કથાસરિત્સાગર, વેતાલપઞ્ચવિંશતિકા · અધ્યાય 12.11

તતો ગત્વા પુનસ્ તસ્ય નિકટં શિંશપાતરોઃ ।
સ ત્રિવિક્રમસેનો ઽત્ર શ્મશાનં નિશિ ભૂપતિઃ ॥

લબ્ધ્વા મુક્તાત્તહાસં તં વેતાલં નૃશરીરગમ્ ।
નિઃકમ્પઃ સ્કન્ધમ્ આરોપ્ય તૂષ્ણીમ્ ઉદચલત્ તતઃ ॥

ચલન્તં ચ તમ્ અંસસ્થો વેતાલઃ સો ઽબ્રવીત્ પુનઃ ।
રાજન્ કુભિક્ષોર્ એતસ્ય કૃતે કો ઽયં તવ શ્રમઃ ॥

આયાસે નિષ્ફલે ઽમુષ્મિન્ વિવેકો બત નાસ્તિ તે ।
તદ્ ઇમાં શૃણુ મત્તસ્ ત્વં કથાં પથિ વિનોદિનીમ્ ॥

અસ્તિ શોભાવતી નામ સત્યાખ્યા નગરી ભુવિ ।
તસ્યાં ચ શૂદ્રકાખ્યો ઽભૂદ્ ભૂપતિઃ પ્રાજ્યવિક્રમઃ ॥

યસ્ય જજ્વાલ જયિનઃ પ્રતાપજ્વલનો નિશમ્ ।
બન્દીકૃતારિલલનાધૂતચામરમારુતૈઃ ॥

અલુપ્તધર્મચરણસ્ફીતા મન્થે વસુંધરા ।
રાજ્ઞિ યસ્મિન્ વિસસ્માર રામાદીન્ અપિ ભૂપતીન્ ॥

તં કદાચિન્ મહીપાલં પ્રિયશૂરમ્ ઉપાયયૌ ।
સેવાર્થં માલવાદ્ એકો નમ્ના વીરવરો દ્વિજઃ ॥

યસ્ય ધર્મવતી નામ ભાર્યા સત્વવરઃ સુતઃ ।
કન્યા વીરવતી ચેતિ ત્રયં ગૃહપરિચ્છદઃ ॥

સેવાપરિચ્છદશ્ ચાન્યત્ ત્રયં કટ્યાં કૃપાણિકા ।
કરે કરતલૈકત્ર ચારુ ચર્મ પરત્ર ચ ॥

તાવન્માત્રપરીવારો દીનારશતપઞ્ચકમ્ ।
પ્રત્યહં પ્રાર્થયામાસ રાજ્ઞસ્ તસ્માત્ સ વૃત્તયે ॥

રાજાપિ સ તમ્ આકારસૂચિતોદારપૌરુષમ્ ।
વીક્ષ્ય તસ્મૈ દદૌ વૃત્તિં સૂદ્રકસ્ તાં યથેપ્સિતામ્ ॥

અલ્પે પરિકરે ઽપ્ય્ એભિર્ ઇયદ્ભિઃ સ્વર્ણરૂપકૈઃ ।
કિમ્ એષ વ્યસનં પુષ્ણાત્ય્ અથ કંચન સદ્વ્યયમ્ ॥

ઇત્ય્ અન્વેષ્ટું સમાચારં કૌતુકાત્ સ મહીપતિઃ ।
પ્રચ્છન્નાન્ સ્થાપયામાસ ચારાનસ્યાત્ર પૃષ્ઠતઃ ॥

સ ચ વીરવરઃ પ્રાતઃ કૃત્વા ભૂપસ્ય દર્શનમ્ ।
સ્થિત્વા ચ તસ્યા મધ્યાહ્નં સિંહદ્વારે ધૃતાયુધઃ ॥

ગત્વા સ્વવૃત્તિલબ્ધાનાં દીનારાણાં શતં ગૃહે ।
ભોજનાર્થં સ્વભાર્યાયા હસ્તે પ્રાદાત્ કિલાન્વહમ્ ॥

વસ્ત્રાઙ્ગરાગતામ્બૂલં ક્રીણાતિ સ્મ શતેન ચ ।
શતં સ્નાત્વા ચ પૂજાર્થં વ્યધાદ્ વિષ્ણોઃ શિવસ્ય ચ ॥

વિપ્રેભ્યઃ કૃપણેભ્યશ્ ચ દદૌ દાનં શતદ્વયમ્ ।
એવં વિભેજે પઞ્ચાપિ તાનિ નિત્યં શતાન્ય્ અસૌ ॥

તતઃ કૃત્વાગ્નિકાર્યાદિ ભૂક્ત્વા ગત્વૈકકો નિશિ ।
સિંહદ્વારે પુનસ્ તસ્થૌ પાણૌ કરતલાં દધત્ ॥

એતાં સતતચર્યાં ચ તસ્ય વીરવરસ્ય સઃ ।
રાજા ચારમુખાચ્ છ્રુત્વા તુતોષ હૃદિ શુદ્રકઃ ॥

નિવારયામાસ ચ તાંશ્ ચારાંસ્ તસ્યાનુમાર્ગગાન્ ।
મેને વિશેષપૂજાર્હં પુરુષાતિશયં ચ તમ્ ॥

અથ યાતેષુ દિવસેષ્વ્ અવહેલાવલઙ્ઘિતે ।
ગ્રીષ્મે વીરવરેણાત્ર સુપ્રચણ્ડાર્કતેજસિ ॥

તદીર્ષ્યાત ઇવોદ્ભૂતવિદ્યુત્કરતલાં દધત્ ।
ધારાપ્રહારી નિનદન્ન્ આજગામ ઘનાગમઃ ॥

તં ચ દૃષ્ટ્વા દિવા રાજા પ્રાસાદાગ્રાત્ સ શૂદ્રકઃ ।
નિશિ ભૂયસ્ તદારોહજ્ જિજ્ઞાસુસ્ તસ્ય તાં સ્થિતિમ્ ॥

જગાદ ચ તતઃ કો નુ સિંહદ્વારે સ્થિતો ઽત્ર ભોઃ ।
તચ્ છ્રુત્વાહં સ્થિતો ઽત્રેતિ સો ઽપિ વીરવરો ઽબ્રવીત્ ॥

અહો સુદૃઢસત્ત્વો ઽયં ભક્તો વીરવરો મયિ ।
તદ્ એષ પ્રાપણીયો મે ઽવશ્યમ્ એવ મહત્ પદમ્ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય નૃપતિઃ પ્રાસાદાદ્ અવતીર્ય સઃ ।
શૂદ્રકઃ શયનં ભેજે પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તતઃ ॥

અન્યેદ્યુશ્ ચ ભૃશં મેઘે ધારાસારેણ વર્ષતિ ।
પ્રદોષે ગુપ્તભવને કાલે તમસિ જૃમ્ભિતે ॥

પુનઃ સ રાજા જિજ્ઞાસુઃ પ્રાસાદમ્ અધિરુહ્ય તમ્ ।
સિંહદ્વારે સ્થિતઃ કો ઽત્રેત્ય્ એકાકી પ્રાહ તં સ્ફુટમ્ ॥

અહં સ્થિત ઇતિ પ્રોક્તે પુનર્ વીરવરેણ ચ ।
યાવદ્ વિસ્મયતે સો ઽત્ર રાજા તદ્ધૈર્યદર્શનાત્ ॥

તાવદ્ વિદૂરે શુશ્રાવ સહસા રુદતીં સ્ત્રિયમ્ ।
વિષાદવિકલામ્ એકાં પ્રલાપકરુણસ્વનમ્ ॥

ન મે રાષ્ટ્રે પરાભૂતો ન દરિદ્રો ન દુઃખિતઃ ।
કશ્ ચિદ્ અસ્તિ તદ્ એષા કા રોદિત્ય્ એકાકિની નિશિ ॥

ઇતિ ચાચિન્તયચ્ છ્રુત્વા સ જાતકરુણો નૃપઃ ।
આદિદેશ ચ તં વીરવરમ્ એકમ્ અધઃ સ્થિતમ્ ॥

ભો વીરવર શૃણ્વ્ એષા દૂરે સ્ત્રી કાપિ રોદિતિ ।
કાસૌ રોદિતિ કિં ચેતિ ત્વયા ગત્વા નિરૂપ્યતામ્ ॥

તચ્ છૃઉત્વા સ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ગન્તું વીરવરસ્ તતઃ ।
પ્રાવર્તત નિબદ્ધાસિધેનુઃ કરતલાકરઃ ॥

ન ચ મેઘાન્ધકારં તજ્ જ્વલદ્વિદ્યુદ્વિલોચનમ્ ।
સ્થૂલધારાશિલાવાર્ષિ રક્ષઃરૂપમ્ અજીગણત્ ॥

પ્રસ્થિતં વીક્ષ્ય તાદૃશ્યાં તસ્યાં રાત્રૌ તમ્ એકકમ્ ।
કરુણાકૌતુકાવિષ્ટો રાજા પ્રાસાદપૃષ્ઠતઃ ॥

આવતીર્ય ગૃહીતાસિર્ એકાકી તસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
સો ઽપિ પ્રતસ્થે તત્રૈવ શુદ્રકો ઽનુપલક્ષિતઃ ॥

સ ચ વીરવરો ગત્વા રુદિતાનુસૃતિક્રિયઃ ।
બહિઃનગર્યાઃ પ્રાપૈકં સરસ્ તત્ર દદર્શ ચ ॥

હા શૂર હા કૃપાલો હા ત્યાગિઞ્ શૂન્યા ત્વયા કથમ્ ।
વત્સિઆમીત્યાદિ રુદતીં તાં સ્ત્રિયં વારિમધ્યગામ્ ॥

કા ત્વં રોદિષિ કિં ચૈવમ્ ઇત્ય્ અન્વક્પ્રાપ્તભૂપતિઃ ।
પપ્રચ્છ તાં ચ સાશ્ચર્યસ્ તતઃ સાપ્ય્ એવમ્ અભ્યધાત્ ॥

ભો વીરવર જાનીહિ વત્સ માં પૃથિવીમ્ ઇમામ્ ।
તસ્યા મમાધુના રાજા શૂદ્રકો ધાર્મિકઃ પતિઃ ॥

તૃતીયે ચ દિને તસ્ય રાજ્ઞો મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ ।
તાદૃશં ચ પતિં પ્રાપ્સ્યામ્ય્ અહમ્ અન્યં નૃપં કુતઃ ॥

અતસ્ તમ્ અનુશોચામિ દુઃખિતાત્માનમ્ એવ ચ ।
એતચ્ છૃઉત્વા સ તાં ત્રસ્ત ઇવ વીરવરો ઽબ્રવીત્ ॥

હે દેવિ કચ્ ચિદ્ અપ્ય્ અસ્તિ કો ઽપ્ય્ ઉપાયઃ સ તાદૃશઃ ।
યેનાસ્ય ન ભવેન્મૃત્યુર્ જગદ્રક્ષામણેઃ પ્રભોઃ ॥

ઇતિ તદ્ વચનં શ્રુત્વા સા જગાદ વસુમ્ધરા ।
એકો ઽસ્ત્ય્ ઉપાયસ્ તં ચૈકઃ કર્તું શક્તો ભવાન્ ઇતિ ॥

તતો વીરવરો ઽવાદીત્ તર્હિ દેવિ વદ દ્રુતમ્ ।
યાવત્ તત્ સાધયામ્ય્ આશુ કો ઽર્થઃ પ્રાણૈર્ મમાન્યથા ॥

તચ્ છ્રુત્વોવાચ વસુધા વિરઃ કો ઽન્યસ્ ત્વયા સમઃ ।
સ્વામિભક્તસ્ તદ્ એતસ્ય શર્મોપાયમ્ ઇમં શૃણુ ॥

રાજ્ઞા કૃતપ્રતિષ્ટા અસ્તિ યૈષા રાજકુલાન્તિકે ।
ઉત્તમા ચણ્ડિકા દેવી સાંનિધ્યોત્કર્ષશાલિની ॥

તસ્યૈ સત્ત્વવરં પુત્રમ્ ઉપહારીકરોષિ ચેત્ ।
તન્ નૈષો રાજા મ્રિયતે જીવત્ય્ અન્યત્ સમાશતમ્ ॥

અદ્યૈવ ચૈતદ્ ભવતા કૃતં ચેદ્ અસ્તિ તચ્ છિવમ્ ।
અન્યથાસ્ય તૃતીયે ઽહ્નિ પ્રાપ્તે નાસ્ત્ય્ એવ જીવિતમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ તયા પૃથ્વ્યા વીરો વીરવરસ્ તદા ।
યામિ દેવિ કરોમ્ય્ એતદ્ અધુનૈવેત્ય્ અભાષત ॥

તતો ભદ્રં તવેત્ય્ ઉક્ત્વા વસુધા સા તિરઃદધે ।
તચ્ ચ સર્વં સ શુશ્રાવ ગુપ્તમ્ અન્વક્સ્થિતો નૃપઃ ॥

તતશ્ ચ ગૂઢે જિજ્ઞાસૌ તસ્મિન્ રાજ્ઞ્ય્ અનુગચ્છતિ ।
શૂદ્રકે ત્વરિતં ગેહં નિશિ વીરવરો યયૌ ॥

તત્ર પુત્રોપહારો ઽસ્ય રાજાર્થે ધરયા યથા ।
ઉક્તસ્ તથાબ્રવીત્ પત્ન્યૈ ધર્મવત્યૈ વિબોધ્ય સઃ ॥

તચ્ છ્રુત્વા સા તમ્ આહ સ્મ નાથ કાર્યં શિવં પ્રભોઃ ।
તત્પ્રબોધ્ય સુતસ્યાસ્ય શિશોર્ વક્તુ ભવાન્ ઇતિ ॥

તતઃ પ્રબોધ્ય સુપ્તં તં બાલં સત્ત્વવરં સુતમ્ ।
આખ્યાય તં ચ વૃત્તાન્તમ્ એવં વીરવરો ઽબ્રવીત્ ॥

તત્ પુત્ર ચણ્ડિકાદેવ્યા ઉપહારીકૃતે ત્વયિ ।
રાજા જીવત્ય્ અસૌ નો ચેત્ તૃતીયે ઽહ્નિ વિપદ્યતે ॥

એતચ્ છ્રુત્વૈવ બાલો ઽપિ યથાર્થં નામ દર્શયન્ ।
અક્લીબચિત્તઃ પિતરં તં સ સત્ત્વવરો ઽબ્રવીત્ ॥

કૃતાર્થો ઽહં મમ પ્રાણઈ રાજા ચેત્ તાત જીવતિ ।
ભુક્તસ્ય હિ તદન્નસ્ય દત્તા સ્યાન્ નિષ્કૃતિર્ મયા ॥

તત્કિં વિલમ્બ્યતે નીત્વા ભગવત્યાઃ પુરો ઽધુના ।
ઉપહારીકુરુધ્વં મામ્ અસ્તુ શાન્તિર્ મયા પ્રભોઃ ॥

ઇતિ સત્ત્વવરેણોક્તે તેન વીરવરો ઽત્ર સઃ ।
સાધુ સત્યં પ્રસૂતો ઽસિ મત્તઃ પુત્રેત્ય્ અભાષત ॥

એતત્ સો ઽન્વાગતો રાજા સર્વં શ્રુત્વા બહિઃ સ્થિતઃ ।
અહ એષાં સમં સત્ત્વં સર્વેષામ્ ઇત્ય્ અચિન્તયત્ ॥

તતો વીરવરઃ સ્કન્ધે કૃત્વા સત્ત્વવરં સુતમ્ ।
ભર્યા ધર્મવતી ચાસ્ય કન્યાં વીરવતીમ્ અપિ ॥

ઉભૌ તૌ યયતુસ્ તસ્યાં રાત્રૌ તચ્ ચણ્ડિકાગૃહમ્ ।
રાજાપિ શૂદ્રકશ્ છન્નઃ પૃષ્ટતઃ સ તયોર્ યયૌ ॥

તત્ર દેવ્યાઃ પુરઃ સ્કન્ધાત્ સો ઽથ પિત્રાવતારિતઃ ।
દેવીં સત્ત્વવરો નત્વા ધૈર્યરાશિર્ વ્યજિજ્ઞપત્ ॥

મમ મૂર્ધોપહારેણ રાજા જીવતુ શુદ્રકઃ ।
અન્યદ્ વર્ષશતં દેવિ કુર્યાદ્ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તવતસ્ તસ્ય સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ ઉદીર્ય સઃ ।
સૂનોઃ સત્ત્વવરસ્યાથ કૃષ્ટ્વા કરતલાં શિશોઃ ॥

છિત્ત્વા શિરશ્ ચણ્ડિકાયૈ દેવ્યૈ વીરવરો દદૌ ।
મત્પુત્રેણોપહારેણ રાજા જીવત્વ્ ઇતિ બ્રુવન્ ॥

સાધુ કઃ સ્વામિભક્તો ઽન્યઃ સમો વીરવર ત્વયા ।
યેનૈવમ્ એકસત્પુત્રપ્રાણવ્યયવિધાયિના ॥

દત્તો જીવશ્ ચ રાજ્યં ચ શુદ્રકસ્યાસ્ય ભૂપતેઃ ।
ઇત્ય્ અન્તરિક્ષાદ્ ઉદગાત્ તત્ક્ષણં તત્ર ભારતી ॥

તચ્ ચ સર્વં નૃપે તસ્મિંશ્ છન્ને શૃણ્વતિ પસ્યતિ ।
કન્યા વીરવતી સા તુ બાલા વીરવરાત્મજા ॥

ઉપેત્યાશ્લિષ્ય મૂર્ધાણં તસ્ય ભ્રાતુર્ હતસ્ય તમ્ ।
વિલપન્ત્ય્ ઉરુશોકાન્ધા હૃત્સ્ફોટેન વ્યપદ્યત ॥

તતો વીરવરં ભાર્યા ધર્મવત્ય્ એવમ્ અબ્રવીત્ ।
રાજ્ઞસ્ તાવત્ કૃતં શ્રેયસ્ તદ્ ઇદાનીં વદામિ તે ॥

નિઃજ્ઞાના યત્ર બાલાપિ ભ્રાતૃશોકાદ્ ઇયં મૃતા ।
નષ્ટે ઽપત્યદ્વયે ઽપ્ય્ અસ્મિંસ્ તત્ર કિં જીવિતેન મે ॥

પ્રાગ્ એવ રાજ્ઞઃ શ્રેયોઽર્થં મૂઢયા સ્વશિરો મયા ।
દેવ્યૈ નોપહૃતં તસ્માદ્ દેહ્ય્ અનુજ્ઞાં મમાધુના ॥

પ્રવિષમ્ય્ અનલં તાવદ્ આત્તાપત્યકલેવરા ।
ઇત્યાગ્રહાદ્ વદન્તીં તાં સો ઽથ વીરવરો ઽબ્રવીત્ ॥

એવં કુરુષ્વ ભદ્રં તે કા હિ સંપ્રતિ તે રતિઃ ।
અપત્યદુઃખૈકમયે જીવિતવ્યે મનસ્વિનિ ॥

કિં ન દત્તો મયૈવાત્મેત્ય્ એષા મા ભૂચ્ ચ તે વ્યથા ।
દદ્યાં કિં નાહમ્ આત્માનમ્ અન્યસાધ્યં ભવેદ્ યદિ ॥

તત્ પ્રતીક્ષસ્વ યાવત્ તે ચિતામ્ અત્ર કરોમ્ય્ અહમ્ ।
અમીભિર્ દારુભિર્ દેવીક્ષેત્રનિર્માણસંભૃતૈહ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દારુભિસ્ તૈઃ સ કૃત્વા વીરવરશ્ ચિતામ્ ।
દીપાગ્રે જ્વાલયામાસ ન્યસ્તાપત્યશવદ્વયામ્ ॥

તતો ધર્મવતી પત્ની પતિત્વા સાસ્ય પાદયોઃ ।
પ્રણમ્ય દેવીં ચણ્ડીં તાં વ્યજિજ્ઞપદ્ અપાંસુલા ॥

જન્માન્તરે ઽપ્ય્ અયં ભૂયાદ્ આર્યપુત્રઃ પતિર્ મમ ।
એતત્ પ્રભોસ્ તુ રાજ્ઞો ઽસ્તુ મદ્દેહેનામુના શિવમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉદીર્યૈવ સા સાધ્વી તસ્મિન્ન્ અમ્ભોઽવહેલયા ।
જ્વાલાકલાપજટિલે નિપપાત ચિતાનલે ॥

તતશ્ ચ ચિન્તયામાસ વીરો વીરવરો ઽત્ર સઃ ।
નિષ્પન્નં રાજકાર્યં મે વાગ્ દિવ્યા હ્ય્ ઉદ્ગતા યથા ॥

ભુક્તસ્ય ચાન્નપિણ્ડસ્ય જાતો ઽહમ્ અનૃણઃ પ્રભોઃ ।
તદ્ ઇદાનીં મમૈકસ્ય કેયં જીવિતગૃધ્નુતા ॥

ભરણીયં પ્રિયં કૃત્સ્નં વ્યયીકૃત્ય કુટુમ્બકમ્ ।
જીવયન્ન્ એકમ્ આત્માનં માદૃશઃ કો હિ શોભતે ॥

તત્ કિમ્ આત્મોપહારેણાપ્ય્ એતાં પ્રીણામિ નામ્બિકામ્ ।
ઇત્ય્ આલોચ્ય સ દેવીં તાં સ્તુત્યા પ્રાગ્ ઉપતસ્થિવાન્ ॥

જય મહિષાસુરમારિણિ દારિણિ રુરુદાનવસ્ય શૂલકરે ।
જય વિબુધોત્સવકારિણિ ઢરિણિ ભૂવન ત્રયસ્ય માતૃવરે ॥

જય જગદ્ અર્ચિતચરણે શરણે નિઃશ્રેયસસ્ય ભક્તાનામ્ ।
જય ધૃતભાસ્કરકિરણે હરણે દુરિતાન્ધકારવૃન્દાનામ્ ॥

જય કાલિ જય કપાલિનિ જય કઙ્કાલિનિ શિવે નમસ્ તે ઽસ્તુ ।
શૂદ્રકનૃપતેર્ અધુના પ્રસીદ મન્મસ્તકોપહારેણ ॥

ઇત્ય્ ઉપસ્થાય દેવ્યાં સ તસ્યાં વીરવરઃ પુનઃ ।
સદ્યઃ કરતલાઘાતેનોત્તમાઙ્ગં સ્વમચ્છિનત્ ॥

તદ્ આલોક્યાખિલં તત્ર છન્નસ્થઃ શુદ્રકો નૃપઃ ।
સાકુલશ્ ચ સદુઃખશ્ ચ સાશ્ચર્યશ્ ચ વ્યચિન્તયત્ ॥

અહો કિમ્ અપ્ય્ અનેનૈતદ્ અન્યત્રા-દૃષ્ટમ્ અશ્રુતમ્ ।
સાધુના સકુટુમ્બેન દુઃકરં મત્કૃતે કૃતમ્ ॥

વિચિત્રે ઽપ્ય્ અત્ર સંસારે ધીરઃ સ્યાદીદૃશઃ કુતઃ ।
અખ્યાપયન્ પ્રભો અર્થે પરોક્ષં યો દદાત્ય્ અસૂન્ ॥

એતસ્ય ચોપકારોસ્ય ન કુર્યાં સદૃશં યદિ ।
તન્ મે કા પ્રભુતા કિં ચ જીવિતવ્યં પશોર્ ઇવ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય નૃપતિઃ ખડ્ગમ્ આકૃષ્ય કોપતઃ ।
ઉપેત્ય શૂદ્રકો દેવીં તાં પ્રવીરો વ્યજિજ્ઞપત્ ॥

સતતાનુપ્રપન્નસ્ય ભગવત્ય્ અધુનામુના ।
મમ મૂર્ધોપહારેણ સુપ્રીતા કુર્વ્ અનુગ્રહમ્ ॥

અયં વીરવરો વિપ્રો નામાનુગુણચેષ્ટિતઃ ।
મદર્થમ્ ઉજ્ઝિતપ્રાણઃ સકુટુમ્બો ઽપિ જીવતુ ॥

ઇત્ય્ ઉદીર્યાસિના રાજા શિરશ્ છેત્તું સ શૂદ્રકઃ ।
યાવત્ પ્રવર્તતે તાવદ્ ઉદભૂદ્ ભારતી દિવઃ ॥

મા સાહસં કૃથાસ્ તુષ્ટા સત્ત્વેનાનેન તે હ્ય્ અહમ્ ।
પ્રત્યુજ્જીવતુ સાપત્યદારો વીરવરો દ્વિજઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વ્યરમદ્ વાક્ સા સ ચોત્તસ્થૌ સપુત્રકઃ ।
સાકં દુહિત્રા પત્ન્યા ચ જીવન્ વીરવરો ઽક્ષતઃ ॥

તદ્ વિલોક્યાદ્ભુતં રાજા છન્નો ભૂત્વા પુનશ્ ચ સઃ ।
પશ્યન્ન્ અતૃપ્તસ્ તામ્ આસીદ્ દૃષ્ટ્યા હર્ષાશ્રુપૂર્ણયા ॥

સો ઽપિ વીરવરો દૃષ્ટ્વા સુપ્તોત્થિત ઇવાશુ તમ્ ।
પુત્રદારં તથાત્માનમ્ અભૂદ્ વિભ્રાન્તમાનસઃ ॥

પપ્રચ્છ ચ પૃથઙ્ નામગ્રાહં દારસુતાન્ સ તાન્ ।
ભસ્મીભૂતાઃ કથં યૂયં જીવન્તઃ પુન ઉત્થિતાઃ ॥

મયાપિ સ્વશિરશ્ છિન્નં જીવામ્ય્ એષશ્ ચ કિં ન્વ્ ઇદમ્ ।
કિં વિભ્રમો ઽયમ્ આહો સ્વિદ્ સુસ્પષ્ટો દેવ્યનુગ્રહઃ ॥

એવં વદન્ સ તૈર્ ઊચે દારાપત્યૈર્ અલક્ષિતઃ ।
દેવ્યનુગ્રહ એવાયં જીવામો યદ્ અમી ઇતિ ॥

તતઃ સ તત્ તથા મત્વા નત્વા વીરવરો ઽમ્બકામ્ ।
આદાય પુત્રદારાંસ્ તાન્સિદ્ધકાર્યો ગૃહં યયૌ ॥

તત્ર પ્રવેશ્ય પુત્રં તં ભાર્યાં દુહિતરં ચ તામ્ ।
સિંહદ્વારમ્ અગાદ્ રાજ્ઞો રાત્રૌ તસ્યાં સ પૂર્વવત્ ॥

રાજા સ શૂદ્રકો ઽપ્ય્ એતદ્ દૃષ્ટ્વા સર્વમ્ અલક્ષિતઃ ।
ગત્વારુરોહ સ્વાવાસપ્રાસાદં તં પુનસ્ તદા ॥

વ્યાહરચ્ ચ સ્થિતઃ કો ઽત્ર સિંહદ્વારીતિ પૃષ્ઠતઃ ।
તતો વીરવરો ઽવાદીત્ સૈષ તિષ્ઠામ્ય્ અહં પ્રભો ॥

દેવાદેશાદ્ ગતશ્ ચાહમ્ અભૂવં તાં સ્ત્રિયં પ્રતિ ।
રાક્ષસીવ ચ સા ક્વાપિ દૃષ્ટનષ્ટૈવ મે ગતા ॥

એતચ્ છ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય રાજા વીરવરસ્ય સઃ ।
સુતરાં વિસ્મયાવિષ્ટો દૃષ્ટોદન્તો વ્યચિન્તયત્ ॥

અહો સમુદ્રગમ્ભીરધીરચિત્તા મનસ્વિનઃ ।
કૃત્વાપ્ય્ અનન્યસામાન્યમ્ ઉલ્લેખં નોદ્ગિરન્તિ યે ॥

ઇત્ય્ આદ્ય્ આકલયંસ્ તૂષ્ણીં પ્રાસાદાદ્ અવરુહ્ય સઃ ।
પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં રાજા રાત્રિશેષં નિનાય તમ્ ॥

પ્રાતશ્ ચાસ્થાનસમયે દર્શનોપગતસ્થિતે ।
તસ્મિન્ વીરવરે પ્રીતસ્ તથા કૃત્સ્નં સ ભૂપતિઃ ॥

તદીયં રાત્રિવૃત્તાન્તં મન્ત્રિભ્યસ્ તમ્ અવર્ણયત્ ।
યથા બભૂવુર્ આશ્ચર્યમોહિતા ઇવ તે ઽખિલાઃ ॥

દદૌ તસ્મૈ સપુત્રાય પ્રીત્યા વીરવરાય ચ ।
લાટદેશે તતો રાજ્યં સ કર્ણાટયુતે નૃપઃ ॥

તતો ઽત્ર તુલ્યવિભવાવ્ અન્યોન્યસ્યોપકારિણૌ ।
આસાતાં તૌ સુખં વીરવરશૂદ્રકભૂપતી ॥

ઇત્ય્ આખ્યાય કથામ્ એતાં વેતાલો ઽત્યદ્ભુતાં તદા ।
તં ત્રિવિક્રમસેનં સ રાજાનમ્ અવદત્ પુનઃ ॥

તદ્ બ્રૂહિ રાજન્ન્ એતેષુ વીરઃ સર્વેષુ કો ઽધિકઃ ।
પૂર્વ એવ સ શાપસ્ તે યદિ જાનન્ ન વક્ષ્યસિ ॥

એતચ્ છ્રુત્વા સ ભૂપાલો વેતાલં પ્રતિઉવચ તમ્ ।
એતેષુ શુદ્રકો રાજા પ્રવીરઃ સો ઽખિલેષ્વ્ ઇતિ ॥

તતો ઽબ્રવીત્ સ વેતાલો રાજન્ વીરવરો ન કિમ્ ।
સો ઽધિકો યસ્ય તુલ્યો ઽસ્યાં પૃથ્વ્યામ્ એવ ન જાયતે ॥

તત્પત્ની નાધિકા કિં વા સ્ત્રીભુતા યાન્વમન્યત ।
તથોપહારપશુતાં સૂનોઃ પ્રત્યક્ષદર્શિની ॥

સ વા સત્ત્વવરો નાત્ર તત્પુત્રો ઽભ્યધિકઃ કથમ્ ।
બાલસ્યાપિ સતો યસ્ય સત્ત્વોત્કર્ષઃ સ તાદૃશઃ ॥

તત્ કસ્માચ્ છુદ્રકં ભૂપમ્ એભ્યસ્ ત્વં ભાષસે ઽધિકમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં વેતાલં સ જગાદ પુનર્ નૃપઃ ॥

મૈવં વીરવરસ્ તાવત્ સ તાદૃક્કુલપુત્રકઃ ।
તસ્ય પ્રાણૈઃ સુતૈર્ દારૈઃ સ્વામિસંરક્ષણં વ્રતમ્ ॥

તત્પત્ની સાપિ કુલજા સાદ્વી પત્યેકદેવતા ।
ભર્તૃવર્ત્માનુસારેણ તસ્યા ધર્મો ઽસ્તુ કો ઽપરઃ ॥

તાભ્યાં જાતસ્ તુ તદ્રૂપ એવ સત્ત્વવરો ઽપિ સઃ ।
યાદૃશાસ્ તન્તવઃ કામં તાદૃશો જાયતે પટઃ ॥

યેષાં પ્રાણૈસ્ તુ ભૃત્યાનાં નૃપૈર્ આત્માભિરક્ષ્યતે ।
તેષામ્ અર્થે ત્યજન્દેહં શુદ્રકો ઽત્ર વિશિષ્યતે ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચઃ સ તસ્ય નૃપતેર્ અંસાદ્ અસંલક્ષિતઃ વેતાલઃ સહસા યયૌ નિજપદં ભૂયો ઽપિ તન્માયયા ।
રાજાપ્ય્ ઉચ્ચલિતો બભૂવ પુનર્ અપ્ય્ આનેતુમ્ એતં પથા પૂર્વેણૈવ સુનિશ્ચિતઃ પિતૃવને તસ્મિન્ સ તસ્યાં નિશિ ॥