કાઠકસંહિતા · શ્લોક 6-2

અથ ષષ્ઠં સ્થાનકમ્ ।
અગ્નિહોત્ર-બ્રાહ્મણમ્ ।
પ્રજાપતિર્વા ઇદમાસીત્ તસ્માદગ્નિરધ્યસૃજ્યત સોઽસ્ય મૂર્ધ્ન ઊર્ધ્વ ઉદદ્રવત્ તસ્ય યલ્લોહિતમાસીત્ તદપામૃષ્ટ તદ્ભૂમ્યાં ન્યમાર્ટ્ તત ઉદુમ્બરોઽજાયત તસ્માત્ સ લોહિતં પચ્યતે સ પ્રાઙ્ પ્રાદ્રવત્ તઁ સ્વા વાગૈટ્ટ જુહુધીતિ સ ઇતઃ પર્યમૃષ્ટ તત્ સ્વાહેત્યજુહોત્ તસ્માદેષૈવમાહુતિસ્સ્વા હ્યેનં વાગૈટ્ટ તસ્માન્ન લલાટે લોમાસ્તિ ન પાણ્યોસ્તસ્માદરત્નિમાત્રી સ્રુગ્ભવતિ ચક્ષુર્વાવ સ તત્ સ્વમજુહોદમુમેવાદિત્યમગ્નૌ જ્યોતિર્જ્યોતિરગ્ના ઇતિ જ્યોતિરેવ જ્યોતિષ્યજુહોદ્બ્રહ્માજુહોત્ સત્યમજુહોદમુમેવં તદાદિત્યમ જુહોદેષ હ્યેવાગ્નિહોત્રઁ શ્વશ્શ્વો વસીયાન્ ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રઁ હૂયતે ॥ ન વૈ પુરાહોરાત્રે આસ્તાં તે એતયાહુત્યોભે સહસૃજ્યેતાં યત્ સાયં જુહોતિ તેન ભ્રાતૃવ્યાય પરાચીં વિવાસયતિ યત્ પ્રાતસ્તેનાત્મને પ્રતીચીમગ્નેર્વૈ ગુપ્ત્યા અગ્નિહોત્રઁ હૂયતે યત્ સાયં જુહોતિ તેનૈનં રાત્ર્યૈ રમયતિ યત્ પ્રાતસ્તેનાહ્ન એષા વા અગ્ના આહુતિઃ પ્રથમા હુતા યદગ્નિહોત્રં તસ્માદગ્નૌ સર્વા આહુતયો હૂયન્તેઽથૈવાગ્નિહોત્રમુચ્યતેઽગ્નિહોત્રઁ હ વૈ નામ નાસ્માદન્યસ્સમાનેષુ વસીયાન્ ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રઁ હૂયતે

સ નારમત સ પ્રાદ્રવત્ તસ્મિન્નજુહોત્ તસ્યા આહુત્યાઃ પુરુષોઽજાયત સ નારમત સ પ્રાદ્રવત્ તસ્મિન્નજુહોત્ તસ્યા આહુત્યા અશ્વોઽજાયત તસ્માત્ પુરુષશ્ચાશ્વશ્ચ નક્તં પ્રત્યઞ્ચૌ ન સુ વિજ્ઞાયેતે ઇવ સ નારમત સ પ્રાદ્રવત્ તસ્મિન્નજુહોત્ તસ્યા આહુત્યા ગૌરજાયતાવિરજાયતાજાજાયત યવોઽજાયત વ્રીહિરજાયતૈતાભ્યો સપ્તભ્ય આહુતિભ્યસ્સપ્તેમે ગ્રામ્યાઃ પશવોઽસૃજ્યન્ત સ નારમત સે પ્રાદ્રવત્ તસ્મિન્નજુહોત્ તસ્યા આહુત્યા વસન્તોઽજાયત ગ્રીષ્મોઽજાયત વર્ષા અજાયન્ત શરદજાયત હેમન્તઽજાયત સ ત્રયોદશ્યામાહુત્યામુદ્યતાયામબિભેત્ તં પ્રત્યઙ્ઙુપાપદ્યત તં પાણિતઃ પ્રવિશત્ તસ્માત્ પાણ્યોર્લોમ નાસ્ત્યગ્નિધાનઁ હ્યેતત્ તસ્માદ્ધસ્તાભ્યામગ્નિર્મથ્યમાનો જાયતે ॥ તસ્માદ્ધન્યમાનૌ હસ્તૌ પ્રતિગૃહ્ણાત્યગ્ના એવં તત્ ત્રાણમિચ્છતેઽગ્નિં પશવોઽનૂપતિષ્ઠન્તે પશૂનગ્નિઃ પ્રૈનં પશવો વિશન્તિ પ્ર પશૂન્ વિશતિ ય એવં વેદ તામાહુતિમપ્સુ પ્રાસિઞ્ચત્ તતશ્શિશિરમજાયત તસ્માત્ તત્ ક્રૂરતમં નહિ તદ્ધુતાન્નાહુતાદજાયત સહુતિરપો દગ્ધુમુપાક્રામત તત આપોઽગ્નયે વજ્રોઽભવઁસ્તસ્માત્ પ્રોક્ષન્નગ્નિં ન પ્રાપયેદ્યત્ પ્રાપયેદ્ધતેન યજેત તામાહુતિમોષધીષુ ન્યદધાત્ તસ્માદોષધયોઽનભ્યક્તા રેભન્ત ઔષધિભ્યોઽધિ પશવઃ પશુભ્યોઽધિ પ્રજાસ્તદેતચ્છિશિર આજ્યં શ્યાયત્યગ્નયે તસ્માચ્છિશિરે કક્ષ ઉપાદુત્યઃ પ્રિયમેવ ધામાગ્નયે પ્રાદાત્ સોઽસ્મા અન્નાદ્યં પ્રયચ્છત્યન્નાદો ભવતિ ય એવં વેદ

સમાને વૈ યોના આસ્તાઁ સૂર્યશ્ચાગ્નિશ્ચ તતસ્સૂર્ય ઊર્ધ્વ ઉદદ્રવત્ તસ્ય રેતઃ પરાપતત્ તદગ્નિર્યોનિનોપાગૃહ્ણાદયસા તદક્રૂડયત્ તત્ ક્રૂડ્યમાનં ગવિ ન્યદધાત્ તદિદં પયસ્તસ્માદત્રપ્વયઃ પાત્રં પ્રતિધુક્ ક્રૂડયતિ તત્ પયસાગ્નિહોત્રં જુહોત્યમુમેવ તદાદિત્યં જુહોત્યેષ હ્યેવાગ્નિહોત્રમનડુહો વૈ પયસ્તણ્ડુલા અસા આદિત્યોઽનઙ્વાન્ યદ્યવાગ્વાગ્નિહોત્રં જુહોત્યમુમેવ તદાદિત્યં જુહોત્યેષ હ્યેવાગ્નિહોત્રં ચક્રવૃત્તમન્યદચક્રવૃત્તમન્યદ્યચ્ચક્રવૃત્તં તદસુર્યં યદચક્રવૃત્તં તદ્દેવમાત્રં તસ્માદચક્રવૃત્તામગ્નિહોત્રતપનીં કુર્વીત ॥ ન ક્ષીરેણ પ્રતિષિઞ્ચેન્નોદકેન યત્ ક્ષીરેણ પ્રતિષિઞ્ચેદપ્રતિષિક્તઁ સ્યાદ્યદુદકેન શમયેદ્દોહને સઁસ્રાવમુચ્છિષ્યેત નોદકમિશ્રેણ પ્રતિષિઞ્ચેત્ તન્ન ક્ષીરેણ પ્રતિષિક્તં ભવતિ નોદકેન સ્કન્નં વાવ તત્ પરિ ચેદાકરોતિ યા સ્થાલ્યગ્નિહોત્રતપની તયા દુહ્યાદિયં વૈ માનવા ઇમામિહ નેહાતિસ્કન્દત્યનયૈવોપસીદતિ તદસ્યાસ્કન્નં ભવત્યદ્ભિઃ પ્રતિષિઞ્ચત્યાપો હિ પ્રતિષેચનાય તસ્થિરે તચ્છાન્તં મિથુનમાપશ્ચ પયશ્ચ યદિ દુહ્યમાનાવભિદ્યાદન્યયા સ્થાલ્યા દુહ્યાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિર્યદ્યધિશ્રીયમાણં યદ્યધિશ્રિતં સ્કન્દેદન્યામભિદુદ્યાધિશ્રિત્યોન્નીય જુહુયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિર્યદ્યુન્નીયમાનં યદ્યુનીતં યદિ પુર ઉપસન્નમહુતે સ્કન્દેત્ પુનરવનીયાન્યામભિદુહ્યાધિશ્રિત્યોન્નીય જુહુયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિર્યત્ર સ્કન્દેત્ તદપો નિનયેદાપો વૈ યજ્ઞસ્ય નિષ્કૃતિરદ્ભિરેવૈનં નિષ્કરોતિ પ્રતિષિક્તમન્યદપ્રતિષિક્તમન્યત્ પ્રતિષિક્તં પશુકામસ્યાપ્રતિષિક્તં બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય ઘર્મો વા એષ પ્રવૃજ્યતે યદગ્નિહોત્રં યદપ્રતિષિક્તં ન જુહોતિ બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ યદિ પયો ન વિન્દેદાજ્યેન જુહુયાત્ તદ્ધ્યપ્રતિષેક્યમપશવ્યમીશ્વરમસ્યાશાન્તઁ શુચા પશૂન્નિર્દહઃ પ્રતિષિક્તં પશુકામસ્ય તચ્છાન્તં મિથુનમાપશ્ચ મયશ્ચ યદિ પયો ન વિન્દેદ્યવાગ્વા જુહુયાત્ તદ્ધિ પ્રતિષેક્યઁ શાન્તં મિથુનં પશવ્યમાપશ્ચ તણ્ડુલાશ્ચ

અગ્નિહોત્રે વૈ જાયમ્પતી વ્યભિચરેતે યત્ પ્રાચીનમુદ્વાસયેત્ પતિઃ પૂર્વઃ પ્રમીયેત યત્ પ્રાચીનમુદ્વાસયેજ્જાયા પૂર્વા પ્રમીયેત સંપ્રત્યુદીચીનમુદ્વાસયેત્ સમેવં જીર્યતઃ પૂર્ણમગ્ર ઉન્નયેદથ સંમિતમથ સંમિતમથ સંમિતતમમુત્તમમનુજ્યેષ્ઠમેવાસ્ય પુત્રા ઋધ્નુવન્તિ સંમિતમગ્ર ઉન્નયેદથ ભૂયોઽથ ભૂયોઽથ પૂર્ણમુત્તમં ભૂયો ભૂય એવાન્નાદ્યમભ્યુત્ક્રામતિ કનિષ્ઠસ્ત્વસ્ય પુત્રાણામર્ધુકો ભવતિ સર્વાન્ સમાવદુન્નયેદ્યઃ કામયેત સર્વે મે પુત્રાસ્સમાવદૃધ્નુયુરિતિ સર્વેષાં વૈ પિતા પુત્રાણામૃદ્ધિં કામયતે સર્વ એવ સમાવદૃધ્નુવન્તિ ॥ નાન્યોઽન્યમતિક્રામતિ ચતુરુન્નયતિ ચતુષ્પદ એવાસ્મૈ પશૂન્ન ... ... :::: ::: દ્વિપદ એવાસ્મૈ પશૂન્ યચ્છતિ પશૂન્ મે યચ્છેતિ પશ્ચાદુપસાદયેત્ પશવો વૈ ગાર્હપત્યઃ પશવઃ પયઃ પશૂનામેવૈષા યતિર્ન પશ્ચાદુપસાદયેદ્ધવિર્વા એતદ્યદગ્નિહોત્રં યજમાનો હવિર્હવિર્ભૂતમેવ યજમાનમપનુદત ઉત્તરાદુપસાદયેદપૂતં વા એતદ્યદગ્નિહોત્રમગ્નિઃ પવિત્રં યત્ સમયાગ્નિઁ હરતિ તેનૈવૈનત્ પુનાત્યનુ વા એષ એતદ્ધ્યાયતિ યત્ પશ્ચાધિશ્રિત્ય પુરો જુહોતિ યત્ સમયાગ્નિઁ હરતિ તેનૈવૈનં પ્રીણાત્યનુધ્યાયિનં કરોત્યસ્માદ્વૈ ગાર્હપત્યાદસૌ પૂર્વોઽગ્નિરસૃજ્યતાયં વાવ પ્રજાપતિરસૌ પૂર્વોઽગ્નિસ્તદયમિત આદાય પ્રાઙનૂદ્દ્રુત્યાજુહોત્ તસ્માદગ્નિહોત્રં પશ્ચાધિશ્રિત્ય પુરો જુહ્વતિ પુર એવાન્યાનિ હવીઁષિ શૃતાનિ કુર્વન્તિ પુરો જુહ્વતિ

ઇધ્મો વા એષોઽગ્નિહોત્રસ્ય યત્ સમિદ્યત્ સમિધમાદધાતીધ્મમેવૈતમગ્નિહોત્રસ્ય કરોતિ રુદ્ર ઓષધીર્વિષેણાલિમ્પત્તાઃ પશવો નાલિશન્ત તાભ્યો દેવાઃ પ્રાયશ્ચિત્તિમૈચ્છન્ સ પ્રજાપતિરબ્રવીદ્વાર્યં વૃણા અહં ચ એતાસ્સ્વદયિષ્યામીતિ સ એતાઁ સમિધમવૃણીત તસ્માદેકૈકો હિ પ્રજાપતિસ્તા અગ્નિનોપાસૃજત્તા
અગ્નિરસ્વદયદેતસ્યાં વા આહિતાયામગ્નિહોત્રિણે વીરુધસ્સ્વદન્તિ સ્વદિતમસ્યાન્નં ભવતિ ય એવં વેદ બહુર્દ્વીકરોત્યુભે આહુતી સમિદ્ધે જુહવાનીત્યેકૈવ કાર્યા સકૃદ્ધ્યેવ સર્વસ્મૈ યજ્ઞાય સમિધ્યત આયુર્મે યચ્છ વર્ચો મે યચ્છ પ્રજાં મે યચ્છેતિ પુર ઉપસાદયેત્ સૃષ્ટિર્વા એતદ્યદગ્નિહોત્રં યન્નોપસાદયેત્ પરાચીઃ પ્રજા ઇયુર્યદુપસાદયતિ તસ્માદિદં પ્રજા યતાસ્તસ્માદુપતિષ્ઠન્તેઽગ્નૌ જ્યોતિર્જ્યોતિરગ્ના ઇતિ સાયમગ્નિહોત્રં જુહુયાદ્ગર્ભિણ્યા વાચા ગર્ભં દધાતિ મિથુનયા વાચા ગર્ભં દધાતિ સૂર્યો જ્યોતિર્જ્યોતિસ્સૂર્ય ઇતિ પ્રાતસ્તં ગર્ભિણ્યા વાચા મિથુનયા પ્રજનયતિ યન્નિરુક્તં ચાનિરુક્તં ચ તન્મિથુનં યદ્યજુષા ચ મનસા ચ તન્મિથુનં તદજામ્યાહુત્યોરાગ્નેયી સાયમાહુતિસ્સૌરી પ્રાતરગ્નિઃ પ્રવાપયિતા સૂર્યઃ પ્રજનયિતામ્નસ્સૂર્યે નિમ્રુક્તે સાયમગ્નિહોત્રં જુહુયાદુપોદયઁ સૂર્યસ્ય પ્રાતરગ્નિરેવ પ્રવાપયિત્વા સૂર્યં રાત્ર્યૈ ગર્ભં દધાતિ તં ગર્ભિણ્યા વાચા મિથુનયા પ્રાતઃ પ્રજનયત્યેતં વૈ પ્રજાયમાનં પ્રજા અનુપ્રજાયન્તે પ્ર પ્રજયા પ્ર પશુભિર્જાયતે યસ્યૈવમગ્નિહોત્રં હૂયત એષા વા અગ્નિહોત્રસ્ય સ્થાણુર્યા પૂર્વાહુતિસ્તામતિહાય જુહુયાત્ તમેવ પરિવૃણક્ત્યભિક્રામઁ સાયઁ હોતવ્યં ગર્ભમેવ દધાતિ પ્રતિક્રામં પ્રાતઃ પ્રૈવ જનયતિ તદાહુરભિક્રામમેવ હોતવ્યમભિક્રાન્તેન હિ યજ્ઞસ્યર્ધ્નોતિ યજ્જુહોતિ તદ્દેવાનાં યદુદ્દિશતિ તેન રુદ્રઁ શમયતિ યન્નિમાર્ષ્ટિ તત્ પિતૄણાં યત્ પ્રાશ્નાતિ તન્મનુષ્યાણાં તસ્માદગ્નિહોત્રં વૈશ્વદેવમુચ્યતે

પ્રૈયમેધા વૈ નામ બ્રાહ્મણા આસઁસ્તે સર્વમવિદુસ્તત્ સહૈવાવિદુસ્તેઽગ્નિહોત્ર એવ ન સમરાધયઁસ્તેષાઁ સકૃદેકોઽગ્નિહોત્રમજુહોદ્ દ્વિરેકસ્ત્રિરેકસ્તેષાં યસ્સકૃદજુહોત્ તમિતરા અપૃચ્છતાં કસ્મૈ ત્વં જુહોષીત્યેકધૈવેદમિત્યબ્રવીત્ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતય એવાહં જુહોમીતિ તેષાં યો દ્વિરજુહોત્ તમિતરા અપૃચ્છતાં કસ્મૈ ત્વં જુહોષીત્યગ્નયે ચૈવ સાયં પ્રજાપતયે ચેત્યબ્રવીત્ સૂર્યાય ચ પ્રાતઃ પ્રજાપતયે ચેતિ તેષાં યસ્ત્રિરજુહોત્ તમિતરા અપૃચ્છતાં કસ્મૈ ત્વં જુહોષીત્યગ્નયે સૂર્યાય પ્રજાપતય ઇત્યબ્રવીત્ તેભ્ય એવ સાયં જુહોમિ તેભ્યઃ પ્રાતરિતિ તેષાં યો દ્વિરજુહોત્ સ આર્ધ્નોત્ સ ભૂયિષ્ઠોઽભવત્ । પ્રજયાતીતરૌ શ્રિયાક્રામત્ તસ્ય પ્રજામિતરયોઃ પ્રજે સજાતત્વમુપેતાં તસ્માદ્ દ્વે હોતવ્યે યજુષા ચ મનસા ચ યામેવ સ ઋદ્ધિમાર્ધ્નોત્ તામૃધ્નોતિ યદિ સાયમહુતેઽગ્નિહોત્રે પૂર્વોઽગ્નિરનુગચ્છેદગ્નિહોત્રમધિશ્રિત્યોન્નીયાગ્નિના પૂર્વેણોદ્દ્રુત્યાગ્નિહોત્રેણાનૂદ્રવેદાહુત્યૈવૈનં ચ્યાવયતિ યો બ્રાહ્મણો બહુવિત્સ્યાત્ સ ઉદ્ધરેત્ સર્વેણૈવૈનં બ્રહ્મણોદ્ધરતિ યત્ પુરા ધનમદાયી સ્યાત્ તદ્દદ્યાદચ્યુતેનૈવૈનં ચ્યાવયતિ યદિ પ્રાતરહુતેઽગ્નિહોત્રેઽપરોઽગ્નિરનુગચ્છેદનુગમયિત્વા પૂર્વં મથિત્વાપરમુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિર્યદિ ત્વરેત ॥ પૂર્વમગ્નિમન્વવસાય તતઃ પ્રાઞ્ચમુદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિર્જામિ નુ તદ્યોઽસ્ય પૂર્વોઽગ્નિસ્તમપરં કરોત્યન્યત્રૈવાવસાયાગ્નિં મથિત્વોદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ સૈવ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તસ્તતશ્શ્વોઽગ્નયે તપસ્વતે જનદ્વતે પાવકવત ઇષ્ટિં નિવેપેદ્યદા વા અગ્નિસ્સંતપ્યતેઽથ જાયત ઓષધયઃ પાવકા ઓષધીરેવાસ્મૈ પાવકા ભાગધેયમપિદધાતિ ન ગાર્હમનુબુધ્યતે યદા હ્યેવાસ્મૈ નાપિદધત્યથૈષોઽનુગચ્છતિ યૌ પન્થાના અભિતસ્થૌ દર્શપૂર્ણમાસૌ યા મધ્યે સૃતિસ્તદગ્નિહોત્રમેવં વા અગ્નિહોત્રિણે દર્શપૂર્ણમાસિને સ્વર્ગો લોકોઽનુભાતિ ॥ મનસા વા ઇમાં પ્રજાપતિર્વેદિં પર્યગૃહ્ણાદગ્નિહોત્રિણે તત્ર યત્ કિંચ દદાતિ તદ્બર્હિષ્યં યથાસન્નેષુ નારાશઁસેષુ દદાત્યેવમેષ દદાતિ યત્કિંચ દદાતિ મધ્ય એવ યજ્ઞસ્ય દ્યાવાપૃથિવી એતસ્ય સદોહવિર્ધાને અહોરાત્રાણીધ્મો દિશઃ પરિધયઃ પ્રુષ્વાઃ પ્રોક્ષણીરોષધયો ન હિ યજમાનો યૂપો ન સંભવન્ વદેત્ પશુરેવ ભૂત્વા સંભવત્યહરહર્વૈ પશવસ્સંભવન્તોઽથ મેધ્યા ન રાજન્યસ્યાગ્નિહોત્રમસ્ત્યવ્રત્યો હિ સ હન્તિ વ્રતં ન વિચ્છિન્દ્યાત્ પૌર્ણમાસીં ચ રાત્રીમમાવસ્યાં ચ જુહુયાત્ તે હિ વ્રતં ગોપાયતિ યાન્યહાનિ ન જુહુયાત્ તાન્યસ્ય બ્રાહ્મણાયાગ્ને ગૃહ ઉપહરેયુરગ્નિર્વૈ બ્રાહ્મણોઽગ્ના એવ તજ્જુહોતિ તદસ્ય સ્વદિતમેષ્ટં ભવતિ

વાચા વૈ સહ મનુષ્યા અજાયન્ત તે વાચો દેવાશ્ચાસુરાશ્ચ તે યન્મનુષ્યા અવદઁસ્તદેવાભવન્તે દેવાશ્ચાસુરાશ્ચ પ્રજાપતિમબ્રુવન્નિમે વાવેદમભૂવન્નિતિ સ વાચસ્સત્યં નિરમિમીત ભૂર્ભુવસ્સ્વરિતિ યત્તુરીયમનૃતં તન્મનુષ્યેષુ ન્યદધાદેતદ્વૈ વાચોઽનૃતં યન્મનુષ્યા વદન્તિ ભૂરિતીમામસૃજતાગ્નિં રથંતરં ત્રિવૃતં ગાયત્રીં ભુવરિત્યન્તરિક્ષં વાતં વામદેવ્યં ત્રિષ્ટુભં પઞ્ચદશ સ્વરિતિ દિવઁ સૂર્યં બૃહદેકવિશં જગતીં ભૂર્ભુવસ્સ્વરગ્નૌ જ્યોતિર્જ્યોતિરગ્ના ઇત્યાગ્નિહોત્રં જુહુયાદેતદ્વૈ વાચસ્સત્યમેતન્મિથુનમેતદ્બ્રહ્મ તેનૈવ જુહોતીમા એવૈતદિષ્ટકા ઉપધત્ત ઇમા એવૈતદિષ્ટકા ઉપધાયોત્તમં નાકં રોહત્યુત્તમસ્સમાનાનાં ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રઁ હૂયતે ॥ વાચં યચ્છેદગ્નિહોત્ર ઉન્નીયમાને તપસા વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત યન્ન વ્યાહરત્ તદેવાતપ્યત સૃષ્ટિર્વા એતદ્યદગ્નિહોત્રઁ સૃષ્ટિરેતદ્વ્રતં તા ઉદ્ભવસ્સ્થેત્યુદભાવયદ્યર્હિ બિન્દવ ઇવ સ્યુસ્તર્હ્યવેક્ષેતોદ્ભવસ્સ્થોદહં પ્રજયા પ્ર પશુભિર્ભૂયાસમિત્યુદ્ભૂતિર્વા એતત્ પ્રભૂતિર્યદગ્નિહોત્રમુત્પ્રજયા પ્ર પશુભિર્ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રઁ હૂયતેઽગ્નિનાવેક્ષતે પ્રજનનં વા એતદ્યદગ્નિહોત્રમગ્નિઃ પ્રજનયિતા પ્રૈવ જનયતિ॥ રેતો વા એતદ્યદગ્નિહોત્રં ન સુશૃતં કુર્યાદ્ રેતઃ ક્રૂડયેન્નો અશૃતમન્તરેણૈવ સ્યાદ્રુદ્ર મૃડાનાર્ભવ મૃડ ધૂર્તે નમસ્તેઽસ્ત્વિતિ હુત્વોદઙ્ઙુદ્દિશેદેતાનિ વૈ રુદ્રસ્ય ક્રૂરાણિ નામાનિ તૈરેષ પ્રજા હિનસ્ત્યગ્નિહોત્રે ભાગધેયમિચ્છમાનસ્તાન્યેવાસ્ય પ્રતિનુદતિ તાનિ શમયતિ યર્હ્યયં દેવાઃ પ્રજા અભિમન્યેત સજૂર્જાતવેદો દિવા પૃથિવ્યા હવિષો વીહિ સ્વાહેતિ દ્વાદશ રાત્રીરગ્નિહોત્રં જુહુયાદ્યા વા અગ્નેર્જાતવેદાસ્તનૂસ્તયૈષ પ્રજા હિનસ્ત્યગ્નિહોત્રે ભાગધેયમિચ્છમાનસ્તામેવાસ્ય પ્રીણાતિ તસ્યૈતજ્જુહોતિ। તદજામ્યાહુત્યોરાગ્નેય્યેષાગ્નેયીતરા સંવત્સરં વા એતમિન્ધતેઽગ્નિં વૈશ્વાનરં ન વા એતસ્ય સંવત્સરેઽપ્યસ્તિ ન વૈશ્વાનરે યોઽનાહિતાગ્નિર્યાનિ દારૂણિ તે માસા યે સ્થૂલા અઙ્ગારાસ્તે ઋતવો યેઽણીયાઁસસ્તેઽર્ધમાસા મુર્મુરા અહોરાત્રાણિ યત્ સુવર્ણ જ્યોતિસ્તદ્બાર્હસ્પત્યં યન્ન સુવર્ણં ન લોહિતં તન્મૈત્રં યલ્લોહિતં તદ્વારુણં યત્સધૂમં તદ્વૈશ્વદેવં યત્રાઙ્ગારેષ્વગ્નિર્લેલાયેવ તદસ્યાસ્યમાવિર્નામ તદ્બ્રહ્મ તસ્મિન્ હોતવ્યં મુખેન વા અશ્નાત્યઙ્ગાન્યવત્યાવિઃ પ્રજાસુ ભવતિ શ્વશ્શ્વો વસીયાન્ ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રં હૂયતે

ઓદનપચનો ગાર્હપત્ય આહવનીયો મધ્યાધિદેવનમામન્ત્રણમેષા વૈ વિરાટ્ પઞ્ચપદા તામેવાપ્નોતિ તામવરુન્દ્ધે યસ્ય હ્યેષાવરુદ્ધા સ મનુષ્યાણાઁ શ્રેષ્ઠો ભવતિ યદિ સાયમગ્નિહોત્રસ્ય કાલોઽતિપદ્યેત દોષા વસ્તોસ્સ્વાહેતિ જુહુયાત્ સૈવ તત્રાહુતિસ્તેનાસ્ય તદનતિપન્નં ભવતિ યદિ પ્રાતરગ્નિહોત્રસ્ય કાલોઽતિપદ્યેત દિવા વસ્તોસ્સ્વાહેતિ જુહુયાત્ સૈવ તત્રાહુતિસ્તેનાસ્ય તદનતિપન્નં ભવતિ ન સ્વાહાકારો વા અગ્નિહોત્રસ્યાહુતિં યુવતે યર્હિ વાવ પ્રવદેત્ તર્હિ જુહુયાત્ સ હ્યગ્નિહોત્રસ્ય વષટ્કારસ્સજૂરગ્નિર્દિવા પૃથિવ્યેતિ દ્યાવાપૃથિવી અગ્નિં તાનેવ પ્રીણાતિ તાનવરુન્દ્ધે સજૂર્દેવેન સાવિત્રેતિ ન હિ સવિતુરૃત આહુતિરસ્તિ સજૂઃ પૂષ્ણાન્તરિક્ષેણેતિ પશવો વૈ પૂષા પશવોઽન્તરિક્ષં પશૂનેવાવરુન્દ્રે સજૂ રાત્ર્યેન્દ્રવત્યા સ્વાહેતિ રાત્રીમેવૈતદભિજુહોતિ ન હીન્દ્રાદૃત્ આહુતિરસ્તિ દેવા વૈ પુરાગ્નિહોત્રમહૌષુસ્તસ્માત્ પુરા બૃહન્મહાનજનિ સજૂરહ્નેન્દ્રવતા સ્વાહેતિ બાર્હતં વા અહર્બાર્હતસ્સૂર્યોઽહશ્ચૈવાસ્યૈતત્ સૂર્યશ્ચાભિજિતા અભિહુતૌ ભવત આનુષ્ટુભી વૈ રાત્રી ત્રૈષ્ટુભમહો રાત્રીં ચૈવૈતદહશ્ચાભિજુહોત્યગ્નેઽદાભ્ય જુષસ્વ સ્વાહેત્યુત્તરામાહુતિં જુહોતિ યથાગ્નયે સમવદ્યત્યેવમેવ તદપિપ્રેરગ્ને સ્વાં તન્વમયાન્ દ્યાવાપૃથિવી ઊર્જમસ્માસુ ધેહીતિ તૃણમક્ત્વાનુપ્રહરતિ સઁસ્થિતિરેવૈષા સ્વગાકૃતિરગ્નિહોત્રસ્ય વા એષોઽશાન્તમનુ પ્રજા હિનસ્તિ યત્તૃણમક્ત્વાનુ પ્રહરતિ તેનૈવૈનચ્છમયત્યગ્ને ગૃહપતે જુષસ્વ સ્વાહેતિ સ્રુવેણ ગાર્હપત્યે જુહોતિ યથા પત્નીસ્સંયાજયત્યેવમેવ તદનુ વા એષ એતદ્ધ્યાયતિ યત્ પશ્ચાધિશ્રિત્ય પુરા જુહોતિ યત્ સ્રુવેણ ગાર્હપત્યે જુહોતિ તેનૈવૈનં પ્રીણાત્યનનુધ્યાયિનં કરોત્યસ્યાગ્નિહોત્રી પ્રજાયાં જાયતે શ્વશ્શ્વો વસીયાન્ ભવતિ યસ્યૈવમગ્નિહોત્રઁ હૂયતે

ઉપપ્રયન્તો અધ્વરં મન્ત્રં વોચેમાગ્નયે । આરે અસ્મે ચ શૃણ્વતે ॥
અસ્ય પ્રત્નામનુ દ્યુતઁ શુક્રં દુદુહ્રે અહ્રયઃ । પયસ્સહસ્રસામૃષિમ્ ॥
અગ્નિર્મૂર્ધા દિવઃ કકુત્પતિઃ પૃથિવ્યા અયમ્ । અપાં રેતાઁસિ જિન્વતિ ॥
ઉભા વામિન્દ્રાગ્ની આહુવધ્યા ઉભા રાધસસ્સહ માદયધ્યૈ ॥
ઉભા દાતારા ઇષાં રયીણામુભા વાજસ્ય સાતયે હુવે વામ્ ॥
અયમિહ પ્રથમો ધાયિ ધાતૃભિર્હોતા યજિષ્ઠો અધ્વરેષ્વીડ્યઃ ॥
યમપ્નવાનો ભૃગવો વિરુરુચુર્વનેષુ ચિત્રં વિભ્વં વિશે વિશે ॥
અયં તે યોનિરૃત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ ॥
તં જાનન્નગ્ન આરોહ તતો નો વર્ધયા રયિમ્ ॥
દધિક્રાવ્ણો અકારિષં જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ ॥
સુરભિ નો મુખા કરત્ પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્ ॥
ત્વમગ્ને સૂર્યવર્ચાસ્સં મામયુષા વર્ચસા સૃજ સં ત્વમગ્ને સૂર્યસ્ય જ્યોતિષાગથાસ્સમૃષીણાઁ સ્તુતેન સં પ્રિયેણ ધામ્ના સમહમાયુષા સં વર્ચસા સં પ્રજયા સં રાયસ્પોષેણ ગ્મીય ॥
ઇન્ધાનાસ્ત્વા શતઁ હિંમા દ્યુમન્તસ્સમિધીમહિ ।
વયસ્વન્તો વયસ્વિનં યશસ્વન્તો યશસ્વિનમ્ ।
સુવીરાસો અદાભ્યમગ્ને સપત્નદમ્ભનમ્ ॥
આયુર્ધા અગ્નેઽસ્યાયુર્મે ધેહિ વયોધા અગ્નેઽસિ વયો મે ધેહિ તનૂપા અગ્નેઽસિ તન્વં મે પાહિ ॥ યન્મે અગ્ન ઊનં તન્વસ્તન્મ આપૃણાગ્નેસ્સમિદસ્યભિશસ્ત્યા મા પાહિ સોમસ્ય સમિદસિ પરસ્પા મ એધિ યમસ્ય સમિદસિ મૃત્યોર્મા પાહ્યગ્ને યત્તે તપસ્તેન તં પ્રતિતપ યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મોઽગ્ને યત્તે શોચિસ્તેન તં પ્રતિશોચ યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મોઽગ્ને યત્તે તેજસ્તેન તં પ્રતિતિત્યગ્ધિ યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મોઽગ્ને યત્તેઽર્ચિસ્તેન તં પ્રત્યર્ચ યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મોઽગ્ને યત્તે હરસ્તેન તં પ્રતિહર યોઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મોઽગ્ને રુચાં પતે નમસ્તે રુચે મયિ રુચં ધેહિ ચિત્રાવસો સ્વસ્તિ તે પારમશીયાર્વાગ્વસો સ્વસ્તિ તે પારમશીય

વેત્થા હિ વેધો અધ્વનઃ પથશ્ચ દેવાઞ્જસા । અગ્ને યજ્ઞેષુ સુક્રતો ॥
અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ ।
યુયોધ્યસ્મજ્જુહુરાણમેનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમૌક્તિં વિધેમ ॥
આ તૂ ન ઇન્દ્ર વૃત્રહન્નસ્માકમર્ધમાગહિ । મહાન્મહીભિરૂતિભિઃ ॥
ત્વં મહાઁ ઇન્દ્ર તુભ્યઁ હ ક્ષા અનુ ક્ષત્રં મઁહના મન્યત દ્યૌઃ ।
ત્વં વૃત્રઁ શવસા જઘન્વાન્ સૃજસ્સિધૂઁરહિના જગ્રસાનાન્ ॥
ઋતાવાનં વૈશ્વાનરમ્ ॥ વૈશ્વાનરસ્ય સુમતૌ સ્યામ ॥
અગ્ને દા દાશુષે રયિં વીરવન્તં પરીણસમ્ । શિશીહિ નસ્સૂનુમતઃ ॥
ત્વદ્ધિ પુત્ર સહસો વિ પૂર્વીર્દેવસ્ય યન્તૂતયો વિ વાજાઃ ॥
ત્વં દેહિ સહસ્રિણં રયિં નોઽદ્રોઘેન વચસા સત્યમગ્ને ।
દીર્ઘસ્તે અસ્ત્વઙ્કુશો યેના વસુ પ્રયચ્છસિ । યજમાનાય સુન્વતે ॥
આ તૂ ભર માકિરેતત્ પરિષ્ઠાદ્વિદ્મા હિ ત્વા વસુપતિં વસૂનામ્ ॥
ઇન્દ્ર યત્તે માહિનં દત્રમસ્ત્યસ્મભ્યં તદ્ધર્યશ્વ પ્રયન્ધિ ॥
પ્ર તત્તે અદ્ય શિપિવિષ્ટ નામાર્યશ્શઁસામિ વયુનાનિ વિદ્વાન્ ॥
તં ત્વા ગૃણામિ તવસમતવ્યાન્ ક્ષયન્તમસ્ય રજસઃ પરાકે ॥
વષટ્ તે વિષ્ણ આસ આ કૃણોમિ તન્મે જુષસ્વ શિપિવિષ્ટ હવ્યમ્ ।
વર્ધન્તુ ત્વા સુષ્ટુતયો ગિરો મે યૂયં પાત સ્વસ્તિભિસ્સદા નઃ ॥
ત્યામગ્ને વાજસાતમં વિપ્રા વર્ધન્તિ સુષ્ટતમ્ । સ નો રાસ્વ સુવીર્યમ્ ॥
અયં નો અગ્નિર્વરિવઃ કૃણોત્વયં મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ ।
અયં વાજં જયતુ વાજસાતા અયઁ શત્રૂઞ્જયતુ જર્હૃષાણઃ ॥
ત્વમગ્ને વ્રતપા અસિ ॥ યદ્વો વયમ્

કૃણુષ્વ પાજઃ ॥
સ તે જાનાતિ સુમતિં યવિષ્ઠ ય ઈવતે બ્રહ્મણે ગાતુમૈરત્ ॥
વિશ્વાન્યસ્મૈ સુદિનાનિ રાયો દ્યુમ્નાન્યર્યો વિ દુરો અભિદ્યૌત્ ॥
સેદગ્ને અસ્તુ સુભગસ્સુદાનુર્યસ્ત્વા નિત્યેન હવિષા ય ઉક્થૈઃ ।
પિપ્રીપતિ સ્વ આયુષિ દુરોણે વિશ્વેદસ્મૈ સુદિના સાસદિષ્ટિઃ ॥
અર્ચામિ તે સુમતિં ઘોષ્યર્વાક્ સં તે વાવાતા જરતામિયં ગીઃ ।
સ્વશ્વાસ્ત્વા સુરથા માર્જયેમાસ્મે ક્ષત્રાણિ ધારયેરનુ દ્યૂન્ ।
ઇહ ત્વા ભૂર્યાચરેદુપ ત્મન્ દોષાવસ્તર્દીદિવાઁસમનુ દ્યૂન્ ।
ક્રીડન્તસ્ત્વા સુમનસસ્સપેમાભિ દ્યુમ્ના તસ્થિવાઁસો જનાનામ્ ॥
યસ્ત્વા સ્વશ્વસ્સહિરણ્યો અગ્ન ઉપયાતિ વસુમતા રથેન ॥
તસ્ય ત્રાતા ભવસિ તસ્ય સખા યસ્ત આતિથ્યમાનુષગ્ જુજોષત્ ॥
મહો રુજામિ બન્ધુતા વચોભિસ્તન્મા પિતુર્ગોતમાદન્વિયાય ।
ત્વં નો અસ્ય વચસશ્ચિકિદ્ધિ હોતર્યવિષ્ઠ સુક્રતો દમૂનાઃ ॥
અસ્વપ્નજસ્તરણયસ્સુશેવા અતન્દ્રાસોઽવૃકા અશ્રમિષ્ઠાઃ ॥
તે પાયવસ્સધ્ર્યઞ્ચો નિષદ્યાગ્ને તવ નઃ પાન્ત્વમૂર ॥
યે પાયવો મામતેયં તે અગ્ને પશ્યન્તો અન્ધં દુરિતાદરક્ષન્ ।
રરક્ષ તાન્ સુકૃતો વિશ્વવેદા દિપ્સન્ત ઇદ્રિપવો નાહ દેભુઃ ॥
ત્વયા વયઁ સધન્ય૨સ્ત્વોતાસ્તવ પ્રણીત્યશ્યામ વાજાન્ ।
ઉભા શઁસા સૂદય સત્યતાતેઽનુષ્ઠુયા કૃણુહ્યહ્રયાણ ॥
અયા તે અગ્ને સમિધા વિધેમ પ્રતિ સ્તોમઁ શસ્યમાનં ગૃભાય ।
દહાશંસો રક્ષસઃ પાહ્યસ્માન્ દ્રુહો નિદા મિત્રમહો અવદ્યાત્

ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયામગ્નિહોત્ર--બ્રાહ્મણં નામ ષષ્ઠં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્