કાવ્યપ્રકાશ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 1

॥ અથ પ્રથમ ઉલ્લાસઃ ॥
ગ્રન્થારમ્ભે વિઘ્નવિઘાતાય સમુચિતેષ્ટદેવતાં ગ્રન્થકૃત્ પરામૃશતિ
નિયતિકૃતનિયમરહિતાં હ્લાદૈકમયીમનન્યપરતન્ત્રામ્ ।
નવરસરુચિરાં નિર્મિતિમાદધતી ભારતી કવેર્જયતિ

નિયતિશક્ત્યા નિયતરૂપા સુખદુઃખમોહખભાવા પરમાણ્વાદ્યુપાદાનકર્માદિસહકારિકારણપરતન્ત્રા ષડ્રસા ન ચ હૃદ્યૈવ તૈઃ, તાદૃશી બ્રહ્યણો નિર્મિતિર્નિર્માણમ્ ।
એતદ્વિલક્ષણ તુ કવિવાઙૂનિર્મિતિઃ ।
અત એવ જયતિ ।
જયત્યર્થેન ચ નમસ્કાર આક્ષિપ્યતે, ઇતિ તાં પ્રત્યસ્મિ પ્રણત ઇતિ લભ્યતે ॥
ઇહાભિધેયં સપ્રયોજનમિત્યાહ
કાવ્યં યશસેઽ; ર્થકૃતે વ્યવહારવિદે શિવેતરક્ષતયે ।
સદ્યઃ પરનિર્વૃતયે કાન્તાસંમિતતયોપદેશયુજે

કાલિદાસાનાદીનામિવ યશઃ શ્રીહર્ષાદેર્ધાવકાદીનામિવ ધનમ્ રાજાદિગતોચિતાચારપરિજ્ઞાનમ્ આદિત્યાદેર્મયૂરાદીનામિવાનર્થનિવારણમ્ સકલપ્રયોજનમૌલિભૂતં સમનન્તરમેવ રસાસ્વાદનસમુદ્ભૂર્ત વિગલિદવેદ્યાન્તરમાનન્દમ્ પ્રભુસંમિતશબ્દપ્રધાનવેદાદિશાસ્ત્રેભ્યઃ સુહૃત્સંમિતાર્થતાત્પર્યવત્પુરાણાદીતિહાસેભ્યશ્વ શબ્દાર્થયોર્ગુણભાવેન રસાઙ્ગભૂતવ્યાપારપ્રવણતયા વિલક્ષણં યત્ કાવ્યં લોકોત્તરવર્ણનાનિપુણકવિકર્મ તત્ કાન્તેવ સરસતાપાદનેનાભિમુખીકૃત્ય રામાદિવદ્વર્તિતવ્યં ન રાવણાદિવદિત્યુપદેશં ચ યથાયોગં કવેઃ સહૃદયસ્ય ચ કરોતીતિ સર્વથા તત્ર યતનીયમ્ ॥
એવમસ્ય પ્રયોજનમુક્ત્વા કારણમાહ
શક્તિર્નિપુણતા લોકશાસ્ત્રકાવ્યાદ્યવેક્ષણાત્ ।
કાવ્યજ્ઞશિક્ષયાબ્યાસ ઇતિ હેતુસ્તદુદ્ભવે