કથાસરિત્સાગર · અધ્યાય 1.8

% -। -। વ્ -। વ્ વ્ વ્ - વ્। વ્ - વ્ - - % વસન્તતિલક (14)
% - - વ્। - વ્ વ્ વ્ - વ્ વ્। - વ્ - - % વસન્તતિલક (14)
% - -। વ્ -। વ્ વ્ વ્ -। વ્ વ્ - વ્ -। - % વસન્તતિલક (14)
% - - વ્ - વ્ વ્ વ્। - વ્ વ્ - વ્ - - % વસન્તતિલક (14)
ઇતિ મહાકવિશ્રીસોમદેવભટ્ટવિરચિતે કથાસરિત્સાગરે કથાપીઠલમ્બકે સપ્તમસ્ તરઙ્ગઃ ।
અષ્ટમસ્ તરઙ્ગઃ ।
એવં ગુણાઢ્યવચસા સાથ સપ્તકથામયિ ।
સ્વભાષયા કથા દિવ્યા કથિતા કાણભૂતિના

% - -। વ્ - વ્ વ્ વ્ -। % અ ન-વિપુલા
% - વ્। - વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ -। વ્ -। - -। % ચ્ પથ્યા
% વ્ વ્ -। - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તથૈવ ચ ગુણાઢ્યેન પૈશાચ્યા ભાષયા તયા ।
નિબદ્ધા સપ્તભિર્ વર્ષૈર્ ગ્રન્થલક્ષાણિ સપ્ત સા

% વ્ - વ્। વ્। વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% - - -। - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - -। - વ્ -। - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - - વ્। - વ્। - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
મૈતાં વિદ્યાધરા હાર્ષુરિતિ તામાત્મશોણિતૈઃ ।
અટવ્યાં મષ્યભાવાચ્ચ લિલેખ સ મહાકવિઃ

% - -। - - વ્ -। - વ્ % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% વ્ વ્। - - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - -। - વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% વ્ - વ્। વ્। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તથા ચ શ્રોતુમાયાતૈઃ સિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ ।
નિરન્તરમભૂત્તત્ર સવિતાનમિવામ્બરમ્

% વ્ -। -। - વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - વ્ - - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ વ્ વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% વ્ વ્ - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
ગુણાઢ્યેન નિબદ્ધાં ચ તાં દૃષ્ટ્વૈવ મહાકથામ્ ।
જગામ મુક્તશાપઃ સન્ કાણભૂતિર્ નિજાં ગતિમ્

% વ્ - - વ્। વ્ - -। વ્। % અ પથ્યા
% -। - - વ્। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્। - વ્ - -। -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - -। વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
પિશાચા યે ઽપિ તત્રાસન્નન્યે તત્સહચારિણઃ ।
તે ઽપિ પ્રાપુર્દિવં સર્વે દિવ્યમાકર્ણ્ય તાં કથામ્

% વ્ - -। -। વ્। - - - % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - -। - વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% -। -। - - વ્ -। - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - - વ્। -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
પ્રતિષ્ઠાં પ્રાપણીયૈષા પૃથિવ્યાં મે બૃહત્કથા ।
અયમર્થો ઽપિ મે દેવ્યા શાપાન્તોક્તાવુદીરિતઃ

% વ્ - -। - વ્ - - -। % અ પથ્યા
% વ્ - -। -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ વ્ - -। વ્। -। - -। % ચ્ પથ્યા
% - - - - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તત્કથં પ્રાપયામ્યેનાં કસ્મૈ તાવત્સમર્પયે ।
ઇતિ ચાચિન્તયત્તત્ર સ ગુણાઢ્યો મહાકવિઃ

% - વ્ -। - વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - -। - - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ વ્। - - વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% વ્। વ્ - -। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
અથૈકો ગુણદેવાખ્યો નન્દિદેવાભિધઃ પરઃ ।
તમૂચતુરુપાધ્યાયં શિષ્યાવનુગતાવુભૌ

% વ્ - -। વ્ વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - વ્ - - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ વ્ વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - - વ્ વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તત્કાવ્યસ્યાર્પણસ્થાનમેકઃ શ્રીસાતવાહનઃ ।
રસિકો હિ વહેત્કાવ્યં પુષ્પામોદમિવાનિલઃ

% - - - - વ્ - - વ્ % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - -। - - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ વ્ -। વ્। વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - - - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
એવમસ્ત્વિતિ તૌ શિષ્યાવન્તિકં તસ્ય ભૂપતેઃ ।
પ્રાહિણોત્પુસ્તકં દત્ત્વા ગુણાઢ્યો ગુણશાલિનૌ

% - વ્ - વ્ વ્। -। - - % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - વ્ -। - વ્। - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - વ્ - - વ્ -। - -। % ચ્ પથ્યા
% વ્ - -। વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
સ્વયં ચ ગત્વા તત્રૈવ પ્રતિષ્ઠાનપુરાદ્બહિઃ ।
કૃતસંકેત ઉદ્યાને તસ્થૌ દેવીવિનિર્મિતે

% વ્ -। વ્। - -। - - -। % અ મ-વિપુલા
% વ્ - - વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ વ્ - - વ્। - - -। % ચ્ પથ્યા
% - -। - - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
ગચ્છિષ્યાભ્યાં ચ ગત્વા તત્સાતવાહનભૂપતેઃ ।
ગુણાઢ્યકૃતિરેષેતિ દર્શિતં કાવ્યપુસ્તકમ્

% - - - -। વ્। - -। - % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - વ્ - વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ વ્ વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ -। - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
પિશાચભાષાં તાં શ્રુત્વા તૌ ચ દૃષ્ટ્વા તદાકૃતી ।
વિદ્યામદેન સાસૂયં સ રાજૈવમ્ અભાષત

% વ્ - વ્ - -। -। - -। % અ મ-વિપુલા
% -। વ્। - -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - - વ્ - વ્। - - -। % ચ્ પથ્યા
% વ્। - - વ્। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
પ્રમાણં સપ્તલક્ષાણિ પૈશાચં નીરસં વચઃ ।
શોણિતેનાક્ષરન્યાસો ધિક્પિશાચકથામિમામ્

% વ્ - -। - વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% - - -। - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - વ્ - - વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તતઃ પુસ્તકમાદાય ગત્વા તાભ્યાં યથાગતમ્ ।
શિષ્યાભ્યાં તદ્ગુણાઢ્યાય યથાવૃત્તમકથ્યત

% વ્ -। - વ્ વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% - -। - -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - - -। - વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% વ્ - - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
ગુણાઢ્યો ઽપિ તદાકણ્ય સદ્યઃ ખેદવશો ઽભવત્ ।
તત્ત્વજ્ઞેન કૃતાવજ્ઞઃ કો નામાન્તર્ન તપ્યતે

% વ્ - -। વ્। વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% - -। - વ્ વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - - - વ્। વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% -। - - - વ્। - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
સશિષ્યશ્ચ તતો ગત્વા નાતિદૂરં શિલોચ્ચયમ્ ।
વિવિક્તરમ્યભૂભાગમગ્નિકુણ્ડં વ્યધાત્પુરઃ

% વ્ - - વ્। વ્ -। - -। % અ પથ્યા
% - વ્ - -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ - વ્ - - વ્ % ચ્ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - વ્ - -। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તત્રાગ્નૌ પત્ત્રમેકૈકં શિષ્યાભ્યાં સાશ્રુ વીક્ષિતઃ ।
વાચયિત્વા સ ચિક્ષેપ શ્રાવયન્મૃગપક્ષિણઃ

% - - -। - વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - - -। - વ્। - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - વ્ - -। વ્। - - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
નરવાહનદત્તસ્ય ચરિતં શિષ્યયોઃ કૃતે ।
ગ્રન્થલક્ષં કથામેકાં વર્જયિત્વા તદીપ્સિતામ્

% વ્ વ્ - વ્ વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% વ્ વ્ -। - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - વ્ - -। વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - -। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તસ્મિંશ્ચ તાં કથાં દિવ્યાં પઠત્યપિ દહત્યપિ ।
પરિત્યક્તતૃણાહારાઃ શૃણ્વન્તઃ સાશ્રુલોચનાઃ

% - - વ્। -। વ્ -। - -। % અ પથ્યા
% વ્ - વ્ વ્। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - - વ્ વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - - -। - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
આસન્નભ્યેત્ય તત્રૈવ નિશ્ચલા બદ્ધમણ્ડલાઃ ।
નિખિલાઃ ખલુ સારઙ્ગવરાહમહિષાદયઃ

% - - - - વ્। - - વ્। % અ પથ્યા
% - વ્ -। - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ વ્ -। વ્ વ્। - - વ્ % ચ્ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% વ્ - વ્ વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
અત્રાન્તરે ચ રાજાભૂદસ્વસ્થઃ સાતવાહનઃ ।
દોષં ચાસ્યાવદન્વૈદ્યાઃ શુષ્કમાંસોપભોગજમ્

% - - વ્ -। વ્। - - - % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - - -। - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - -। - - વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્ - - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
આક્ષિપ્તાસ્તન્નિમિત્તં ચ સૂપકારા બભાષિરે ।
અસ્માકમીદૃશં માંસં દદતે લુબ્ધકા ઇતિ

% - - - - વ્ - -। વ્। % અ પથ્યા
% - વ્ - -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - - વ્ - વ્ -। - -। % ચ્ પથ્યા
% વ્ વ્ -। - વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
પૃષ્ટાશ્ચ લુબ્ધકા ઊચુર્નાતિદૂરે ગિરાવિતઃ ।
પઠિત્વા પત્રમેકૈકં કો ઽપ્યગ્નૌ ક્ષિપતિ દ્વિજઃ

% - - વ્। - વ્ -। - - % અ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - વ્ - -। વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - -। - વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% -। - -। વ્ વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તત્સમેત્ય નિરાહારાઃ શૃણ્વન્તિ પ્રાણિનો ઽખિલાઃ ।
નાન્યતો યાન્તિ તેનૈષાં શુષ્કં માંસમિદં ક્ષુધા

% - વ્ - વ્। વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - - -। - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - વ્ -। - વ્। - - -। % ચ્ પથ્યા
% - -। - વ્ વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
ઇતિ વ્યાધવચઃ શ્રુત્વા કૃત્વા તાનેવ ચાગ્રતઃ ।
સ્વયં સ કૌતુકાદ્રાજા ગુણાઢ્યસ્યાન્તિકં યયૌ

% વ્ -। - વ્ વ્ -। - -। % અ પથ્યા
% - -। - - વ્। - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ -। વ્। - વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% વ્ - - - વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
દદર્શ તં સમાકીર્ણં જટાભિર્વનવાસતઃ ।
પ્રશાન્તશેષશાપાગ્નિધૂમિકાબિરિવાભિતઃ

% વ્ - વ્। -। વ્ - - -। % અ પથ્યા
% વ્ - - વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - વ્ - વ્ - - વ્ % ચ્ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - વ્ - વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
અથૈનં પ્રત્યભિજ્ઞાય સબાષ્પમૃગમધ્યગમ્ ।
નમસ્કૃત્ય ચ પપ્રચ્છ તં વૃત્તાન્તં મહીપતિઃ

% વ્ - -। - વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% વ્ - વ્ વ્ વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - - વ્। વ્। - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% -। - - -। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
સો ઽપિ સ્વં પુષ્પદન્તસ્ય રાજ્ઞે શાપાદિચેષ્ટિતમ્ ।
જ્ઞાની કથાવતારં તમાચખ્યૌ ભૂતભાષયા

% -। -। -। - વ્ - - વ્। % અ પથ્યા
% - -। - - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - -। વ્ - વ્ - -। વ્ % ચ્ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - - -। - વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
તતો ગણાવતારં તં મત્વા પાદાનતો નૃપઃ ।
યયાચે તાં કથાં તસ્માદ્દિવ્યાં હરમુખોદ્ગતામ્

% વ્ -। વ્ - વ્ - -। -। % અ પથ્યા
% - -। - - વ્ -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - -। -। વ્ -। - - % ચ્ પથ્યા, પાદસ્ ચોમ્પોઉન્દેદ્?
% - -। વ્ વ્ વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
અથોવાચ સ તં ભૂપં ગુણાઢ્યઃ સાતવાહનમ્ ।
રાજન્ ષડ્ગ્રન્થલક્ષાણિ મયા દગ્ધાનિ ષટ્કથાઃ

% વ્ - - વ્। વ્। -। - -। % અ પથ્યા
% વ્ - -। - વ્ - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - -। - - વ્ - - વ્। % ચ્ પથ્યા
% વ્ -। - - વ્। - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
લક્ષમેકમિદં ત્વસ્તિ કથૈકા સૈવ ગૃહ્યતામ્ ।
મચ્છિષ્યૌ તવ ચાત્રૈતૌ વ્યાખ્યાતારૌ ભવિષ્યતઃ

% - વ્ - વ્ વ્ -। - વ્। % અ પથ્યા
% વ્ - -। - વ્। - વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% - - -। વ્ વ્। - - -। % ચ્ પથ્યા
% - - - -। વ્ - વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
ઇત્યુક્ત્વા નૃપમામન્ત્ર્ય ત્યક્ત્વા યોગેન તાં તનુમ્ ।
ગુણાઢ્યઃ શાપનિર્મુક્તઃ પ્રાપ દિવ્યં નિજં પદમ્

% - - -। વ્ વ્ - - -। % અ પથ્યા
% - -। - - વ્। -। વ્ - % બ્ ચોર્રેચ્ત્
% વ્ - -। - વ્ - - -। % ચ્ પથ્યા
% - વ્। - -। વ્ -। વ્ - % દ્ ચોર્રેચ્ત્
અથ તાં ગુણાઢ્યદત્તામાદાય કથાં બૃહત્કથાં નામ્ના ।
નૃપતિરગાન્નિજનગરં નરવાહનદત્તચરિતમયીમ્

% વ્ વ્। -। વ્ - વ્ - - - - વ્। વ્ -। વ્ - વ્ -। - - %
% વ્ વ્ વ્ વ્ - વ્ વ્ વ્ વ્ -। વ્ વ્ - વ્ વ્ - વ્ વ્ વ્ વ્ વ્ - % આર્યા (30+27 મોરએ): વિપુલા
ગુણદેવનન્દિદેવૌ તત્ર ચ તૌ તત્કથાકવેઃ શિષ્યૌ ।
ક્ષિતિકનકવસ્ત્રવાહનભવનધનૈઃ સંવિભેજે સઃ

% વ્ વ્ - વ્ - વ્ - -। - વ્। વ્। -। - વ્ - વ્ -। - - %
% વ્ વ્ વ્ વ્ વ્ - વ્ - વ્ વ્ વ્ વ્ વ્ વ્ -। - વ્ - -। - % આર્યા (30+27 મોરએ): વિપુલા
તાભ્યાં સહ ચ કથાં તામાશ્વાસ્ય સ સાતવાહનસ્તસ્યાઃ ।
તદ્ભાષયાવતારં વક્તું ચક્રે કથાપીઠમ્

% - -। વ્ વ્। વ્। વ્ -। - - - વ્। વ્। - વ્ - વ્ - - - %
% - - વ્ - વ્ - -। - -। - -। વ્ - - - % આર્યા (30+27 મોરએ): વિપુલા
સા ચ ચિત્રરસનિર્ભરા કથા
વિસ્મૃતામરકથા કુતૂહલાત્ ।
તદ્વિધાય નગરે નિરન્તરાં
ખ્યાતિમત્ર ભુવનત્રયે ગતા