વાવતારિતા ।
પ્રસાદાદ્ દેવદેવસ્ય મહાદેવસ્ય ધીમતઃ

ભગીરથસ્ય તપસા દેવઃ પ્રીતમના હરઃ ।
બભાર શિરસા ગઙ્ગાં સોમાન્તે સોમભૂષણઃ

ભગીરથસુતશ્ચાપિ શ્રુતો નામ બભૂવ હ ।
નાભાગસ્તસ્ય દાયાદઃ સિન્ધુદ્વીપસ્તતો ઽભવત્

અયુતાયુઃ સુતસ્તસ્ય ઋતુપર્ણસ્તુ તત્સુતઃ ।
ઋતુપર્ણસ્ય પુત્રો ઽભૂત્ સુદાસો નામ ધાર્મિકાઃ ।
સૌદાસસ્તસ્ય તનયઃ ખ્યાતઃ કલ્માષપાદકઃ

વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજાઃ ક્ષેત્રે કલ્માષપાદકે ।
અશ્મકં જનયામસા તમિક્ષ્વાકુકુલધ્વજમ્

અશ્મકસ્યોત્કલાયાં તુ નકુલો નામ પાર્થિવઃ ।
સ હિ રામભયાદ્ રાજા વનં પ્રાપ સુદુઃ ખિતઃ

વિભ્રત્ સ નારીકવચં તસ્માચ્છતરથો ઽભવત્ ।
તસ્માદ્ બિલિબિલિઃ શ્રીમાન્વૃદ્ધશર્માચતત્સુતઃ

તસ્માદ્ વિશ્વસહસ્તસ્માત્ ખટ્વાઙ્ગ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
દીર્ઘબાહુઃ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત

રઘોરજઃ સમુત્પન્નો રાજા દશરથસ્તતઃ ।
રામો દાશરથિર્વોરો ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ

ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહાબલઃ ।
સર્વે શક્રસમા યુદ્ધે વિષ્ણુશક્તિસમન્વિતાઃ ।
જજ્ઞે રાવણનાશાર્થં વિષ્ણુરંશેન વિશ્વકૃત્

રામસ્ય સુભગા ભાર્યા જનકસ્યાત્મજા શુભા ।
સીતા ત્રિલોકવિખ્યાતા શીલૌદાર્યગુણાન્વિતા

તપસા તોષિતા દેવી જનકેન ગિરીન્દ્રજા ।
પ્રાયચ્છજ્જાનકીં સીતાં રામમેવાશ્રિતા પતિમ્

પ્રીતશ્ચ ભગવાનીશસ્ત્રિશૂલી નીલલોહિતઃ ।
પ્રદદૌ શત્રુનાશાર્થં જનકાયાદ્ભુતં ધનુઃ

સ રાજા જનકો વિદ્વાન્ દાતુકામઃ સુતામિમામ્ ।
અઘોષયદમિત્રઘ્નો લોકે ઽસ્મિન્ દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

ઇદં ધનુઃ સમાદાતું યઃ શક્નોતિ જગત્ત્રયે ।
દેવો વા દાનવો વાપિ સ સીતાં લબ્ધુમર્હતિ

વિજ્ઞાય રામો બલવાન્ જનકસ્ય ગૃહં પ્રભુઃ ।
ભઞ્જયામાસ ચાદાય ગત્વાસૌ લીલયૈવ હિ

ઉદ્વવાહ ચ તાં કન્યાં પાર્વતીમિવ શઙ્કરઃ ।
રામઃ પરમધર્માત્મા સેનામિવ ચ ષણ્મુખઃ

તતો બહુતિથે કાલે રાજા દશરથઃ સ્વયમ્ ।
રામં જ્યેષ્ઠં સુતં વીરં રાજાનં કર્તુમારભત્

તસ્યાથ પત્ની સુભગા કૈકેયી ચારુભાષિણી ।
નિવારયામાસ પતિં પ્રાહ સંભ્રાન્તમાનસા

મત્સુતં ભરતં વીરં રાજાનં કર્તુમર્હસિ ।
પૂર્વમેવ વરો યસ્માદ્ દત્તો મે ભવતા યતઃ

સ તસ્યા વચનં શ્રુત્વા રાજા દુઃ ખિતમાનસઃ ।
બાઢમિત્યબ્રવીદ્ વાક્યં તથા રામો ઽપિ ધર્મવિત્

પ્રણમ્યાથ પિતુઃ પાદૌ લક્ષ્મણેન સહાચ્યુતઃ ।
યયૌ વનં સપત્નીકઃ કૃત્વા સમયમાત્મવાન્

સંવત્સરાણાં ચત્વારિ દશ ચૈવ મહાબલઃ ।
ઉવાસ તત્ર મતિમાન્ લક્ષ્મણેન સહ પ્રભુઃ

કદાચિદ્ વસતો ઽરણ્યે રાવણો નામ રાક્ષસઃ ।
પરિવ્રાજકવેષેણ સીતાં હૃત્વા યયૌ પુરીમ્

અદૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણો રામઃ સીતામાકુલિતેન્દ્રિયૌ ।
દુઃ ખશોકાભિસંતપ્તૌ બભૂવતુરરિન્દમૌ

તતઃ કદાચિત્ કપિના સુગ્રીવેણ દ્વિજોત્તમાઃ ।
વાનરાણામભૂત્ સખ્યં રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

સુગ્રીવસ્યાનુગો વીરો હનુમાન્ ન્મ વાનરઃ ।
વાયુપુત્રૌ મહાતેજા રામસ્યાસીત્ પ્રિયઃ સદા

સ કૃત્વા પરમં ધૈર્યં રામાય કૃતનિશ્ચયઃ ।
આનયિષ્યામિ તાં સીતામિત્યુક્ત્વા વિચચાર હ

મહીં સાગરપર્યન્તાં સીતાદર્શનતત્પરઃ ।
જગામ રાવણપુરીં લઙ્કાં સાગરસંસ્થિતામ્

તત્રાથ નિર્જને દેશે વૃક્ષ્મૂલે શુચિસ્મિતામ્ ।
અપશ્યદમલાં સીતાં રાક્ષસીભિઃ સમાવૃતામ્

અશ્રુપૂર્ણેક્ષણાં હૃદ્યાં સંસ્મરન્તીમનિન્દિતામ્ ।
રામમિન્દીવરશ્યામં લક્ષ્મણં ચાત્મસંસ્થિતમ્

નિવેદયિત્વા ચાત્માનં સીતાયૈ રહસિ સ્વયમ્ ।
અસંશયાય પ્રદદાવસ્યૈ રામાઙ્ગુલીયકમ્

દૃષ્ટ્વાઙ્ગુલીયકં સીતા પત્યુઃ પરમશોભનમ્ ।
મેને સમાગતં રામં પ્રીતિવિસ્ફારિતેક્ષણા

સમાશ્વાસ્ય તદા સીતાં દૃષ્ટ્વા રામસ્ય ચાન્તિકમ્ ।
નયિષ્યે ત્વાં મહાબાહુરુક્ત્વા રામં યયૌ પુનઃ

નિવેદયિત્વા રામાય સીતાદર્શનમાત્મવાન્ ।
તસ્થૌ રામેણ પુરતો લક્ષ્મણેન ચ પૂજિતઃ

તતઃ સ રામો બલવાન્ સાર્ધં હનુમતા સ્વયમ્ ।
લક્ષ્મણેન ચ યુદ્ધાય બુદ્ધિં ચક્રે હિ રક્ષસામ્

કૃત્વાથ વાનરશતૈર્લઙ્કામાર્ગં મહોદધેઃ ।
સેતું પરમધર્માત્મા રાવણં હતવાન્ પ્રભુઃ

સપત્નીકં ચ સસુતં સભ્રાતૃકમરિદમઃ ।
આનયામાસ તાં સીતાં વાયુપુત્રસહાયવાન્

સેતુમધ્યે મહાદેવમીશાનં કૃત્તિવાસસમ્ ।
સ્થાપયામાસ લિઙ્ગસ્થં પૂજયામાસ રાઘવઃ

તસ્ય દેવો મહાદેવઃ પાર્વત્યા સહ શઙ્કરઃ ।
પ્રત્યક્ષમેવ ભગવાન્ દત્તવાન્ વરમુત્તમમ્

યત્ ત્વયા સ્થાપિતં લિઙ્ગં દ્રક્ષ્યન્તીહ દ્વિજાતયઃ ।
મહાપાતકસંયુક્તાસ્તેષાં પાપં વિનશ્યતુ

અન્યાનિ ચૈવ પાપાનિ સ્નાતસ્યાત્ર મહોદધૌ ।
દર્શનાદેવ લિઙ્ગસલ્ય નાશં યાન્તિ ન સંશયઃ

યાવત્ સ્થાસ્યન્તિ ગિરયો યાવદેષા ચ મેદિની ।
યાવત્ સેતુશ્ચ તાવચ્ચ સ્થાસ્યામ્યત્ર તિરોહિતઃ

સ્નાનં દાનં જપઃ શ્રાદ્ધં ભવિષ્યત્યક્ષ્યં કૃતમ્ ।
સ્મરણાદેવ લિઙ્ગસ્ય દિનપાપં પ્રણશ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાઞ્છંભુઃ પરિષ્વજ્ય તુ રાઘવમ્ ।
સનન્દી સગણો રુદ્રસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

રામો ઽપિ પાલયામાસ રાજ્યં ધર્મપરાયણઃ ।
અભિષિક્તો મહાતેજા ભરતેન મહાબલઃ

વિશેષાઢ્ બ્રાહ્મણાન્ સર્વાન્ પૂજયામસચેશ્વરમ્ ।
યજ્ઞેન યજ્ઞહન્તારમશ્વમેધેન શઙ્કરમ્

રામસ્ય તનયો જજ્ઞે કુશ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ ।
લવશ્ચ સુમહાભાગઃ સર્વતત્ત્વાર્થવિત્ સુધીઃ

અતિથિસ્તુ કુશાજ્જજ્ઞે નિષધસ્તત્સુતો ઽભવત્ ।
નલસ્તુ નિષધસ્યાભૂન્નભસ્તમાદજાયત

નભસઃ પુણ્ડરીકાખ્યઃ ક્ષેમધન્વા ચ તત્સુતઃ ।
તસ્ય પુત્રો ઽભવદ્ વીરો દેવાનીકઃ પ્રતાપવાન્

અહીનગુસ્તસ્ય સુતો સહસ્વાંસ્તત્સુતો ઽભવત્ ।
તસ્માચ્ચન્દ્રાવલોકસ્તુ તારાપીડસ્તુ તત્સુતઃ

તારાપીડાચ્ચન્દ્રગિરિર્ભાનુવિત્તસ્તતો ઽભવત્ ।
શ્રુતાયુરભવત્ તસ્માદેતે ઇક્ષ્વાકુવંશજાઃ ।
સર્વે પ્રાધાન્યતઃ પ્રોક્તાઃ સમાસેન દ્વિજોત્તમાઃ

ય ઇમં શૃણુયાન્નિત્યમિક્ષ્વાકોર્વંશમુત્તમમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો સ્વર્ગલોકે મહીયતે