કામસૂત્ર · અધ્યાય 2.2

સંપ્રયોગાઙ્ગં ચતુઃષષ્ટિર્ ઇત્ય્ આચક્ષતે. ચતુઃષષ્ટિ-પ્રકરણત્વાત્.

શાસ્ત્રમ્ એવેદં ચતુઃષષ્ટિર્ ઇત્ય્ આચાર્ય-વાદઃ.

કલાનાં ચતુઃષષ્ટિત્વાત્ તાસાં ચ સંપ્રયોગાઙ્ગ-ભૂતત્વાત્ કલા-સમૂહો વા ચતુઃષષ્ટિર્ ઇતિ. ઋચાં દશતયીનાં ચ સંજ્ઞિતત્વાત્. ઇહાપિ તદ્-અર્થ-સંબન્ધાત્. પઞ્ચાલ-સંબન્ધાચ્ ચ બહ્વ્-ઋચૈર્ એષા પૂજાર્થં સંજ્ઞા પ્રવર્તિતા ઇત્ય્ એકે.

આલિઙ્ગન-ચુમ્બન-નખ-ચ્છેદ્ય-દશન-ચ્છેદ્ય-સંવેશન-સીત્:કૃત-પુરુષાયિતૌપરિષ્ટકાનામ્ આષ્ટાનામ્ અષ્ટધા વિકલ્પ-ભેદાદ્ અષ્ટાવ્ અષ્ટકાશ્ ચતુઃષષ્ટિર્ ઇતિ બાભ્રવીયાઃ.

વિકલ્પ-વર્ગાણામ્ અષ્ટાનાં ન્યૂનાદિકત્વ-દર્શનાત્ પ્રહણ-વિરુત-પુરુષોપસૃપ્તિ-ચિત્ર-રતાદીનામ્ અન્યેષામ્ અપિ વર્ગાણામ્ ઇહ પ્રવેશનાત્ પ્રાયો-વાદો ઽયમ્. યથા સપ્ત-પર્ણો વૃક્ષઃ પઞ્ચ-વર્ણો બલિર્ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

તત્રા:સમાગતયોઃ પ્રીતિ-લિઙ્ગ-દ્યોતનાર્થમ્ આલિઙ્ગન-ચતુષ્ટયમ્. [1] સ્પૃષ્ટકમ્ [2] વિદ્ધકમ્ [3] ઉદ્ઘૃષ્ટકમ્ [4] પીડિતકમ્ ઇતિ.

સર્વત્ર સંજ્ઞાર્થેનૈવ કર્માતિદેશઃ.

સંમુખાગતાયાં પ્રયોજ્યાયામ્ અન્યાપદેશેન ગચ્છતો ગાત્રેણ ગાત્રસ્ય સ્પર્શનં [1] સ્પૃષ્ટકમ્.

પ્રયોજ્યં સ્થિતમ્ ઉપવિષ્ટં વા વિ:જને કિં ચિદ્ ગૃહ્ણાતિ પયો-ધરેણ વિદ્ધ્યેત્. નાયકો ઽપિ તામ્ અવપીડ્ય ગૃહ્ણીયાદ્ ઇતિ [2] વિદ્ધકમ્.

તદ્ ઉભયમ્ અન્:અતિ:પ્રવૃત્ત-સંભાષણયોઃ.

તમસિ જન-સંબાધે વિ:જને વાથ શનકૈર્ ગચ્છતોર્ નાતિ:હ્રસ્વ-કાલમ્ ઉદ્ઘર્ષણં પરસ્-પરસ્ય ગાત્રાણામ્ [3] ઉદ્ઘૃષ્ટકમ્.

તદ્ એવ કુડ્ય-સંદેશેન સ્તમ્ભ-સંદેશેન વા સ્ફુટકમ્ અવપીડયેદ્ ઇતિ [4] પીડિતકમ્.

તદ્ ઉભયમ્ અવગત-પરસ્પરાકારયોઃ.

[1] લતાવેષ્ટિતકં [2] વૃક્ષાધિરૂઢકં [3] તિલ-તણ્ડુલકં [4] ક્ષીર-નીરકમ્ ઇતિ ચત્વારિ સંપ્રયોગ-કાલે..2.2.15 લતેવ શાલમ્ આવેષ્ટયન્તી ચુમ્બનાર્થં મુખમ્ અવનમયેત્. ઉદ્ધૃત્ય મન્દ-સીત્કૃતા તમ્ આશ્રિતા વા કિંચિદ્ રામણીયકં પશ્યેત્ તલ્ [1] લતાવેષ્ટિતકમ્.

ચરણેન ચરણમ્ આક્રમ્ય દ્વિતીયેનોરુ-દેશમ્ આક્રમન્તી વેષ્ટયન્તી વા તત્-પૃષ્ઠ-સક્તૈક- બાહુર્ દ્વિતીયેનાંસમ્ અવનમયન્તી ઈષન્ મન્દ-સીત્કૃત-કૂજિતા ચુમબનાર્થમ્ એવાધિરોઢુમ્ ઇચ્છેદ્ ઇતિ [2] વૃક્ષાધિરૂઢકમ્.

તદ્ ઉભયમ્ સ્થિત-કર્મ.

શયન-ગતાવ્ એવોરુ-વ્યત્યાસં ભુજ-વ્યત્યાસં ચ સ:સંઘર્ષમ્ ઇવ ઘનં સંસ્વજેતે તત્ [3] તિલ-તણ્ડુલકમ્.

રાગાન્ધાવ્ અન્:અપેક્ષિતાત્યયૌ પરસ્પરમ્ અનુવિશત ઇવોત્સઙ્ગ-ગતાયામ્ અભિમુખોપવિષ્ટાયાં શયને વેતિ [4] ક્ષીર-જલકમ્.

તદ્ ઉભયં રાગ-કાલે.

ઇત્ય્ ઉપગૂહન-યોગા બાભ્રવીયાઃ.

સુવર્ણનાભસ્ય ત્વ્ અધિકમ્ એકાઙ્ગોપગૂહન-ચતુષ્ટયમ્.

તત્રોરુ-સંદંશેનૈકમ્ ઊરુમ્ ઊરુદ્વયં વા સર્વપ્રાણં પીડયેદ્ ઇત્ય્ ઊરૂપગૂહનમ્[1].

જઘનેન જઘનમ્ અવપીડ્ય પ્રકીર્યમાણ-કેશ-હસ્તા નખ-દશન-પ્રહણન-ચુમ્બન- પ્રયોજનાય તદ્ ઉપરિ લઙ્ઘયેત્ તજ્ જઘનોપગૂહનમ્[2].

સ્તનાભ્યામ્ ઉરઃ પ્રવિશ્ય તત્રૈવ ભારમ્ આરોપયેદ્ ઇતિ સ્તનાલિઙ્ગનમ્[3].

મુખે મુખમ્ આસજ્યાક્ષિણી અક્ષ્ણોર્ લલાટેન લલાટમ્ આહન્યાત્ સાલલાટિકા[4].

સંવાહનમ્ અપ્ય્ ઉપગૂહન-પ્રકારમ્ ઇત્ય્ એકે મન્યન્તે. સંસ્પર્શત્વાત્.

પૃથક્-કાલત્વાદ્ ભિન્ન-પ્રયોજનત્વાદ્ અ:સાધારણત્વાન્ નેતિ વાત્સ્યાયનઃ

પૃચ્છતાં શૃણ્વતાં વાપિ તથા કથયતામ્ અપિ. ઉપગૂહ-વિધિં કૃત્સ્નં રિરંસા જાયતે નૃણામ્..

યે ઽપિ હ્ય્ અ:શાસ્ત્રિતાઃ કેચિત્ સંયોગા રાગ-વર્ધનાઃ. આદરેણૈવ તે ઽપ્ય્ અત્ર પ્રયોજ્યાઃ સાંપ્રયોગિકાઃ..

શાસ્ત્રાણાં વિષયસ્ તાવદ્ યાવન્ મન્દ-રસા નરાઃ. રતિચક્રે-પ્રવૃત્તે તુ નૈવ શાસ્ત્રમ્ ન ચ ક્રમઃ..