કાઠકસંહિતા · શ્લોક 8-2

અથાષ્ટમં સ્થાનકમ્ ।
દિશસ્થાનકમ્ ।
દિશો વૈ નાકલ્પન્ત ન પ્રજાયન્ત તત એતામગ્નયે પ્રાચીં દિશમરોચયન્યત્ કૃત્તિકા યત્ કૃત્તિકાસ્વગ્નિમાધત્તે પ્રાચ્યામેવૈનં દિશ્યાધત્ત એષ વાવૈકઃ પ્રાઙવસ્યતિ ય આહિતાગ્નિઃ પ્રત્યઞ્ચોઽન્ય આગ્નેયમેતન્નક્ષત્રં યત્ કૃત્તિકા યત્ કૃત્તિકાસ્વગ્નિમાધત્તે સ્વ એવૈનં નક્ષત્ર આધત્તે પ્રજાપતેર્વા એતચ્છિરો યત્ કૃત્તિકા યત્ કૃત્તિકાસ્વગ્નિમાધત્તે શીર્ષણ્યો મુખ્યો ભવતિ સપ્ત વૈ કૃત્તિકાસ્સપ્ત શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ પ્રાણા ઇન્દ્રિયાણિ પ્રાણાનેવેન્દ્રિયાણ્યાપ્નોતિ પુષ્ટિમાવદ્ભૂયિષ્ઠમેકં નક્ષત્રં પુષ્ટિમેવ પ્રજાયાઃ પશૂનાં ગચ્છતિ ॥ રોહિણ્યામાધેયો રોહિણ્યાં વા એતં દેવા આદધત તયા રોહમરોહઁસ્તદ્રોહિણ્યા રોહિણીત્વં રોહિણ્યાં વા એતં પ્રજાપતિરાધત્ત તયા રોહમરોહત્ તદ્રોહિણ્યા રોહિણીત્વમેષ વૈ મનુષ્યસ્ય સ્વર્ગો લોકો યદસ્મિંલ્લોકે વસીયાન્ ભવત્યૃદ્ધ્યા એવ રોહિણ્યામાધેયઃ કાલકાઞ્જા વૈ નામાસુરા આસઁસ્ત ઇષ્ટકા અચિન્વત તદિન્દ્ર ઇષ્ટકામપ્યુપાધત્ત તેષાં મિથુનૌ દિવમાક્રમેતાં તતસ્તામાવૃહત્ તે ઽવાકીર્યન્ત તા એતૌ દિવ્યૌ શ્વાનૌ યો વ્યવૃહ્યત સોઽયમૂર્ણવાભિસ્સ્વૈરાન્ત્રૈસ્સંતિતઁસત્યોજો વાવૈષાં તદ્વીર્યમાધત્તૌજો વીર્યં ભ્રાતૃવ્યસ્યાધત્તે યચ્ચિત્રાયામગ્નિમાધત્તે તદેતદૈન્દ્રં નક્ષત્રમભિભૂતિમત્ પૂર્વાસુ ફલ્ગુનીષ્વાદધીત યઃ કામયેત ભગી સ્યામિતિ ભગસ્ય વા એતન્નક્ષત્રં ભગી ભવત્યુત્તરાસ્વાદધીત યઃ કામયેત દાનકામા મે પ્રજાસ્સ્યુરિત્યર્યમ્ણો વા એતન્નક્ષત્રમેષોઽર્યમા યો દદાતિ દાનામિમાઃ પ્રજા ઉપજીવન્તિ દાનકામા અસ્મૈ ભવન્તિ રાજન્યસ્યાદધ્યાત્ સ હિ દાનમુપજીવતિ વસન્તા બ્રાહ્મણેનાધેયો વસન્તો વૈ બ્રાહ્મણસ્યર્તુસ્સ્વ એવૈનમૃતા આધત્તે તેજો બ્રહ્મવર્ચસમુપાધત્તે ગ્રીષ્મે રાજન્યેનાધેયો ગ્રીષ્મો વૈ રાજન્યસ્યર્તુસ્સ્વ એવૈનમૃતા આધત્ત ઓજો વીર્યમુપાધત્તે શરદિ વૈશ્યેનાધેયશ્શરદ્વૈ વૈશ્યસ્યર્તુસ્સ્વ એવૈનમૃતા આધત્ત ઊર્જં પશૂનુપાધત્તે । સોમેન યજા ઇતિ વા અગ્નિમાધત્તે યસ્મિન્નેવ કસ્મિંશ્ચર્તા આદધીત સોમેન યક્ષ્યમાણ એતદ્ધ્યવર્ધયત્ સોમેન યજતે ફલ્ગુનીપૂર્ણમાસ આધેય એતદ્વા ઋતૂનાં મુખમૃતુમુખ એવૈનમાધત્તે શિશિર આધેયશ્શિશિરં વા અગ્નેર્જન્મ પ્રજાતમેવૈનમાધત્તે સર્વાસુ દિક્ષ્વૃધ્નવાનીતિ વા અગ્નિમાધત્તે સર્વાસુ દિક્ષ્વગ્નિશ્શિશિરે સર્વાસ્વેવ દિક્ષ્વૃધ્નોતિ યશ્શિશિરેઽગ્નિમાધત્તે પૂર્ણમાસે વામાવસ્યાયાં વાદધીતૈતદ્વૈ પુણ્યાહં પુણ્યાહ એવૈનમાધત્તે તસ્માદિષ્ટ્યા વાગ્રાયણેન વા પશુના વા સોમેન વા પૂર્ણમાસે વામાવસ્યાયાં વા યજેતૈષ વૈ યજ્ઞો યજ્ઞમેવૈતત્ પ્રતિ યજ્ઞમાલભતે

યદ્વા ઇમે વ્યૈતાં યદમુષ્યાયજ્ઞિયમાસીત્ તદિમામભ્યુસૃજ્યતોષા યદૂષા ભવન્ત્યનયોરેવૈનં યજ્ઞિય આધત્તે પ્રાજાપત્યા વા ઊષાશ્શ્વશ્શ્વો ભૂયાઁસો ભવન્તિ પ્રજનનાયૈવૈતે પશૂનાં વા એતત્ પ્રિયં ધામ યદૂષા યદૂષા ભવાન્તિ પશૂનામેવ પ્રિયં ધામોપાપ્નોત્યલેલેદ્વા ઇયં પૃથિવી સાબિભેદગ્નિર્માતિધક્ષ્યતીત્યબિભેદગ્નિર્હરો મે વિનેષ્યતીત્યાર્દ્રેવ હીયમાસીત્ તાં દેવાશ્શર્કરાભિરદૃઁહઁસ્તેજોઽગ્ના અદધુર્યચ્છર્કરા ભવન્તીમામેવ દૃઁહતિ તેજોઽગ્નૌ દધાત્યભિમૃતા વા ઇયં વૃત્રેણ વમ્રિયસ્ત્વૈ તદ્વિદુર્યત્રાસ્યા જીવં યજ્ઞિયં યદ્વલ્મીકવપા ભવન્ત્યસ્યા એવૈનં જીવે યજ્ઞિય આધત્ત આપો વા ઇદમાસન્ સલિલમેવ સ પ્રજાપતિર્વરાહો ભૂત્વોપન્યમઞ્જત્ તસ્ય યાવન્મુખમાસીત્ તાવતીં મૃદમુદહરત્ સેયમભવદ્યદ્વરાહવિહતં ભવત્યસ્યામેવૈનં પ્રત્યક્ષમાધત્તે વરાહો વ અસ્યામન્નં પશ્યતિ તસ્મા ઇયં વિજિહીતે યદ્વરાહવિહતં ભવતિ તદેવાન્નમવરુન્દ્ધે યત્ તદાદત્ત તદદિતિર્યદપ્રથત તત્ પૃથિવી યદભવત્ તદ્ભૂમિર્યદ્વરાહવિહતં ભવતિ પ્રથત એવં પ્રજયા પશુભિર્નાના વૈ પશૂનામન્નાન્યન્યદ્ગોરન્નમયદશ્વસ્યાન્યદવ્યા અન્યદજાયા અન્યત્ પુરુષસ્યાપોઽન્નં યદપ ઉપસૃજતિ યાવદેવાન્નં તદવરુન્દ્ધે પઞ્ચૈતે સંભારાઃ પઞ્ચ વૈ પુરુષે વીર્યાણિ કરોત્યનયા વીર્યં કરોત્યનયા કરોત્યનેન યાવદેવ વીર્યં તદાપ્નોતિ તત્ સ્પૃણોતિ પઞ્ચૈતે સંભારાઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવરુન્દ્ધે ॥ ન વા ઋત ઊર્જોઽન્નં ધિનોત્યૂર્ગુદુમ્બરો યદૌદુમ્બરાણિ ભવન્ત્યન્ન એવોર્જં દધાતિ શમીમયાનિ ભવન્તિ મિથુનત્વાયાગ્નિં વૈ સૃષ્ટં પ્રજાપતિસ્તઁ શમ્યાગ્રે સમૈન્દ્ધ યચ્છમીમયાનિ ભવન્તિ સ્વયૈવૈનઁ સમિધા સમિન્દ્ધેઽશ્વો વૈ ભૂત્વાગ્નિર્દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ સ યત્રાતિષ્ઠત્ તદશ્વત્થસ્સમભવત્ તદશ્વત્થસ્યાશ્વત્થત્વં યદાશ્વત્થાનિ ભવન્તિ યદેવાસ્ય તત્ર ન્યક્તં તત્ તૈસ્સંભરત્યગ્નિર્વૈ મનુષ્યૈર્દેવેભ્યોઽપાક્રામત્ તં દેવ અમન્યન્તાયં વાવેદં ભવિષ્યતીતિ તસ્ય મરુતસ્સ્તનયિત્નુના હૃદયમચ્છિન્દન્ સા દિવ્યાશ નિરભવદ્યદ્વૃક્ષસ્યાશનિહતસ્ય ભવતિ યદેવાસ્ય તત્ર ન્યુક્તં તત્ તૈસ્સંભરતિ પર્ણમયાનિ પઞ્ચથાનિ ભવન્તિ પાઙ્ક્તત્વાય

અષ્ટાસુ પ્રક્રમેષુ બ્રાહ્મણેનાધેયોઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રચ્છન્દા બ્રાહ્મણસ્સ્વસ્યૈવૈનં છન્દસઃ પ્રાત્યેનસ્ય આધત્તે યથા પિતા પુત્રં જિન્વત્યેવમેવૈનં સ્વં છન્દો જિન્વત્યેકાદશસુ પ્રક્રમેષુ રાજન્યેનાધેય એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુપ્ છન્દા રાજન્યસ્સ્વસ્યૈવૈનં છન્દસઃ પ્રાત્યેનસ્ય આધત્તે યથા પિતા પુત્રં જિન્વત્યેવમેનઁ સ્વં છન્દો જિન્વતિ દ્વાદશસુ પ્રક્રમેષુ વૈશ્યેનાધેયો દ્વાદશાક્ષરા જગતી જગચ્છન્દા વૈશ્યસ્સ્વસ્યૈવૈનં છન્દસઃ પ્રાત્યેનસ્ય આધત્તે યથા પિતા પુત્રં જિન્વત્યેવમેનઁ સ્વં છન્દો જિન્વત્યપરિમિતમવરુણધા ઇતિ વા અગ્નિમાધત્તેઽપરિમિત આધેયોઽપરિમિતસ્યાવરુદ્ધ્યૈ યાવતિ ચક્ષુષા મન્યેત તાવત્યાદધીત સત્યં વૈ ચક્ષુસ્સત્ય એવૈનમાધત્તે પૂર્વાહ્ણ આધેય એતદ્વૈ પુણ્યાહં પુણ્યાહ એવૈનમાધત્તે વ્યુષ્ટાયાં પુરા સૂર્યસ્યોદેતોરાધેય એતસ્મિન્ વૈ લોકે પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાઃ પ્રાજાયન્ત પ્રજનનાયૈવમાધેય આગ્નેયી વૈ રાત્ર્યૈન્દ્રમહર્યદુદિતે સૂર્ય આદધીતાગ્નેયાદ્વર્ણાદિયાદ્યદનુદિત ઐન્દ્રાદનુદિતેઽપર આધેય ઉદિતે પૂર્વ ઉભા એવેન્દ્રાગ્ન્યોર્વર્ણા આપ્નોત્યસુર્યા વૈ રાત્રી વર્ણેન શુક્રિયમહશ્શુક્રિય આધત્તે ય ઉદિતે સૂર્ય આધત્તે નક્તં વા અનુદિતેન દિવોદિતેન દિવાધત્તે ય ઉદિતે સૂર્ય આધત્તે ॥ ન વૈ સુ વિદુરિવ મનુષ્યા નક્ષત્રં મીમાઁસન્ત ઇવ હ્યુદિતેન વાવ પુણ્યાહં પુણ્યાહ આધત્તે ય ઉદિતે સૂર્ય આધત્તે સપ્ત તે અગ્ને સમિધસ્સપ્ત જિહ્વાસ્સપ્તર્ષયસ્સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ સપ્ત હોત્રા અનુ વિદ્વાન્ સપ્ત યોનીઁરાપૃણસ્વા ઘૃતેનેતિ યાવતીર્વા અગ્નેસ્તન્વો યો વા અસ્ય તા આદધાનો વિતર્ષયતિ વિ હ તૃષ્યત્યેતાવતીર્વા અગ્નેસ્તન્વઃ ષોઢા સપ્ત સપ્ત તા એવાસ્ય પ્રીણાતિ ન વિતૃષ્યતિ પૂર્ણયા સ્રુચા મનસા પ્રજાપતયે જુહોતિ પૂર્ણઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ

અઙ્ગિરસાં ત્વા દેવાનાં વ્રતેનાદધ ઇતિ બ્રાહ્મણેનાધેયો યે વૈ દેવાનામઙ્ગિરસસ્તે બ્રાહ્મણસ્ય પ્રત્યેનસોઽગ્નિર્વાયુર્વાગ્બૃહસ્પતિસ્તતો બન્ધુરસ્ય યજ્ઞસ્તત આયનો યતો બન્ધુરેવાસ્ય યજ્ઞો યત આયનસ્તત એનં પ્રતીચ્છતીન્દ્રસ્ય ત્વા મરુત્વતો વ્રતેનાદધ ઇતિ રાજન્યેનાધેયો યે વૈ દેવાનાં રાજાનસ્તે રાજન્યસ્ય પ્રત્યેનસ ઇન્દ્રો વરુણો ધાતા ત્વષ્ટા તતો બન્ધુરસ્ય યજ્ઞસ્તત આયનો યતો બન્ધુરેવાસ્ય યજ્ઞો યત આયનસ્તત એનં પ્રતીચ્છતિ મનોસ્ત્વા ગ્રામણ્યો વ્રતેનાદધ ઇતિ વૈશ્યેનાધેયો મરુતો વૈ દેવાનાં વિશસ્તે વૈશ્યસ્ય પ્રત્યેનસસ્તતો બન્ધુરસ્ય યજ્ઞસ્તત આયનો યતો બન્ધુરેવાસ્ય યજ્ઞો યત આયનસ્તત એનં પ્રતીચ્છતીડા વૈ મના આસીત્ સાસુરાનગ્નિમાદધાનાનગચ્છત્ ત આહવનીયમગ્ર આદધતાથ ગાર્હપત્યમથૌદનપચનં તાનબ્રવીદાપ્ત્વા શ્રિયં પ્રત્યવારુક્ષન્ પુણ્યા ભવિષ્યન્તિ પરા તુ ભવિષ્યન્તીતિ સા દેવાનગ્નિમાદધાનાનગચ્છત્ ત ઓદનપચનમગ્ર આદધતાથ ગાર્હપત્યમથાહવનીયં તાનબ્રવીદાપઞ્છ્રિયં વીમં લોકમચ્છિન્દન્ પુણ્યા ભવિષ્યન્તિ પ્રજા ત્વેષાં ન ભવિષ્યતીતિ સેડૈવ મનોરાદધાત્ સાબ્રવીત્ તથા તેઽગ્નિમાધાસ્યામિ યથા મનુષ્યા દેવાનુપ પ્રજનિષ્યન્ત ઇતિ સા ગાર્હપત્યમગ્ર આદધાદથૌદનપચનમથાહવનીયમનયોર્લોકયોર્ય્ચવગૃહીત્યૈ ॥ તતો મનુષ્યા દેવાનુપ પ્રાજાયન્ત પ્રજનનાયૈવમાધેયોઽથો અનયોરેવ લોકયોર્વ્યવગૃહીત્યૈ પ્રજાપતિર્વૈ યદગ્રે વ્યાહરત્ સ સત્યમેવ વ્યાહરદેતદ્વાવ સ ત્રિર્વ્યાહરદ્ભૂર્ભુવસ્સ્વરિત્યેતદ્વૈ વાચસ્સત્યં યદેવ વાચસ્સત્યં તેનાધત્તે ભૂષ્ણુ વૈ સત્યં ય એવં વિદ્વાનેતેનાધત્તે ભવત્યેવાયં વા અપરો ભૂરસૌ પૂર્વો ભુવો ભૂર્ભુવરિત્યપર આધેયસ્સત્યસ્યાનનુગત્યૈ ભૂર્ભુવસ્સ્વરિતિ પૂર્વસ્તત્ પુરસ્સર્વમાપ્યતે વાગ્વૈ દેવતાં નિરવદત નિરુદિતદેવતા હિ વૈ વાગથ તત્ સર્વં ન સત્યં યદ્વાચા શપતે યત્ પ્રાશૂર્ભવતિ યા વૈ તાં વાગ્દેવતાં નિરવદતૈષા વાવ સા યદેતા વ્યાહૃતય એતદ્વૈ વાચસ્સદેવં યદેવ વાચસ્સદેવં તેનાધત્તેઽયં વા અપરો ભૂરસૌ પૂર્વો ભુવો ભૂર્ભુવરિત્યપર આધેય ઉભા એવૈનૌ સહાધત્ત એષ હ્યેતસ્ય યોનિરેતસ્માદ્ધ્યેષોઽધિસૃજ્યતેઽયં વાવાગ્નિર્યોઽયમન્તરગ્નિ યો ઽસૌ પૂર્વોઽસા આદિત્ય એષ યોઽસા અમુષ્માદધિસૃજ્યતે યદ્ દ્વિતીયં જ્યોતિસ્તદેવ તદ્ભૂર્ભુવસ્સ્વરિતિ પૂર્વ આધેય ઉભા એવૈનૌ સહાધત્ત એષ હ્યેતસ્ય યોનિરેતસ્માદ્ધ્યેષોઽધિ પ્રહ્રિયતે યોઽસા અમુષ્માદધિ પ્રહ્રિયતે યત્ તૃતીયં જ્યોતિસ્તદેવ તેનાપ્યતેઽસૌ વાવૈષ આદિત્યઃ પ્રત્યઙ્ઙાધીયતે તસ્માદેષ સર્વાઃ પ્રજાઃ પ્રત્યઙ્ઙગ્નિના વૈ દેવા અન્નમદન્તિ પ્રત્યગ્વા અન્નમદ્યતે યત્ પ્રત્યઙ્ઙાધીયતેઽન્નાદ્યાય પ્રાચો વૈ દેવાન્ પ્રજાપતિરસૃજતાપાચોઽસુરાન્ સોઽસુરાન્ બ્રહ્મણાપાનુદતાગ્નિર્બ્રહ્મ યત્ પ્રત્યઙ્ઙાધીયતે ભ્રાતૃવ્યસ્યાપનુચ્યા ઇમમર્ધમાગ્નિના પરિયન્તીમમર્ધમુપચરન્તિ દેવાનામેવાર્ધં પરિયન્તિ દેવાનામર્ધમુપચરન્તીમાં દિશમભ્યાવૃત્ય જુહોત્યેતસ્યાં વૈ દેવા દિશિ યસ્યામેવ દેવા દિશિ તાં દિશમભ્યાવૃત્ય જુહોતિ

અગ્નિર્વૈ પ્રાઙુદેતું નાકામયત તમશ્વેનોદવહન્યત્ર પૂર્વમુદવહઁસ્તત્ પૂર્વવાહઃ પૂર્વવાટ્ત્વમગ્નિર્વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્યાશ્વશ્ચક્ષુર્યદશ્વં પુરો નયન્તિ સ્વમેવ તચ્ચક્ષુઃ પશ્યન્નનૂદેતિ સ્તોમપુરોગા વૈ દેવા એભ્યો લોકેભ્યોઽસુરાન્ પ્રાણુદન્ત સ્તોમાદશ્વસ્સંભૂતો યદશ્વં પુરો નયન્તિ સ્તોમપુરોગા એવૈભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યં પ્રણુદતેઽગ્નિં વૈ જાતં રક્ષાઁસ્યધૂર્વઁસ્તાન્યેનમભિસમલભન્ત તાન્યશ્વેનાપાહત યદશ્વં પુરો નયન્તિ રક્ષસામપહત્યા અશ્વો વૈ ભૂત્વા યજ્ઞો મનુષ્યાનત્યક્રામત્ તમેતદતિક્રામન્તં મન્યન્તે યદશ્વમભ્યાવર્તયન્તિ યજ્ઞમેવૈતદ્યજમાનમભ્યવર્તયન્ત્યગ્નિર્વા અશ્વં પ્રાવિશત્ કૃષ્ણો ભૂત્વા સોઽત્રાગચ્છદ્યત્રૈષ મૃગશફ ઇવ તસ્માદાક્રમ્યો યદશ્વમાક્રમયતિ તમેવાવરુન્દ્ધે વાસ્તુ વા એતદથો અન્તર્હિતમિવ તસ્માન્નાક્રમ્ય ઇન્દ્રો વૈ યતીન્ સાલાવૃકેયેભ્યઃ પ્રાયચ્છત્ તેષામદ્યમાનાનાઁ સ્યૂમરશ્મિરૃષિરશ્વં પ્રાવિશત્ તસ્માદશ્વસ્સ્વઁ શકૃદુપજિઘ્રતિ કશ્ચિદૃષિં ચાગ્નિં ચ ન નિરાસ્થા૩મિત્યગ્નિં વૈ વિભાજં નાશક્નુવઁસ્તમશ્વેન વ્યભજન્યદશ્વં પુરો નયન્ત્યગ્નેરેવ વિભક્ત્યૈ। યૌ વાવ તા ઋષિશ્ચાગ્નિશ્ચ તે એવૈનં તદ્દેવતે વિભજતોઽશ્વો દેયઃ પ્રાજાપત્યો વા અશ્વો યદશ્વં દદાતિ સર્વા એવાસ્ય તેન દેવતા અભીષ્ટાઃ પ્રીતા ભવન્તિ પરમા વા એષા દક્ષિણા યદશ્વો યદશ્વં દદાતિ પર્યાપ્ત્યૈ વહી દેયો વહિનો વૈ પશવો ભુઞ્જન્તિ યજ્ઞોઽગ્નેર્વહી ભુનક્ત્યેનમગ્નિરાહિતો હિરણ્યં દેયઁ સતેજસ્ત્વાય શતમાનં વીરં વા એષ જનયતિ યોઽગ્નિમાધત્તે શતદાયો વીરસ્ત્રિંશન્માને પૂર્વયોર્હવિષોર્દેયે ચત્વારિઁશન્માનમુત્તમેઽભિક્રાન્ત્યા અભિક્રાન્તેન હિ યજ્ઞસ્યર્ધ્નોત્યાત્મા વૈ હવિઃ પવિત્રઁ હિરણ્યઁ સર્વેષ્વૈવૈનં હવિષ્ષુ પુનાત્યગ્નિર્વૈ વરુણાનીરભ્યકામયત તસ્ય તેજઃ પરાપત્ત્તદ્ધિરણ્યમભવદ્યદ્ધિરણ્યમુપાસ્યતિ સ્વેનૈવૈનં તેજસા સમર્ધયતિ નોપાસ્ય પુનરાદધીત ગ્રસિતમસ્ય નિષ્ખિદતિ શોધુકો ભવત્યગ્નિં વૈ વરુણાનીરભ્યકામયન્ત તાસ્સમભવદાપો વરુણાનીર્યદગ્ને રેતોઽસિચ્યત તદ્ધરિતમભવદ્યદપાં તદ્રજતં તસ્માદ્ધરિતરજતાભ્યામુભયાહિરણ્યો યદ્ગર્ભસ્ય શમલં તદ્દુર્વર્ણં તસ્માદ્બ્રાહ્મણેન દુર્વર્ણં ન ભર્તવ્યઁ શમલઁ હિ તદ્ધિરણ્યમુપાસ્યતિ સ્વેનૈવૈનં રેતસા સમર્ધયતિ

સહ વા ઇમા અગ્નેસ્તન્વ ઇયમોદનપચનોઽન્તરિક્ષં ગાર્હપત્યો દ્યૌરાહવનીયો યો વા અસ્યૈતા અવ્યાકૃત્યાધત્તે ન પાપ્મના વ્યાવર્તતે ઘાતકોઽસ્ય રુદ્રઃ પશૂન્ ભવતિ યદેતૈરુપતિષ્ઠતે તા એવાસ્યૈતદ્વ્યાકૃત્ય યથાયોનિ પ્રતિષ્ઠાપ્યાધત્તે વિ પાપ્મના વર્તતેઽઘાતકોઽસ્ય રુદ્રઃ પશૂન્ ભવતિ દ્યૌર્મહ્નાસીતિ મહાનગ્નિમાધાય ભવતિ ભૂમિર્ભૂમ્નેતિ શ્વશ્શ્વો ભૂયાન્ ભવતિ તસ્યાસ્તે દેવ્યદિત ઉપસ્થેઽન્નાદમન્નાદ્યાયાન્નપત્યાયાદધ ઇત્યન્નાદમેવૈતમન્નાદ્યાયાનપત્યાયાધત્તેઽન્નાદ્યાયાગ્નિમાધત્તેઽત્ત્યન્નં ય એવં વિદ્વાનગ્નિમાધત્તે॥ અથૈતાસ્સર્પરાજ્ઞ્યા ઋચ ઇયં વૈ સર્પરાજ્ઞ્યન્નઁ સાર્પરાજ્ઞમન્નાદ્યાયાગ્નિમાધત્તેઽત્ત્યન્નં ય એવં વિદ્વાનગ્નિમાધત્તે વસન્તો વા ઇમાઃ પ્રજા ગ્રીષ્માયોપરુણદ્ધિ ગ્રીષ્મો વર્ષાભ્યો વર્ષાશ્શરદે શરદ્ધેમન્તાય હેમન્તશ્શિશિરાય શિશિરમગ્નયેઽગ્નિર્યજમાનાયાન્નાદ્યાયાગ્નિમાધત્તેઽત્ત્યન્નં ય એવં વિદ્વાનગ્નિમાધત્તે

નિરુપ્તઁ હવિરુપસન્નમપ્રોક્ષિતં ભવત્યથ મધ્વાધિદેવનમવોક્ષ્યાક્ષાન્ન્યુપ્ય જુહોતિ નિષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વા સામ્રાજ્યાય સુક્રતુરિતિ ત્રિર્વૈ વિરાડ વ્યક્રમત ગાર્હપત્યમાહવનીયં મધ્યાધિદેવનં વિરાજ એવૈનં વિક્રાન્તમનુવિક્રમયતિ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ ગચ્છતિ પ્રતિષ્ઠાં ધર્મધૃત્યા જુહોતિ ધર્મધૃતમેવૈનં કરોતિ સવિતારં ધારયિતારં ગાં ઘ્નન્તિ તાં વિદીવ્યન્તે તાં સભાસદ્ભ્ય ઉપહરન્તિ તેનાસ્ય સોઽભીષ્ટઃ પ્રીતો ભવતિ પ્ર નૂનં બ્રહ્મણસ્પતિરિત્યામન્ત્રણે જુહોતિ મન્ત્રવત્યા વૈશ્વદેવ્યા મન્ત્રમેવાસ્મૈ ગૃહ્ણાતિ । તમભિસમેત્ય મન્ત્રયન્તે ॥ સહ વૈ દેવાશ્ચ મનુષ્યાશ્ચૌદનપચન આસઁસ્તે મનુષ્યા દેવાનત્યચરઁસ્તેભ્યો દેવા અન્નં પ્રત્યુહ્ય ગાર્હપત્યમભ્યુદક્રામઁસ્તાઁસ્તસ્મિન્નન્વાગચ્છઁસ્તે મનુષ્યા એવ દેવાનત્યચરઁસ્તેભ્યો દેવાઃ પશૂન્ પ્રત્યુહ્યાહવનીયમભ્યુદક્રામઁસ્તાઁસ્તસ્મિન્નન્વાગચ્છઁસ્તે મનુષ્યા એવ દેવાનત્યચરઁસ્તેભ્યો દેવા યજ્ઞં પ્રત્યુહ્ય સભામભ્યુદક્રામઁસ્તાઁસ્તસ્યામન્વાગચ્છઁસ્તે મનુષ્યા એવ દેવાનત્યચરઁસ્તેભ્યો દેવા વિરાજં પ્રત્યુહ્યામન્ત્રણમભ્યુદક્રામઁસ્તાઁસ્તતો નાનુપ્રાચ્યવન્તૈતે વૈ દેવાનાઁ સંક્રમાશ્શ્રેયાઁસઁ શ્રેયાઁસં લોકમભ્યુત્ક્રામતિ ય એવં વેદૈતદ્વૈ દેવાનાઁ સત્યમનભિજિતં યદામન્ત્રણં તસ્માદામન્ત્રણઁ સુ પ્રાતર્ગચ્છેત્ સત્યમેવ ગચ્છતિ તસ્માદામન્ત્રણં નાહુત એયાત્તસ્માદામન્ત્રણે નાનૃતં વદેદ્વહ્નિર્વૈ નામૌદનપચન આસ્ય વહ્નિર્જાયતે ય એવં વેદ ગૃહા ગાર્હપત્યો ગૃહવાન્ ભવતિ ય એવં વેદ ધિષ્ણ્યા આહવનીય ઉપૈનં યજ્ઞો નમતિ ય એવં વેદ સપ્રથા મધ્યાધિદેવનં પ્રથતે પ્રજયા પશુભિર્ય એવં વેદાનાપ્ત આમન્ત્રણં નૈનમાપ્નોતિ ય ઈપ્સતિ ય એવં વેદ

અજો દેયસ્સયોનિત્વાય વાસો દેયઁ સર્વદેવત્યં વાસો દેવતાનામભીષ્ટ્યૈ વર્ધમાના દક્ષિણા દેયા દક્ષિણાયા વૈ વૃદ્ધિં યજમાનોઽનુવર્ધત ઉપાહરન્તી દક્ષિણા દેયા ધેનુર્વા ઉપાહરન્ત્યુપ હ્યેષા પય આહરતિ નાસ્યાગ્નિમાદધાનસ્ય કનીયો ભવતિ ધેનુર્હોત્રે દેયાશિષામવરુદ્ધ્યા અનડ્વાનધ્વર્યવે વહ્ન્યેવ યજ્ઞસ્યાવરુન્દ્ધે રથો દેયો દેવરથો વા એષ પ્રયુજ્યતે યદ્યજ્ઞો મનુષ્યરથેનૈવ દેવરથમભ્યાતિષ્ઠતિ મિથુનૌ ગાવૌ દેયૌ મિથુનસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ષડ્ દેયાઃ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ દ્વાદશ દેયા દ્વાદશ માસાસ્સંવત્સરસ્સંવત્સરસ્યાપ્ત્યૈ યદિ દ્વાદશાતિપ્રચ્યવેત ચતુર્વિંશતિં દદ્યાચ્ચતુર્વિઁશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી યજ્ઞમુખં ગાયત્રીમેવ યજ્ઞમુખં નાતિક્રામતિ ત્રીણિ હવીઁષિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાનાપ્નોતિ ત્રિર્વિરાડ્ વ્યક્રમત વિરાજ એવૈનં વિક્રાન્તમનુ વિક્રમયતિ યત્ પવમાનં પુનાત્યેવૈનં તેન યત્ પાવકમન્નં વૈ પાવકમન્નમેવાસ્મૈ તેન પ્રયચ્છતિ યચ્છુચયે શુચિમેવૈનં મેધ્યં યજ્ઞિયં તેન કરોતિ પશુમાનસાનિ પ્રજાવાનસાનિ તેજસ્વ્યસાનીતિ વા અગ્નિમાધત્તે પ્રાણો વૈ પવમાનઃ પ્રાણાદધિ પશવઃ પ્રજાયન્તે યદગ્નયે પવમાનાય પશૂનેવાસ્મૈ તેન પ્રજનયત્યાપો વૈ પાવકા અદ્ભ્યઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે યદગ્નયે પાવકાય પ્રજામેવાસ્મૈ તેન પ્રજનયત્યસૌ વા આદિત્યશ્શુચિરેષ તેજસઃ પ્રદાતા યદગ્નયે શુચયેઽસા એવાસ્મા આદિત્યસ્તેજઃ પ્રયચ્છતિ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસન્ સોઽગ્નિર્વિજયમુપયત્સુ ત્રેધા તન્વો વિન્યધત્ત પશુષુ તૃતીયમપ્સુ તૃતીયમમુષ્મિન્નાદિત્યે તૃતીયં યદેતાનિ હવીંષિ નિરુપ્યન્તે તા એવાસ્યૈતત્ તન્વસ્સંભરતિ સતનૂરેવૈતત્ સતેજા આધીયત ઇમે વૈ લોકા એતાનિ હવીંષિ નાનાબર્હિઁષિ ભવન્તીમાનેવ લોકાનાપૃણાતિ યન્નાનાબર્હીઁષિ સ્યુર્લોકં પ્રજનનાય નોચ્છિઁષેદૂનં વૈ પ્રજા ઉપપ્રજાયન્તે સમાનબર્હિષી ઉત્તરે કાર્યે લોકમેવ પ્રજનનાયકસ્તમુપપ્રજાયતે વિદ્મ વા ઇમં લોકં વિદ્મેમં નામું પશ્યામો વા તુ ન વા તસ્માત્ સમાનબર્હિષી ઉત્તરે કાર્યે પશવો વા એતાનિ હવીંષિ ઘૃતં પુરોડાશા રુદ્રોઽગ્નિર્યદમ્નોઽનુનિર્વપેદ્રુદ્રાય પશૂનપિદધ્યાદપશુસ્સ્યાત્ સંવત્સરેઽનુનિરુપ્યઁ સંવત્સરેણૈવૈનઁ શમયતિ શિથિલં વા એતદ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતેઽસયોનિ યત્ સંવત્સરેઽનુનિર્વપત્યમ્ન એવાનુનિરુપ્યમશિથિલત્વાય સયોનિત્વાય

અગ્નિર્વા ઇમં લોકં નોપાકામયત યદસ્મિન્નામં માઁસં પચન્તિ યત્ પુરુષં દહન્તિ યત્ સ્તેયં પચન્તિ તદભીમં લોકં નોપાકામયત સ યદિમં લોકમુપાવર્તત યા અસ્ય યજ્ઞિયાસ્તન્વ આસઁસ્તાભિરુદક્રામત્ તા એતાઃ પવમાના પાવકા શુચિસ્તસ્ય યા પવમાના તનૂરાસીત્ પશૂઁસ્તયા પ્રાવિશદ્યા પાવકાપસ્તયા યા શુચિરમુમાદિત્યં તયા પ્રાણો વૈ પવમાનઃ પ્રાણેન પશવો યતા યદગ્નયે પવમાનાય પશૂનેવાસ્મૈ તેન યચ્છત્યેષા વા અસ્ય સા તનૂર્યયા પશૂન્ પ્રાવિશદ્યદિદં ઘૃતે હુતે પ્રતીવાર્ચિરુજ્જ્વલત્યેષા વા અસ્ય સા તનૂર્યયાપઃ પ્રાવિશદ્યદિદમપ્સુ પરીવ દદૃશે યદ્ધસ્તા અવનિજ્ય સ્નાત્વા શ્રદિવ ધત્તે ય એવાપ્સ્વગ્નિસ્સ એવૈનં તત્ પાવયતિ સ સ્વદયતિ યદગ્નયે પાવકાય સપશુમેવૈનં પાવયત્યેષા વા અસ્ય સા તનૂર્યયાપઃ પ્રાવિશદ્યદિદં ઘૃતે હુતે શોણમિવાર્ચિરુજ્જ્વલત્યેષા વા અસ્ય સા તનૂર્યયામુમાદિત્યં પ્રાવિશદ્યદિદમુપરિષ્ટાદ્વીવ ભાતિ યજ્જ્યોતિરિવ યદગ્નયે શુચય આવિર્ભૂત્યા એવ ઘોષાયૈવ શ્લોકાયૈવ રુચ એવૈષા વા અસ્ય સા તનૂર્યયામુમાદિત્યં પ્રાવિશદ્યદિદં ઘૃતે હુતે સુવર્ણમિવાર્ચિરુજ્જ્વલતિ યદેતાનિ હવીઁષિ નિરુપ્યન્તે તા એવાસ્યૈતત્ તન્વસ્સંભરતિ સતનૂરેવૈતત્ સતેજા આધીયત ઇમે વૈ લોકા એતાનિ હવીંષિ નાનાબર્હીઁષિ ભવન્તિ નાના હીમે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

ગાયત્રીસ્સંયાજ્યા ભવન્તિ ગાયત્રો વા અગ્નિર્ગાયત્રચ્છન્દા આગ્નેયમેતત્ ક્રિયતે યદગ્ન્યાધેયમગ્ના એવૈતદગ્નિઃ પ્રતિતિષ્ઠન્નેતિ યદાગ્નેયાનિ હવીઁષ્યગ્નિનાગ્નિસ્સમિધ્યત ઇત્યુત્તરયોર્હવિષોરનુવાક્યાં કુર્યાત્ તેજસ આયતનાયોર્વશી વૈ પુરૂરવસ્યાસીત્ સાન્તર્વતી દેવાન્ પુનઃ પરૈત્ સોઽદો દેવેષ્વાયુરજાયત તામન્વાગચ્છત્ તાં પુનરયાચત તામસ્મૈ ન પુનરદદુસ્તસ્મા આયું પ્રાયચ્છન્નેષ આયુરિત્યગ્નિં ચોખ્યમુખાયાઁ સમુપ્યૈતમાધત્સ્વ તેન પ્રજનિષ્યસ ઇતિ સ વૃક્ષસ્ય શાખાયામગ્નિમાસજ્યાયુના ગ્રામમભ્યવેત્ સ પુનરૈમીત્યૈદ્વૃક્ષસ્યાગ્રેઽગ્નિં જ્વલન્તઁ સોઽચિકેદયં વાવ સોઽગ્નિરિતિ તસ્યારણી આદાયાગ્નિં મથિત્વાધત તેન પ્રાજાયત યદારોહસ્યારણી ભવતઃ પ્રજનનાયાદિત્યૈ ઘૃતે ચરુમમાવસ્યાયાં પશુકામોઽનુનિર્વપેદિયમદિતિરસ્યામધિ પશવઃ પ્રજાયન્તે યજ્ઞમુખમગ્ન્યાધેયં યજ્ઞમુખમેવાલભ્ય પશૂનવરુન્દ્ધે ચાતુષ્પ્રાશ્યો ભવત્યાચતુરઁ હીમે પશવો દ્વન્દ્વં મિથુનાસ્તે વીર્યકૃતોઽગ્નીષોમીયમેકાદશકપાલં પૂર્ણમાસેઽનુનિર્વપેદાગ્નેયો વૈ બ્રાહ્મણો દેવતયા સોમરાજા યજ્ઞમુખમગ્ન્યાધેયં યજ્ઞમુખમેવાક્રમ્ય સ્વારાજ્યમુપૈતિ ॥ દેવાન્ વૈ યજ્ઞો નાભ્યનમત્તેઽશ્રામ્યન્યજ્ઞો નો નાભિનમતીતિ તેષામગ્નીષોમા એવાગ્રે યજ્ઞોઽભ્યનમત્તેઽવિદુરગ્નીષોમૌ વૈ નોઽગ્રે યજ્ઞોઽભ્યનાઁસ્તયોર્યજ્ઞસ્યાભિનતિમિચ્છામહા ઇતિ તેઽબ્રુવન્ યુવાં વૈ નોઽગ્રે યજ્ઞોઽભ્યનાન્યુવયોર્નોઽધિ યજ્ઞોઽભિનમત્વિતિ તા અબ્રુવતાં વાર્યં વૃણાવહા આવામેવાગ્ર આજ્યભાગૌ યજાનિતિ તસ્માદગ્નીષોમા એવાગ્ર આજ્યભાગૌ યજન્તિ વાર્યવૃતઁ હ્યેનયોર્યદગ્નીષોમીયમનુનિર્વપતિ યજ્ઞસ્યાભિનત્યા અતો હિ દેવાનગ્રે યજ્ઞોઽભ્યનમદ્યદન્યદનુનિર્વેપેદ્દેવતયા યજ્ઞમન્તર્દધ્યાન્મિથુનં વા અગ્નિશ્ચ સોમશ્ચ સોમો રેતોધા અગ્નિઃ પ્રજનયિતાગ્નિર્વાવેદં સર્વમાપ ઓષધયો વનસ્પતયસ્તદેવ સોમ એતૌ વૈ નો દેવાનાં નેદિષ્ઠમેતૌ હિ પશ્યામો યથા વા ઇદં મનુષ્યા ઉપાસત એવમેતં દેવા ઉપાસત તેઽચિકયુરુદ્ધૃતેન ત્વા અનેનાભિજયેમેતિ તમુદહરન્ત તેનાભ્યજયન્નભિજિત્યા એવૈષ ઉદ્ધ્રિયતેઽગ્નિર્વૈ નિરાધાનાદબિભેન્નાતિદૂર આધેયો નિરાધાનાય

અગ્નિં વૈ સૃષ્ટમગ્નિહોત્રમન્વસૃજ્યત તસ્માદગ્નિમાહિતમગ્નિહોત્રેણાનૂદ્દ્રવન્ત્યાગ્નેયી સાયમાહુતિસ્સૌરી પ્રાતર્યદાગ્નેય્યા પ્રાતર્જુહુયાત્ પ્રજનનં પુરસ્તાત્ પરિહરેદયથાપૂર્વં કુર્યાત્ પૂર્ણયા સ્રુચા મનસા પ્રજાપતયે જુહોતિ પૂર્ણઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ પૂર્ણો વૈ પ્રજાપતિસ્સમૃદ્ધિભિરૂનો વ્યૃદ્ધિભિઃ પૂર્ણઃ પુરુષઃ કામૈરૂનસ્સમૃદ્ધિભિઃ પૂર્ણયૈવ પૂર્ણાસ્સમૃદ્ધીરવરુદ્ધ આનીતા વા અન્યેષાં દેવાનાઁ સ્મોઽનાનીતા અન્યેષાઁ સઁસ્પર્શનાન્યેષાં જીવામસ્સકાશેનાન્યેષાં પૃથિવ્યા વાતસ્યાપાં તેષામાનીતાસ્સ્મસ્તેષાઁ સઁસ્પર્શેન જીવામોઽગ્નેસ્સૂર્યસ્ય દિવસ્તેષામનાનીતાસ્સ્મસ્તેષાઁ સકાશેન જીવામસ્તાનેવાલબ્ધ ત એનમાનેષત શ્રેયસો વ્રાતસ્ય ભવતિ નાસ્ય મનુષ્યાઃ પાપવસીયસસ્યેશતે ય એવં વેદ ॥ યદાત્મનાલભેત પ્રમાયુકસ્સ્યાદાજ્યેન ચૌષધીભિશ્ચાલભતેઽપ્રમાયુકો ભવત્યાનીતો વા એષ દેવાનાં ય આહિતાગ્નિરદન્ત્યસ્યાન્નં પૂર્ણયા સ્રુચા જુહોતિ પૂર્ણયાગ્નયેઽલમકરલમસ્મૈ ભવત્યોષધયશ્ચ વૈ વનસ્પતયશ્ચ દિવા સમદધુસ્ત ઇતોઽન્યત્સર્વમબાધન્ત સ પ્રજાપતિરમન્યતેમે વાવેદમભૂવન્નિતિ સોઽગ્નિં સૃષ્ટ્વા તમાધત્ત તેનૈનાન્ન્યભાવયદ્ભ્રાતૃવ્યસહનો વાવૈષ આધીયતે હુતાદ્યાયૈષ વા અહુતાદ્યોઽલમગ્ન્યાધેયાય સન્નનાહિતાગ્નિર્હુતમેવૈતેન સ્વદિતમત્તિ

આધેયોઽગ્ની૩ર્નાધેયા૩ ઇતિ મીમાઁસન્તે શ્વોઽગ્નિમાધાસ્યમાનેના૩ ઇત્યાધેય એવાયજ્ઞો હ્યેષ યોઽનગ્નિરજો બદ્ધસ્તાં રાત્રીં વસેદગ્નિતેજસં વા અજસ્તદેવ તમગ્નિમાધત્તે કલ્માષસ્સ્યાત્ સ હિ સર્વદેવત્યો યસ્તઁ શ્વોઽગ્નિમાધાસ્યન્ સ્યાત્ સં તાં રાત્રીં વ્રતં ચરેન્ન માઁસમશ્નીયાન્ન સ્ત્રિયમુપેયાત્ સર્વો વૈ પુરુષોઽગ્નિમાનગ્નિરસ્માદપક્રામેદેષ હ્યેતસ્ય યોનિરેતસ્માદ્ધ્યેષોઽધિ સૃજ્યતે યસ્તમુદ્ધરતિ યો દક્ષિણો બ્રહ્મવર્ચસાયૈવૈષ મથ્યતેઽથો અગ્નિભ્યામેવૈનઁ સયોનિં કરોતિ દુર્ગોપસ્ત્વહરહરસ્ય મન્થેયુર્યત એવ કુતશ્ચાહરેદેષ વા અસ્યાનવરુદ્ધા તનૂસ્તામેવાવરુન્દ્ધે યત્ર દીપ્યમાનં પરાપશ્યેત્ તત આહરેદ્દેવતા વા એતા આવિર્ભવન્તિ ત એવાવરુન્દ્ધે ભૃજ્જનાદાહરેદનન્કામસ્યૈષા વા અસ્યાન્નાદી તનૂસ્તામેવાવરુન્દ્ધે ॥ યો બ્રાહ્મણો વા વૈશ્યો વા પુષ્ટોઽસુર ઇવ સ્યાત્ તસ્ય ગૃહાદાહરેદ્યૈવ સા પુષ્ટિર્યદન્નં તદવરુન્દ્ધે ગૃહે ત્વસ્ય તતો નાશ્નીયાત્ ત્રિરુદ્યચ્છતે ત્રય ઇમેં લોક ઇમાનેવ લોકાનાપ્નોતિ યદુદ્યચ્છત ઇમં તેન લોકમાપ્નોતિ યત્ પ્રાઙુદ્ર્વવત્યન્તરિક્ષં તેન યદાદધાત્યમું તૈન નાધાય પુનરુદ્ગૃહ્ણીયાદપક્રમસ્સ પાપીયાન્ ભવતિ પ્રાણેભ્યો વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાઃ પ્રજાયન્ત તયા માત્રયોદ્ગૃહ્ણીયાત્ પ્રજનનાય નાત્યુદ્ગૃહ્ણીયાદગ્નિરસ્ય પ્રાણાનુદ્દહેત્ પ્રમીયેત નાધો દઘ્નુયાદપક્રમસ્સ પાપીયાન્ ભવતિ

અહુતાદો વા એતસ્ય પુરા દેવા અથૈતદ્ધુતાદ ઉપાવર્તતે તેઽસ્યોર્જાપક્રામન્ત્યૂર્જમેવાવરુન્દ્ધે તાનેવ ભાગિનઃ કરોતિ યજન્ત્યમુષ્મિઞ્જુહ્વત્યસ્મિન્ પચન્ત્યમુષ્મિન્નનન્તરયાયૈતસ્યાથો વૈશ્વાનરતાયામેવૈનમુપાતિષ્ઠિપદ્યે વૈ યજ્ઞેનાયજન્તાર્નુઐશવઁસ્તે ન વૈ સુ વિદુરિવ મનુષ્યા યજ્ઞં તસ્માન્ન સર્વ ઇવર્ધ્નોતિ દક્ષિણાવદ્ભ્યાઁ હ સ્મ વૈ પુરા દર્શપૂર્ણમાસાભ્યાં યજન્તે ય એષ ઓદનઃ પચ્યતે દક્ષિણામેવૈતાં દદાતિ યજ્ઞસ્યર્યાધ્સ્ ઇષ્ટી વા એતેન યદ્યજતે ય એષ ઓદનઃ પચ્યતે તેન પૂર્ત્યેષ વાવેષ્ટાપૂર્તી ય એતં પચતિ ॥ પ્રજાપતિર્વૈ દેવેભ્યો ભાગધેયાનિ વ્યાદિશદ્યજ્ઞમેવ સોઽમન્યતાત્માનમન્તરગામિતિ સ એતમોદનમપશ્યત્તમાત્મને ભાગમકલ્પયત્ પ્રજાપતેર્વા એષ ભાગો મહાન્તમપરિમિતં પચેદપરિમિતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિમેવાપ્નોતિ દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચાસ્પર્ધન્ત તે દેવાઃ પ્રજાપતિમેવાભ્યયજન્તાન્યોઽન્યસ્યાસન્નસુરા અજુહવુસ્તે દેવા એતમોદનમપચઁસ્તં પ્રજાપતયે ભાગમનુનિરવપઁસ્તં ભાગં પશ્યન્ પ્રજાપતિર્દેવાનુપાવર્તત તતો દેવા અભવન્ પરાસુરા અભવન્ ય એવં વિદ્વાનન્વાહાર્યમાહરતિ ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતીડ્યા વા અન્યે દેવાસ્સપર્યેણ્યા અન્યે દેવા ઈડ્યા બ્રાહ્મણાસ્સપર્યેણ્યા યજ્ઞેનૈવેડ્યાન્ પ્રીણાત્યન્વાહાર્યેણ સપર્યેણ્યાઁસ્તસ્યોભયે પ્રીતા યજ્ઞે ભવન્તિ પ્રજાપતેભાગોઽસ્યૂર્જસ્વાન્ પયસ્વાનક્ષિતોઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વાક્ષિતો નામાસિ મા મે ક્ષેષ્ઠાઃ પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ સમાનવ્યાનૌ મે પાહ્યુદાનરૂપે મે પાહ્યૂર્ગસ્યૂર્જં મયિ ધેહ્યા મા ગમ્યા ઇતિ પ્રજાપતિમેવ સમક્ષમૃધ્નોતિ

પુનરાધેય આધીયતે દેવાનાં જ્યોતિષા સહ । અગ્ને સહસ્રમાભર રૂપં રૂપં વયો વયઃ ॥ યત્તે મન્યુપરોપ્તસ્ય પૃથિવીમનુદધ્વસે । આદિત્યા વિશ્વે તદ્દેવા વસવઃ પુનરાભરન્ ॥ યત્તે ક્રુદ્ધઃ પરોવપ મન્યુના યદવર્ત્યા । સુકલ્પમગ્ને તત્ તવ પુનસ્ત્વોદ્દીપયામસિ ॥ પુનસ્ત્વાદિત્યા રુદ્રા વસવસ્સમિન્ધતાં પુનર્બ્રહ્માણો વસુધીતમગ્ને ।
ઇહૈવ ધેહ્યધિ દક્ષમુગ્રમશ્વાવદ્ગોમદ્યવમત્ સુવીર્યમ્ ॥
પુનસ્ત્વા મિત્રાવરુણૌ પુનરિન્દ્રઃ પુનર્ભગઃ ॥
પુનસ્ત્વા વિશ્વે દેવા બ્રાહ્મણા ઉદદીદિપન્ ।
પુનરૂર્જા નિવર્તસ્વ પુનરગ્ન ઇષાયુષા । પુનર્નઃ પાહ્યઁહસઃ ॥
સહ રય્યા નિવર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા । વિશ્વપ્સ્ન્યા વિશ્વતસ્પરિ ॥ કેતસ્સુકેતસ્સકેતસ્તે ન આદિત્યા જુષાણા અસ્ય હવિષો વ્યન્તુ સ્વાહા સલિલસ્સલિગસ્સગરસ્તે ન આદિત્યા જુષાણા અસ્ય હવિષો વ્યન્તુ સ્વાહા દિવો જ્યોતે વિવસ્વ આદિત્ય તે નો દેવા દેવેષુ સત્યાં દેવહૂતિમાસુવધ્વમાદિત્યેભ્યસ્સ્વાહા

અગ્નેર્વૈ ભાગઃ પુનરાધેયં તં ભાગં પ્રેપ્સન્ વ્યર્ધયતિ યદ્યાધાય મન્યેત વ્યૃધ્યતેઽસ્યા ઇતિ પુનરાદધીત યં ભાગં પ્રેપ્સન્ વ્યર્ધયતિ તં પ્રાપ્યાર્ધયત્યેવ સર્વમાગ્નેયં ક્રિયતે યત્ કિંચ સર્વમગ્નયે ભાગં પ્રાદાત્ સર્વામૃદ્ધિમૃધ્નોતિ ન સંભૃત્યાસ્સંભારા ઇત્યાહુર્ન યજુષ્કાર્યમિતિ સંભૃતસંભારો હ્યેષ કૃતયજુસ્તત્ તન્ન સૂર્યઁષ્રા સંભૃત્યા એવ સંભારાઃ કાર્યં યજુઃ પુનરુત્સ્યૂતં વાસો દેયં પુનરુત્સૃષ્ટોઽનડ્વાન્ પુનર્નિષ્કૃતો રથએતાનિ વૈ પુનરાધેયસ્ય રૂપાણિ રૂપૈરેવૈનત્ સમર્ધયત્યગ્નિર્વા ઉત્સીદન્નપ ઓષધીરનૂત્સીદત્યાપ એતા ઓષધયો યદ્દર્ભા યદ્દર્ભા ઉપોલપા ભવન્ત્યદ્ભ્ય એવૈનમોષધીભ્યોઽધ્યવરુન્દ્ધે । દેવાશ્ચ વા અસુરાશ્ચ સંયત્તા આસઁસ્તે દેવા વિજયમુપયન્તોઽગ્નૌ પ્રિયાસ્તન્વસ્સંન્યદધત યદિ જયેમેમા ઉપાવર્તેમહિ યદિ નો જયેયુરિમા અભ્યુપધાવેમેતિ તેઽભિજિત્યાન્વૈચ્છન્ સર્વેષાં નસ્સહેતિ સોઽગ્નિરબ્રવીદ્યો મા મદ્દેવત્યમાદધાતૈ સ એતાભિસ્તનૂભિસ્સંભવાદિતિ તં દેવા આદધત ત એતાભિસ્તનૂભિસ્સમભવન્નેતાભિરેવ તનૂભિસ્સંભવતિ ય એવં વિદ્વાનેતમાધત્તે ત્વષ્ટા પશુકામ આધત્ત ત ઇમે ત્વાષ્ટ્રાઃ પશવસ્તેનર્દ્ધા મનુઃ પુષ્ટિકામ આધત્ત સ ઇમાન્ પોષાનપુષ્યત્તેનર્દ્ધાઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાકામ આધત્ત તા ઇમાઃ પ્રાજાપત્યાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્ત તેનર્દ્ધા યો વૈ તમાધત્ત સ તેન વસુના સમભવત્ તસ્માત્ પુનર્વસુસ્તસ્માત્ પુનર્વસા આધેય આર્ધ્નોદ્વૈ સ યસ્તમાધત્ત તસ્માદનુરાધાસ્તસ્માદનુરાધેષ્વાધેયઃ

ઘર્મં ન સામન્તપતા સુવૃક્તિભિર્જુષ્ટં ગિર્વણસે બૃહત્ ॥
આમાસુ પક્વમૈરય આ સૂર્યં રોહયો દિવિ ॥
આ યસ્મિન્ સપ્ત વાસવા રોહન્તિ પૂર્વ્યારુહઃ ॥
ઋષિર્હ દીર્ઘશ્રુત્તમ ઈન્દ્રસ્ય ઘર્મો અતિથિઃ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ શતક્રતો યા તે જનેષુ પઞ્ચસુ । ઇન્દ્ર તાનિ ત આવૃણે ॥
અનુ તે દાયિ મહ ઇન્દ્રિયાય સત્ર તે વિશ્વમનુ વૃત્રહત્યે ।
અનુ ક્ષત્રમનુ સહો યજતેન્દ્ર દેવેભિરનુ તે નૃષહ્યે ॥
ઇન્દ્રમિદ્ગાથિનો બૃહદિન્દ્રમર્કેભિરર્કિણઃ । ઇન્દ્રં વાણીરનૂષત ॥
એવેદિન્દ્રં વૃષણં વજ્રબાહું વસિષ્ઠાસો અભ્યર્ચન્ત્યર્કૈઃ ।
સ નસ્સ્તુતો વીરવદ્ધાતુ ગોમદ્યૂયં પાત સ્વસ્તિભિસ્સદા નઃ ॥
સં યત્ત ઇન્દ્ર મન્યવસ્સં ચક્રાણિ દધન્વિરે । અધ ત્વે અધ સૂર્યે ॥
આ તે મહ ઇન્દ્રોત્યુગ્ર સંમન્યવો યત્ સમરન્ત સેનાઃ ।
પતાતિ દિદ્યુન્નર્યસ્ય બાહ્વોર્મા તે મનો વિષ્વદ્ર્યગ્વિચારીત્ ॥
સ્થિરં મનશ્ચકૃષે જાત ઇન્દ્ર વેષીદેકો યુધયે ભૂયસશ્ચિત્ ॥
અશ્માનં ચિચ્છવસા દિદ્યુતો વિ વિદો ગવામૂર્વમુસ્રિયાણામ્ ॥
યો જાત એવં પ્રથમો મનસ્વાન્ દેવો દેવાન્ ક્રતુના પર્યભૂષત્ ।
યસ્ય શુષ્માદ્રોદસી અભ્યસેતાં નૃમ્ણસ્ય મહ્ના સ જનાસ ઇન્દ્રઃ ॥
ઇન્દ્રસ્સુત્રામા સ્વવાઁ અવોભિસ્સુમૃડીકો ભવતુ વિશ્વવેદાઃ ॥
બાધતાં દ્વેષો અભયં કૃણોતુ સુવીર્યસ્ય પતયસ્સ્યામ ॥
તસ્ય વયઁ સુમતૌ યજ્ઞિયસ્યાપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ ॥
સ સુત્રામા સ્ચવાઁ ઇન્દ્રો અસ્મે આરાચ્ચિદ્ દ્વેષસ્સનુતર્યુયોતુ ॥
અઁહોમુચે પ્રભરેમા મનીષાં ભૂયિષ્ઠદાવ્ને સુમતિમાવૃણાનાઃ ॥
ઇદમિન્દ્ર પ્રતિ હવ્યં જુષસ્વ સત્યાસ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ।
વિવેષ યન્મા ધિષણા જજાન સ્તવૈ પુરા પાર્યાદિન્દ્રમહ્નઃ ।
અઁહસો યત્ર પીપરદ્યથા નો નાવેવ યાન્તમુભયે હવન્તે ॥
અનવસ્તે રથમશ્વાય તક્ષન્ ત્વષ્ટા વજ્રં પુરુહૂત દ્યુમન્તમ્ ।
બ્રહ્માણ ઇન્દ્રં મહયન્તો અર્કૈરવર્ધયન્નહયે હન્તવા ઉ ॥
વૃષ્ણે યત્ તે વૃષણો અર્કમર્ચાનિન્દ્ર ગ્રાવાણો અદિતિસ્સજોષાઃ ।
અનશ્વાસો યે પવયોઽરથા ઇન્દ્રેષિતા અભ્યવર્તન્ત દસ્યૂન્ ।
અનુ ત્વાહિઘ્ને અધ દેવ દેવા મદન્વિશ્વે કવિતમં કવીનામ્ ।
કરો યત્ર વરિવો બાધિતાય દિવે જનાય તન્વે ગૃણાનઃ ॥
અનુ દ્યાવાપૃથિવી તત્ ત ઓજોઽમર્ત્યા જિહત ઇન્દ્ર દેવાઃ ॥
કૃષ્વા કૃત્નો અકૃત યત્ તે અસ્ત્યુક્થં નવીયો જનયસ્વ યજ્ઞૈઃ ॥
અભિ પ્રભર ધૃષતા ધૃષન્મનશ્શ્રવાશ્ચિત્તે અસદ્બૃહત્ ॥
અર્ષન્ત્વાપો જવસા વિ માતરો હેનો વૃત્રં જયા સ્વઃ ॥
અસ્મા ઇદુ પ્રભરા તૂતુજાનો વૃત્રાય વજ્રમીશાનઃ કિયેધાઃ ।
ગોર્ન પર્વ વિરદા તિરશ્ચેષ્યન્નર્ણાઁસ્યપાં ચરધ્યૈ ॥
ઉત બુવન્તુ જન્તવ ઉદગ્નિર્વૃત્રહાજનિ । ધનંજયો રણે રણે ॥
મમાગ્ને વર્ચઃ ॥
ઇન્દ્ર ક્ષત્રમભિ વામમોજોઽજાયથા વૃષભ ચર્ષણીનામ્ ॥
અપાનુદો જનમમિત્રયન્તમુરું દેવેભ્યો અકૃણોરુ લોકમ્ ॥
મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ પરાવત આજગન્થા પરસ્યાઃ ।
સૃકઁ સઁશાય પવિમિન્દ્ર તિગ્મં વિ શત્રૂન્ તાઢિ વિ મૃધો નુદસ્વ

રેવતીર્નસ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્મદેમ ॥
તા અસ્ય નમસા સહસ્સપર્યન્તિ પ્રચેતસઃ ॥
વ્રતાન્યસ્ય સશ્ચિરે પુરૂણિ પૂર્વચિત્તયે વસ્વીરનુ સ્વરાજ્યમ્ ॥
ઇન્દ્રાણી પત્યા સુજિતં જિગાયોદઁશેન પતિવિદ્યે બિભેદ ॥
ત્રિઁશદ્યસ્યા જઘનં યોજનાન્યુપસ્થ ઇન્દ્રઁ સ્થવિરં બિભર્તિ ॥
સેના હ નામ પૃથિવી ધનંજયા વિશ્વવ્યચા અદિતિસ્સૂર્યત્વક્ ।
ઇન્દ્રાણી પ્રાસહા સંજયન્તી મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપત્ની દધાતુ ॥
ઇન્દ્રાણીમાસુ નારિષુ સુપત્નીમહમશ્રવમ્ ॥
નહ્યસ્યા અપરં ચન જરસા મરતે પતિર્વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ ॥
નાહમિન્દ્રાણિ રારણ સખ્યુર્વૃષાકપેરૃતે ।
યસ્યેદમપ્યઁ હવિઃ પ્રિયં દેવેષુ ગચ્છતિ વિશ્વસ્માદિન્દ્ર ઉત્તરઃ ॥
પ્રાચ્યાં દિશિ ત્વમિન્દ્રાસિ રાજોતોદીચ્યાં વૃત્રહન્ વૃત્રહાસિ ।
યત્ર યન્તિ સ્રવત્યસ્તજ્જિતં તે દક્ષિણતો વૃષભ હવ્ય એધિ ॥।
અસ્યેદેવ પ્રરિરિચે મહિત્વં દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાત્ ।
સ્વરાડિન્દ્રો દમ આ વિશ્વગૂર્તસ્વરિરમત્રો વવક્ષે રણાય ॥
ત્વમિન્દ્રાસ્યધિરાજસ્ત્વં ભવાધિપતિર્જનાનામ્ ।
દૈવીર્વિશસ્ત્વમુતા વિરાજૌજસ્વત્ ક્ષત્રમજરં તે અસ્તુ ॥
હિરણ્યગર્ભો યઃ પ્રાણતઃ ॥
સોમાપૂષણા જનના રયીણાં જનના દિવો જનના પૃથિવ્યાઃ ।
જાતૌ વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય ગોપૌ દેવા અકૃણ્વન્નમૃતસ્ય નાભિમ્ ॥
ઇમૌ દેવૌ જાયમાનૌ જુષન્તેમૌ તમાઁસિ ગૂહતામજુષ્ટા ।
આભ્યામિન્દ્રઃ પક્વમામાસ્વન્તસ્સોમાપૂષભ્યાં જનદુસ્રિયાસુ ॥।
પ્રિયા વો નામ હુવે તુરાણામ્ । આ યત્ તૃપન્મરુતો વાવશાનાઃ ॥
શ્રિયસે કં ભાનુભિસ્સંમિમિક્ષિરે તે રશ્મિભિસ્ત ઋક્વભિસ્સુખાદયઃ ।
તે વાશીમન્ત ઇષ્મિણો અભીરવો વિદ્રે પ્રિયસ્ય મરુતસ્ય ધામ્નઃ ॥
ઇન્દ્રં વો વિશ્વતસ્પરિ હવામહે જનેભ્યઃ । અસ્મકમસ્તુ કેવલઃ ॥
આ નો વિશ્વાભિરૂતિભિસ્સજોષા બ્રહ્મ જુષાણો હર્યશ્વ યાહિ ॥
વરીવૃજત્સ્થવિરેભિસ્સુશિપ્રાસ્મે દધદ્વૃષણઁ શુષ્મમિન્દ્ર ॥
મરુતો યદ્ધ વો દિવસ્સુમ્નાયન્તો હવામહે । આ તૂ ન ઉપગન્તન ।
યૂયમસ્માન્નયત વસ્યો અચ્છા નિરઁહતિભ્યો મરુતો ગૃણાનાઃ ॥
જુષધ્વં નો હવ્યદાતિં યજત્રા વયઁ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥
સ યુધ્મસ્સત્વા ખજકૃત્ સમદ્વા તુવિમ્રક્ષો નદનુમાઁ ઋજીષી ।
બૃહદ્રેણુશ્ચ્યવનો માનુષીણામેકઃ કૃષ્ટીનામભવત્ સહાવા ॥
સં યદ્ધનન્ત મન્યુભિર્જનાસશ્શૂરા યહ્વીષ્વોષધીષુ વિક્ષુ ॥
અધ સ્મા નો મરુતો રુદ્રિયાસસ્ત્રાતારો ભૂત પૃતનાસ્વર્યઃ ।
એન્દ્ર સાનસિં રયિં સજિત્વાનઁ સદાસહમ્ । વર્ષિષ્ઠમૂતયે ભર ॥
સ્વસ્તયે વાજિભિશ્ચ પ્રણેતસ્સં યન્મહીરિષ આસત્સિ પૂર્વીઃ ।
રાયો વન્તારો બૃહતસ્સ્યામાસ્મે અસ્તુ ભગ ઇન્દ્ર પ્રજાવાન્ ।
યા વશ્શર્મ શશમાનાય સન્તિ ત્રિધાતૂનિ દાશુષે યચ્છતાધિ ।
અસ્મભ્યં તાનિ મરુતો વિયન્ત રયિં નો ધત્ત વૃષણસ્સુવીરમ્

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયાં દિશસ્થાનકં નામાષ્ટમં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્