કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.32

તતસ્ તસ્યાન્તિકં ભિક્ષોઃ ક્ષાન્તિશીલસ્ય ભૂપતિઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽત્ર પ્રાપ સ્કન્ધે શવં વહન્ ॥

દદર્શ તં ચ શ્રમણં માર્ગાભિમુખમ્ એકકમ્ ।
કૃષ્ણપક્ષક્ષપારૌદ્રે શ્મશાને તરુમૂલગમ્ ॥

અસૃગ્લિપ્તસ્થલે ગૌરેણાસ્થિચૂર્ણેન નિર્મિતે ।
મણ્ડલે દિક્ષુ વિન્યસ્તપૂર્ણશોણિતકુમ્ભકે ॥

મહાતૈલપ્રદીપાઢ્યે હુતપાર્શ્વસ્થવહ્નિનિ ।
સંભૃતોચિતસંભારે સ્વેષ્ટદૈવતપૂજને ॥

ઉપાગાચ્ ચ સ તં રાજા સો ઽપિ ભિક્ષુર્ વિલોક્ય તમ્ ।
આનીતમટકં હર્ષાદ્ ઉત્થાયોવાચ સંસ્તુવન્ ॥

દુઃકરો મે મહારાજ વિહિતો ઽનુગ્રહસ્ ત્વયા ।
ત્વા દૃશાઃ ક્વ ક્વ ચેષ્ટેયં દેશકાલૌ ક્વ ચેદૃશૌ ॥

નિઃકમ્પં સત્યમ્ એવાહુર્ મુખ્યં ત્વાં કુલભૂભૃતામ્ ।
એવમ્ આત્માનપેક્ષેણ પરાર્થો યેન સાધ્યતે ॥

એતદ્ એવ મહત્ત્વં ચ મહતામ્ ઉચ્યતે બુધૈઃ ।
પ્રતિપન્નાદ્ અચલનં પ્રાણાનામ્ અત્યયે ઽપિ યત્ ॥

ઇતિ બ્રુવન્ સ સિદ્ધાર્થમાની ભિક્ષુર્ મહીપતેઃ ।
તસ્યાવતારયામાસ સ્કન્ધાત્ તં મટકં તદા ॥

સ્નપયિત્વા સમાલભ્ય બદ્ધમાલ્યં વિધાય ચ ।
મટકં મણ્ડલસ્યાન્તઃ સ્થાપયામાસ તસ્ય તત્ ॥

ભસ્મોદ્ધૂલિતગાત્રશ્ ચ કેશયજ્ઞોપવીતભૃત્ ।
પ્રાવૃતપ્રેતવસનો ભૂત્વા ધ્યાનસ્થિતઃ ક્ષણમ્ ॥

તસ્મિન્ મન્ત્રબલાહૂતં પ્રવેશ્ય નૃકલેવરે ।
તં વેતાલવરં ભિક્ષુઃ પૂજયામાસ સ ક્રમાત્ ॥

દદૌ તસ્મૈ કપાલાર્ઘપાત્રેણાર્ઘ્યં સુનિઃમલૈઃ ।
નરદન્તૈસ્ તતઃ પુષ્પં સુગાન્ધિ ચ વિલેપનમ્ ॥

દત્ત્વા માનુષનેત્રૈશ્ ચ ધૂપં માંસૈર્ બલિં તથા ।
સમાપ્ય પૂજાં રાજાનં તમ્ ઉવાચ સ પાર્શ્વગમ્ ॥

રાજન્ન્ ઇહાસ્ય મન્ત્રાધિરાજસ્ય કૃતસંવિધેઃ ।
પ્રણામમ્ અઙ્ગૈર્ અષ્ટાભિર્ નિપત્ય કુરુ ભૂતલે ॥

યેનાભિપ્રેતસિદ્ધિં તે દાસ્યત્ય્ એષ વરપ્રદઃ ।
શ્રુત્વૈતત્ સ્મૃતવેતાલવચા રાજાબ્રવીત્ સ તમ્ ॥

નાહં જાનામિ તત્ પૂર્વં પ્રદર્શયતુ મે ભવાન્ ।
તતસ્ તથૈવ તદ્ અહં કરિષ્યે ભગવન્ન્ ઇતિ ॥

તતો દર્શયિતું યાવત્ સ ભિક્ષુઃ પતિતો ભુવિ ।
તાવત્ ખડ્ગપ્રહારેણ સ રાજાસ્ય શિરો ઽચ્છિનત્ ॥

આચકર્ષ ચ હૃત્પદ્મમ્ ઉદરાદ્ અસ્ય પાટિતમ્ ।
વેતાલાય ચ તસ્મૈ તચ્છિરઃહૃત્કમલં દદૌ ॥

સાધુવાદે તતો દત્તે પ્રીતૈર્ ભૂતગણૈસ્ તતઃ ।
તુષ્ટો ઽબ્રવીત્ સ વેતાલો નૃપં તં નૃકલેવરાત્ ॥

રાજન્ વિદ્યાધરેન્દ્રત્વં ભિક્ષોર્ આસીદ્ યદ્ ઈપ્સિતમ્ ।
તત્ તાવદ્ ભૂમિસામ્રાજ્યભોગાન્તે તે ભવિષ્યતિ ॥

ક્લેશિતો ઽસિ મયા યત્ ત્વં તદ્ અભીષ્ટં વરં વૃણુ ।
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં વેતાલં સ રાજા તમ્ અભાષત ॥

ત્વં ચેત્ પ્રસન્નઃ કો નામ ન સિદ્ધો ઽભિમતો વરઃ ।
તથાપ્ય્ અમોઘવચનાદ્ ઇદં ત્વત્તો ઽહમ્ અર્થયે ॥

આદ્યાઃ પ્રશ્નકથા એતા નાનાખ્યાનમનઃરમાઃ ।
ચતુર્વિંશતિર્ એષા ચ પઞ્ચવિંશી સમાપ્તિગા ॥

સર્વાઃ ખ્યાતા ભવન્ત્વ્ એતાઃ પૂજનીયાશ્ ચ ભૂતલે ।
ઇતિ તેનાર્થિતો રાજ્ઞા વેતાલો નિજગાદ સઃ ॥

એવમ્ અસ્તુ વિશેષં ચ શૃણુ વચ્મ્ય્ અત્ર ભૂતલે ।
યાશ્ ચતુર્વિંશતિઃ પૂર્વા યૈષા ચૈકા સમાપિની ॥

કથાવલીયં વેતાલપઞ્ચવિંશતિકાખ્યયા ।
ખ્યાતા જગતિ પૂજ્યા ચ શિવા ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥

યઃ શ્લોકમાત્રમ્ અપ્ય્ અસ્યાઃ કથયિષ્યતિ સાદરઃ ।
યો વા શ્રોષ્યતિ તૌ સદ્યો મુક્તપાપૌ ભવિષ્યતઃ ॥

યક્ષવેતાલકૂષ્માણ્ડડાકિનીરાક્ષસાદયઃ ।
ન તત્ર પ્રભવિષ્યન્તિ યત્રૈષા કીર્તયિષ્યતે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ યયૌ તસ્માન્ નિર્ગત્ય નૃકલેવરાત્ ।
યથાભિરુચિતં ધામ વેતાલો યોગમાયયા ॥

તતસ્ તત્ર સુરૈઃ સાર્ધં રાજ્ઞસ્ તસ્ય મહેશ્વરઃ ।
સાક્ષાદ્ આવિરભૂત્ તુષ્ટઃ પ્રણતં ચાદિદેશ તમ્ ॥

સાધુ વત્સ હતો ઽદ્યાયં યત્ ત્વયા કૂટતાપસઃ ।
વિદ્યાધરમહાચક્રવર્તિતાહઠકામુકઃ ॥

ત્વમ્ આદૌ વિક્રમાદિત્યઃ સૃષ્ટો ઽભૂઃ સ્વાંશતો મયા ।
મ્લેચ્છરૂપાવતીર્ણાનામ્ અસુરાણાં પ્રશાન્તયે ॥

અદ્ય ચોદ્દામદુઃવૃત્તદમનાય મયા પુનઃ ।
ત્વં ત્રિવિક્રમસેનાખ્યો હીરઃ સૃષ્ટો ઽત્ર ભૂપતિઃ ॥

અતઃ સદ્વીપપાતાલાં સ્થાપયિત્વા મહીં વશે ।
વિદ્યાધરાણમ્ અચિરાદ્ અધિરાજો ભવિષ્યસિ ॥

ભુક્ત્વા દિવ્યાંશ્ ચિરં ભોગાન્ ઉદ્વિગ્નઃ સ્વેચ્છયૈવ તાન્ ।
ત્યક્ત્વા મમૈવ સાયુજ્યમ્ અન્તે યાસ્યસ્ય્ અસંશયમ્ ॥

અપરાજિતનામાનં ખડ્ગં ચૈતં ગૃહાણ મે ।
યસ્ય પ્રસાદાત્ સર્વં ત્વં પ્રાપ્સ્યસ્ય્ એતદ્ યથોદિતમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ખડ્ગરત્નં તદ્ દત્ત્વા તસ્મૈ મહીભૃતે ।
વાક્પુષ્પાભ્યર્ચિતસ્ તેન દેવઃ શંભુસ્ તિરઃદધે ॥

અથ દૃષ્ટ્વા સમાપ્તં કાર્યમ્ અશેષં નિશિ પ્રભાતાયામ્ ।
પ્રવિવેશ સ ત્રિવિક્રમસેનઃ સ્વપુરં નૃપઃ પ્રતિષ્ઠાનમ્ ॥

તત્ર ક્રમાવગતરાત્રિવિચેષ્ટિતાભિર્ અભ્યર્ચિતઃ પ્રકૃતિભિર્ વિતતોત્સવાભિઃ ।
સ્નાનપ્રદાનગિરિશાર્ચનનૃત્તગીતવાદ્યાદિભિસ્ તદ્ અખિલં સ દિનં નિનાય ॥

અલ્પૈર્ એવ ચ વાસરૈઃ સ નૃપતિઃ શાર્વસ્ય વીર્યાદ્ અસેઃ સદ્વીપાં સરસા તલાં ચ બુભુજે નિઃકણ્ટકાં મેદિનીમ્ ।
સંપ્રાપ્યાથ હરાજ્ઞયા સુમહતીં વિદ્યાધરાધીશતાં ભુક્ત્વા તાં સુચિરં જગામ ભગવત્સાયુજ્યમ્ અન્તે કૃતી ॥