કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 89

॥ઋષય ઊચુઃ॥
સંક્ષેપતઃ સદાચારો વિશેષો રાજનીતિષુ।
શ્રુતસ્ત્વદ્વચનાદૌર્વઃ સગરાય યથોક્તવાન્

વિષ્ણુધર્મોત્તરે તન્ત્રે બાહુલ્યં સર્વતઃ પુનઃ।
દ્રષ્ટવ્યસ્તુ સરાચારો દ્રષ્ટવ્યાસ્તે પ્રસાદતઃ

ભૂયો નઃ સંશયો યોઽસ્તિ તદનુક્તં ત્વયા પુરા।
છિન્ધિ વિપ્રેન્દ્ર પૃચ્છામઃ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ શ્રૂયતે વેદલોકયોઃ।
વેતાલભૈરવૌ યાતૌ પુરા વૈ તપસે ગિરિમ્

પૂર્વસ્ત્વકૃતદરૌ તૌ તયોઃ પુત્રા ન ચ શ્રુતાઃ।
ન જાતા અથવા જાતા યદિ નાના દ્વિજોત્તમ।
તેષાં તુ સમ્યગિચ્છામિ શ્રોતું સ સ્થાનમુત્તમમ્

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ નિશ્ચિતં ચેતિ સત્તમાઃ।
સ્વપુત્રૈર્ભ્રાતૃપુત્રૈર્વા પુત્રવન્તો હિ સ્વર્ગતાઃ

જાતાપત્યૌ ચ તૌ વિપ્રા ધીરૌ વેતાલભૈરવૌ।
તયોર્વંશાન્ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૃણ્વન્તુ ચ મહર્ષયઃ

સમ્યક્ સિદ્ધિમવાપ્યૈવ યદા વેતાલભૈરવૌ।
હરસ્ય મન્દિરં પ્રાપ્તૌ કૈલાસં પ્રતિહર્ષિતૌ

તદા હરસ્ય વચનાન્નન્દી તૌ રહસિ દ્વજાઃ।
પ્રાહેદં વચનં તથ્યં સાન્ત્વયન્નિવં બોધકૃત્

॥નન્દ્યુવાચ॥
અપુત્રૌ પૂત્રજનને ભવન્તૌ શઙ્કરાત્મજૌ।
યતતાં જાતપુત્રસ્ય સર્વત્ર સુલભા ગતિઃ

પુન્નામ નરકં પુત્રવિહીનઃ પરિપશ્યતિ।
ન તપોભિર્ન ધર્મેણ તન્મોચયિતુમીશ્વરઃ

કેવલાત્ પુત્રજનનાત્ તસ્માન્મોક્ષઃ પ્રજાયતે।
તદુત્પાદયતાં પુત્રં ભવન્તૌ દેવયોનિષુ

અમર્ત્યતા તુ યુવયોઃ ક્ષોરપાનાદજાયત।
કાત્યાયન્યાસ્તતઃ પુત્રાનમર્ત્યાઃ સ્વસમા યતઃ

તસ્માદ્ યથા તથા પુત્રાનુત્પાદ્ય સુરયોનિષુ।
પ્રિયૌ ભવન્તૌ શિવયોર્ભવનં ન ચિરાદિતિ

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
તસ્યેતિ વચનં શ્રુત્વા નન્દિનઃ પ્રીતમાનસૌ।
એવમેવ કરિષ્યાવો નન્દિનં ચેત્યભાષતામ્

તતસ્તૌ સતતં કૃત્વા નન્દિનૌ વચનં હૃદિ।
અચેષ્ટતાં સ્વપુત્રાર્થે વ્રજન્તૌ તાવિતસ્તતઃ

અથૈકદા ભૈરવોઽસૌ ઉર્વશીમપ્સરોવરામ્।
હિમવત્-પર્વતપ્રસ્થે દદર્શ સુમનોહરામ્

અથ તાં કામુકો ભૂત્વા યયાચે સુરતોત્સવમ્।
વેશ્યાભાવાચ્ચ સુપ્રીતા સા યથેચ્છમુવાચ તમ્

તતસ્તસ્યાં ભૈરવસ્તુ ચકાર સુરતોત્સવમ્।
પ્રીતાયામુર્વશીદેવ્યાં સુપ્રીતોઽભૂચ્ચ કેલિભિઃ

સુપ્રીતાયામથોર્વશ્યાં તેજોંભિર્ભૈરવસ્ય તુ।
સદ્યોજાતોઽભવત્ પુત્રો બાલસૂર્યસમપ્રભઃ

તં તુ પુત્ર પરિત્યજ્ય યયૌ સ્વસ્થાનમુર્વશી।
આદાય તનયં પશ્ચાદ્ ભૈરવઃ સ્વપદં યયૌ

સંસ્કૃત્ય તનયં તં તુ ભૈરવો મોદસંયુતઃ।
સુવેશમિતિ તન્નામ ચકાર સગણાધિપઃ

અથ તં જાતવયસં શક્રસૂર્યસમપ્રભમ્।
વિદ્યાધરાધિપત્યે કુ સુવેશમભ્યષેચયત્

સ તુ વિદ્યાધરાધ્યક્ષસ્તનયામતિસુન્દરીમ્।
યેમે ગન્ધર્વરાજસ્ય ધૃતરાષ્ટ્રાહ્વયસ્ય ચ

તસ્યાં તસ્ય સુતો જજ્ઞે રુરુર્ન્નામ મનોહરઃ।
રુરોસ્તુ તનયો બાહુર્મૈનાક્યામભ્યજાયત

બાહોસ્તુ પુત્રાશ્ચત્વારસ્તપનોઽઙ્ગદ ઈશ્વરઃ।
કુમુદોઽભૂત્ કનીયાંસ્તુ ચાર્વત્યાં તુ મનોહરઃ

કુમદસ્ય સુતો જજ્ઞે દેવસેનો મહાબલઃ।
સ દેવસેનઃ પૃથિવીમવતીર્ય મનોહરઃ

માન્ધાતુર્યૌ વનાશ્વસ્ય તનયાં કેશિનીં મુહુઃ।
વરયામાસ ભાર્યાર્થે મૃદ્વઙ્ગીમપ્સરઃ સમામ્

યૌવનાશ્વોઽપિ માન્ધાતા શક્રસ્ય વચનાદ્ દદૌ।
કેશિનીં તનયાં સ્વીયાં દેવસેનાય વાઞ્છયા

કેશિનીમુપયમ્યા દેવસેનસ્તયા સહ।
વારાણસ્યાં શમ્ભુપુર્યાં હરમારાધયચ્છિવમ્

આરાધિતો હરઃ પ્રીતસ્તસ્યેષ્ટં પ્રદદૌ વરમ્।
સોઽપ્યાદદે હરાત્ તસ્માદિષ્ટમેવ વરત્રયમ્

યાવચ્ચ સૂર્યો ભવિતા તાવત્ સ્થાસ્યતિ સંતતિઃ।
અસ્યામેવ નગય્ર્યાં યે મદ્વંશસ્યાપિ રાજતા

પ્રસન્નો મમ વંશે ત્વં નિત્યમેવ ભવિષ્યસિ।
ઇત્યાદાય વરં સોઽપિ દેવસેનો મહાકૃતી

શઙ્કરસ્ય પ્રસાદેન ચિરં તાં બુભુજે પુરીમ્।
દેવસેનોઽથ કેશિન્યાં જનયામાસ પુત્રકાન્

યૂયં શૃણુત સપ્તૈતાન્નામતઃ કીર્તિતાંસ્તથા।
સુમના વસુદાનશ્ચ ઋતુઘૃગ્ યવનઃ કૃતી

નીલો વિવેકી હ્યેતે વૈ સર્વશાસ્ત્રવિશારદાઃ।
સર્વે વંશકરાઃ પુત્રા દેવસેનસ્ય સત્તમાઃ

અથ કાલે તુ સંપ્રાપ્તે દેવસેનોઽપિ ભાર્યયા।
પુત્રેષ રાજ્યં નિઃક્ષિપ્ય યાતો વિદ્યાધરક્ષયમ્

તતસ્તે તસ્ય તનયાઃ કૃત્વા સુતનસં નૃપમ્।
વસુદાનાદયઃ સર્વે બુભુજુશ્ચોત્તમાં શ્રિયમ્

જાતાઃ સુમનસઃ પુત્રાસ્ત્રયઃ શૂરા મહાબલાઃ।
સુમતિશ્ચ વિરૂપશ્ચ સત્યઃ શાસ્ત્રાર્થપારગાઃ

સુમતેરભવત્ કન્યા સુતઃ સત્યસ્ય ડિણ્ડિમઃ।
વિરૂપસ્યાભવદ્ ગાધર્ગાધેર્મિત્રોઽભવત્ સુતઃ

તેષાં કલ્પોઽભવદ્રાજા કલ્પાતુ તુ વિજયોઽભવત્।
યો વિજિત્ય ક્ષિતિં સર્વાં પાર્થિવાન્ ભૂરિતેજસઃ

શક્રસ્યાનુમતે ચક્રે ખાણ્ડવં શતયોજનમ્।
યત્ સવ્યસાચી હ્યદહત્ પાણ્ડુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્।
આવહત્ પરમાં પ્રીતિં જ્વલનસ્ય મહાત્મનઃ

॥ઋષય ઊચુ:॥
કથં સ ખાણ્ડવં ચક્રે વિજયઃ શતયોજનમ્।
તદ્ વયં શ્રોતુમિચ્છામઃ કથયસ્ય તપોધન

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
સોમવંશેઽભવદ્રાજા મહાબલપરાક્રમઃ।
ધીરઃ સુદર્શનો નામ ચારુરૂપઃ પ્રતાપવાન્

સ વૈ હિમવતો નાતિદૂરે ભઙ્ક્ત્વા મહાવનમ્।
સિંહાન્ વ્યાઘ્રાન્ સમુત્સાર્ય ક્વચિચ્ચાપિ તપોધનાન્

ખાણ્ડવીં નામ નગરીમકરીત્ તત્ર શોભનામ્।
ત્રિંશદ્યોજન વિસ્તીર્ણામાયતાં શતયોજનામ્

ઉચ્ચપ્રાકારસંયુક્તાં સાટ્ટાલમ્બુદતોરણામ્।
નિમ્નાભિરતિદીર્ઘાભિઃ પરિખાભિઃ સમાવૃતામ્

અઘૃષ્યામપરૈર્વીરૈર્નાનાજનસમાવૃતામ્।
દીર્ઘિકાભિશ્ચોપવનૈર્બહુભિશ્ચાપ્સરોગણૈઃ

આકીર્ણાં ચ તથારામૈરુત્તમૈરપિ માનવૈઃ।
સોત્સવાઃ સતતં યત્ર જના દેવાન્ દિવિ સ્થિતાન્

સ્પર્ધન્તે સ્મ મુદા યુક્તા આદ્યા-ભોગસમન્વિતાઃ।
સ વૈ સુદર્શનો રાજા ખાત્વા ભૂમિં વિદાર્ય ચ

ગઙ્ગાં કનખલાં દેવીં વાહયામાસ ખાણ્ડવીમ્।
સંપ્લાવ્યાખાણ્ડવીમધ્યં તેન ખાતૈશ્ચ વર્ત્મભિઃ

વક્રાનુવક્રગા ભૂત્વા યાતિ સીતાં નદીં પ્રતિ।
સ જિત્વા સકલાન્ ભૂપાન્ વિત્તાન્યાહૃદય ભૂરિશઃ

વશીચકાર ખાણ્ડવ્યાં મધ્યે રત્નૈરનેકશઃ।
અન્યેષાં નગરેભ્યસ્તુ જનાનાનીય ભૂપતિઃ

ખાણ્ડવ્યાં વાસયામાસ હઠાદપિ સુદર્શનઃ।
દેવદાનવગન્ધર્વાઞ્ જિત્વા જિત્વા યુધા કૃતી

દેવવૃક્ષં દેવરત્નં દેવીં ચાપિ તથૌષધિમ્।
ખાણ્ડવ્યાં રોપયામાસ સ ભૂપાલઃ સુદર્શનઃ

વિષ્ણુસ્તોઽપિ વૈ વિષ્ણુર્નૃપતિં તં સુદર્શનમ્।
કૃતાપકારં ચ બહુધા દેવાનાં ચ તથા નૃણામ્

વારાણસીપતિં વીરં વિજયં જયશાલિનમ્।
યુદ્ધાય કૃતસાચિવ્યં તદ્વૈરે સમયોજયત્

વિજયો વિવરં પ્રાપ્ય મહાબલપરાક્રમઃ।
સુદર્શનસ્ય નૃપતેરવસ્કન્દમથાકરોત્

નાસહત્ સ હ્યવસ્કન્દં વિજયસ્ય સુદર્શનઃ।
ચતુરઙ્ગબલેનાશુ યુદ્ધાયાભિમુખોઽભવત્

વિજયો રથમારુહ્ય નિયોજ્ય ચતુરઙ્ગિણીમ્।
તતઃ સુદર્શનં યોદ્ધું સમ્મુખોઽભવદઞ્જસા

તદા મહાયુદ્ધમાસીદ્વિજયેન મહાત્મના।
સુદર્શનસ્ય નૃપતેર્વૃત્રવાસવયોર્યથા

સુદર્શનસ્ય સેનાનાં રુમણ્વાન્નામ વીર્યવાન્।
કાંચનં રથમારુહ્ય વિજયસંમુખોઽભ્યયાત્

અક્ષૌહિણ્યસ્તુ સપ્તાસ્ય પરિવાર્ય સમન્તતઃ।
વ્યધમત્તાં શત્રિસેનાં યાવતીમુદ્યતાયુધઃ

વિજયસ્ય ચ સેનાનીઃ સઞ્જયઃ સ રિપુઞ્જયઃ।
નાગાનીકેન જગ્રાહ રુમણ્વન્તં સસૈનિકમ્

તયોર્મહદભૂદ્ યુદ્ધં સેનાન્યોર્વીરયોર્મહત્।
વવર્ષ શરવર્ષેણ રુમણ્વાનથ સંજયમ્

કુર્વંશ્ચાપિ મહાનાદં ગજં દૃષ્ટ્વૈવ કેશરી।
રુમણ્વાનથ વિશત્યા બા ણૈર્વિધ્વાથ સઞ્જયમ્

ક્ષુરપ્રેણ ધનુસ્તસ્ય ચિચ્છેદ કૃતહસ્તવત।
સોઽપિ કાર્મુકમાદાય તદાઽન્યત્ સંજયસ્ત્રિભિઃ

બાણૈર્વિવ્યાધ ભલ્લેન ધનુશ્ચિચ્છેદ તત્ક્ષણાત્।
શતાન્યષ્ટૌ ચ નાગાનાં સહસ્રાણિ ચ પંચષટ્

પત્તીનાં વાજિનાં ત્રીણિ સહસ્રાણિ સમન્તતઃ।
સંજયો નિર્જઘાનાશુ બાણવર્ષૈઃ સુદારુણૈઃ

અથાન્યદ્ ધનુરાદાય રુમણ્વાન્ કુપિતો ભૃશમ્।
ભલ્લેન સારથેરસ્ય શિરઃ કાયાદપાહરત્

હયાંશ્ચાસ્ય ચતુર્ભિંસ્તુ બાણૈર્નિન્યે યમક્ષયમ્।
ચતુરઃ પંચભિર્બાણૈરવિધ્યચ્ચાપિ શઞ્જયમ્

સંજયોઽપ્યતિવેગેન ગદામાદાય તત્ ક્ષણાત્।
અવતીર્ય રથોપસ્થાદ્રુમણ્વન્તમધાવત

સ ધાવન્તં સઞ્જયં તં રુમણ્વાન્ દ્રુતહસ્તવત્।
શરવર્ષેણ સઞ્છાદ્ય વારયામાસ સંજયમ્

ગદાયા ભ્રામણેનાસૌ નિવાર્ય શરવર્ષણમ્।
આસસાદ રુમણ્વન્તં કેસરીવ મહાગજમ્

આસાદ્ય તાં ગદાં ગુર્વીમાવિધ્યાતીવ સઞ્જયઃ।
એકેનૈવ પ્રહારેણ સરથં તં વ્યપોથયત્

સ પપાત મહાવીરઃ પૃથિવ્યાં ગદયા હતઃ।
વજ્રહતો યથા શાલઃ પ્રફુલ્લો વનમધ્યગઃ

રુમણ્વન્તં નિપતિતં દૃષ્ટ્વા રાજા સુદર્શનઃ।
શોક-કોપસમાવિષ્ટઃ સધૂમ ઇવ પાવકઃ

જજ્વાલાકુલદેહોઽપિ ક્રોધેનાતીવ સંયુતઃ।
આરુહ્ય જવનૈરશ્વૈર્યુક્તં વૈયાઘ્રકૃત્તિના

રથં કાંચન-ચિત્રાંગં સિંહધ્વજ-વિભૂષિતમ્।
આમુક્તો ધનુરાદાય વિસ્ફાર્ય ચ પુનઃ પુનઃ

સસૈન્યઃ સઞ્જયં રાજા સમાદ્રવત વેગવાન્।
અથાસ્ય નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈઃ સેનામગ્રગતાં ભૃશમ્

ન્યહનત્ સકલાં રાજા મૃગાનિવ મૃગાધિપઃ।
એકામક્ષૌહિણીમગ્રગામિનીં વિપુલૌજસામ્

ક્રોશદ્વયેન ન્યહનત્ તામંસીવ દિવાકરઃ।
હત્વા ચાક્ષોહિણીમેકામાસાદ્ય સંજયં નૃપઃ

બાણૈઃ ષષ્ટ્વા તુ વિવ્યાધ ધ્વજમેકેન ચિચ્છિદે।
સંજયોઽપ્યથ વિંશત્યા હૃદિ વિદ્ધ્વા સુદર્શનમ્

લલાટે ત્વેકબાણેન પ્રાવિધ્યત્ કૃતહસ્તવત્।
ક્ષુરપ્રેણાસ્ય કોદણ્ડં છિત્ત્વા રાજ્ઞઃ પ્રતાપવાન્

સારથિં દશભિર્બાણૈઃ પુનર્વિવ્યાધ સઞ્જયઃ।
કોદણ્ડમન્યમાદાય તદા રાજા સુદર્શનઃ

શરવર્ષેણ તીવ્રેણ વવર્ષાતીવ સઞ્જયમ્।
તયોર્મહદ્ભૂદ્ યુદ્ધં મુનિવિસ્મયકારકમ્

શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈર્ભૃશં તીક્ષ્ણૈર્બલિવાસવયોરિવ।
તતઃ સુદર્શનો રાજા ભલ્લેનાસ્ય દૃઢં ધનુઃ

ચિચ્છેદ સારથિં ચાસ્ય જઘાન નિશિતૈઃ શરૈઃ।
સ્વયં સંયમ્ય વાહાન્ સ સઞ્જયઃ પરવીરહા

ધનુરન્યત્ સમાદાય પરિવાર્ય સુદર્શનમ્।
વિવ્યાધ દશભિર્બાણૈર્ધનુરપ્યચ્છિનદ્ દૃઢમ્

શરાસનાન્તરં રાજા સમાદાય સુદર્શનઃ।
સઞ્જયસ્ય ચતુર્વાહાઞ્છરૈર્નિન્યે યમક્ષયમ્

મુષ્ટૌ ધનુશ્ચ ચિચ્છેદ તં ચ વિવ્યાધ પંચભિઃ।
વિરથશ્છિન્નવાહશ્ચ સઞ્જયઃ ખડ્ગચર્મણી

આદાય સમ્મુખં રાજ્ઞોઽભ્યદ્રવત્ કુપિતો ભૃશમ્।
તસ્ય ચાપં તતઃ ખડ્ગં ક્ષુરપ્રેણ સુદર્શનઃ

દ્વિધા ચિચ્છેદ ભલ્લેન ચર્મ ચાપ્યચ્છિનત્તદા।
અથ દ્રુતં તદોપેત્ય સઞ્ઞયઃ સ્યન્દનોત્તમમ્

સુદર્શનસ્ય સૂતં તુ કરાભ્યાં પાતયત્ ક્ષિતૌ।
રથાભ્યાશે ગતસ્યાસ્ય સઞ્જયસ્ય સુદર્શનઃ

શિરશ્ચિચ્છેદ ખડ્ગેન તતોઽસૌ ન્યપતદ્ ભુવિ।
સ પપાત તદા તસ્ય રથાભ્યાશે મહાબલઃ

કૃત્તઃ પરશુનાઽરણ્યે પુષ્પિતઃ શાલવૃક્ષવત્।
સઞ્જયં પતિતં દૃષ્ટ્વા વિજયઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

મહતા શઙ્ખનાદેન નાદયંસ્તુ નભઃસ્થલમ્।
રથેન સ્વર્ણચિત્રેણ વ્યાઘ્રચર્મવિરાજિના

કેતુના વૃષભેણાથ યોજનાર્ધોચ્છ્રિતેન ચ।
નાદયન્ કકુભઃ સર્વા રથૌઘપરિવેષ્ટિતઃ

વિમુઞ્ચઞ્છરવર્ષાણિ સસાદ ચ સુદર્શનમ્।
આસાદ્ય તં નૃપં ભૂપો વિજયઃ પરવીરહા

હૃદિ વિદ્ધ્વા ત્રિભિર્બાણૈસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્।
સુદર્શનોઽપિ વિજયં નદન્તં કુંજરોપમમ્

દશભિર્નિશિતૈર્બાણૈર્વિદ્ધ્વા ચિચ્છેદ તદ્ધનુઃ।
અથૈનં છિન્નધન્વાનં જત્રુદેશે ત્રિભિઃ શરૈઃ

નિર્ભિદ્યાથ મહાનાદં નનાદ સ સુદર્શનઃ।
સોઽન્યદ્ધનુઃ સમાદાય કંકપત્રૈસ્ત્રિભિઃ શરૈઃ

વિવ્યાધ હૃદયે વીરો વિજયોઽપિ સુદર્શનમ્।
તતસ્તન્નૃપમુદ્દિશ્ય મહાશક્તિં સુદીપિતામ્

નાગકન્યાં કોપયુક્તાં લેલિહાનામિવાતુલામ્।
સ્વર્ણદણ્ડાં સુતીક્ષ્ણાગ્રાં તૈલધૌતાં સુનિર્મલામ્

સમુદ્યમ્યાથાચિક્ષેપ વિજયઃ શાત્રવં પ્રતિ।
સુદર્શનસ્ય હૃદયં સા શક્તિઃ પ્રવિવેશ હ

સ વિહ્વલો રથોપસ્થે હ્યધોવક્ત્ર ઉપાવિશત્।
તસ્મિન્ મોહ-સમાપન્ને નૃપતૌ ચ સુદર્શને

તસ્યાગ્રતસ્તથા પાર્શ્વે યે સ્થિતાસ્તત્ર સૈનિકાઃ।
તાન્ સર્વાનહનદ્રાજા ક્ષણમાત્રાદ્ દ્વિજોત્તમાઃ

રથાન્ દશસહસ્રાણિ તાવન્ત્યેવ ચ દન્તિનામ્।
પંચવિંશહસ્રાણિ વાજિનાં ચ તરસ્વિનામ્

લક્ષદ્વયં તુ પત્તીનાં ક્ષણમાત્રાદપોથયત્।
સ તુ લબ્ધ્વા તતઃ સંજ્ઞાં ધનુરાદાય વૈ દૃઢમ્

શરવર્ષેણ વિજયં વવર્ષ સ સુદર્શનઃ।
નિવાર્ય શરવર્ષેણ વિજયં તુ સુદર્શનઃ

ભલ્લેન કાર્મુકં સજ્યં તસ્ય ચિચ્છેદ તત્ક્ષણાત્।
સારથેસ્તુ શિરઃ કાયાદ્ ભલ્લેનાપાહરત્ તતઃ

હયાંશ્ચ ચતુરશ્ચાસ્ય પ્રેષયામાસ મૃત્યવે।
અથૈવં વિરથં ભૂપં દશભિઃ કઙ્કપત્રિભિઃ

વિવ્યાધ હૃદયે ભૂયો નનાદ ચ સુદર્શનઃ।
સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો ગદામાદાય વેગવાન્

વિજયો વિજયાકાઙ્ક્ષી સુદર્શનમધાવત।
આપતન્તં મહાવીરં બાણવર્ષૈઃ સુદર્શનઃ

વવર્ષ વર્ષાસુ યથા વારિદઃ પૃથિવીધરમ્।
વિજયઃ શરવૃષ્ટિં તાં પ્રાચ્છાદ્ય સ્વશરેણ વૈ

ગદયા તં રથારૂઢમાસસાદ ઉત તત્ક્ષણાત્।
આસાદ્ય તં મહાવીર્યં વિજયોઽથ સુદર્શનમ્

શીર્ષ પ્રહૃત્ય ગદયા પાતયામાસ ભૂતલે।
ગિરેઃ શૃઙ્ગં યથા તુઙ્ગં વજ્રાશનિવિદારિતમ્

તથા સુદર્શનો રાજા દારિતો ગદયાઽપતત્।
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે સેનાભિસ્તસ્ય સૈનિકાઃ

ભયાત્ સંપ્રાદ્રવંસ્તસ્માદ્ દિશશ્ચ પ્રદિશસ્તથા।
નષ્ટેષુ તસ્ય સૈન્યેષુ વિજયઃ ખાણ્ડવીં પુરીમ્

પ્રવિશ્ય દદૃશે તત્ર રાશીભૂતાન્ ગિરીનિવ।
સુવર્ણાનાં ચ રત્નાનાં સંચયાન્ બહુશઃ પુનઃ

દૃષ્ટ્વા સરાંસિ તત્રૈષ પ્રફુલ્લકમલાનિ ચ।
હંસકારણ્ડવાનાદૈર્નાદિતાનિ સમન્તતઃ

રાશીન્ સુવર્ણરત્નાનાં પર્વતાનિવ વિસ્તૃતાન્।
પુષ્પિતાન્ દેવવૃક્ષાંશ્ચ ભ્રમદ્ભ્રમરભૂષિતાન્

પ્રાસાદાન્ વિપુલાઞ્છુભ્રાન્ કૈલાસસદૃશાન્ ગજાન્।
પ્રસ્ફુટાંશ્ચ સુગન્ધાઢ્યાન્ પ્રતિગેહે વ્યવસ્થિતાન્

ઉત્ફુલ્લનયનો રાજા વિજયઃ પરવીરહા।
મેનેઽમરાવતીં તાં તુ પુરીમ્ ક્ષિતિગતામિવ

તં વાક્ષન્તં નરપતિં નગરીં તાં સુરેશ્વરઃ।
સમેત્ય વિજયં પ્રાહ સાન્ત્વયન્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

॥ઇન્દ્ર ઉવાચ॥
રાજન્ મહાવનમિદમાસીદ્ દેવગણાવૃતમ્।
ત ચ્ચ ગન્ધર્વયક્ષાણાં મુનીનાં ચ મનોહરમ્

સર્વાનુત્સાર્ય દેવાદીન્ મમ ચાપ્યપ્રિયે રતઃ।
ભઙ્ક્ત્વા વનમિદં ગુહ્યમુત્સાદ્ય ચ તપોધનમ્

ખાણ્ડવીં નગરીં ચક્રે હઠાદ્રાજા સુદર્શનઃ।
તદિદં પુનરેવ ત્વં વનં કુરુ નરોત્તમ

તત્રાહં વિહરિષ્યામિ તક્ષકેણ સમં રહઃ।
મુનીનાં ચ તપઃ સ્થાનમતુલં તે પ્રસાદતઃ।
ભવિષ્યતિ ચ યક્ષાણાં કિન્નરાણાં ચ પાર્થિવ

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
એતચ્છ્રત્વા વચસ્તસ્ય શક્રસ્ય વિજયસ્તદા।
વનમેવાકરોત્ તાન્તં ખાણ્ડવી શક્રગૌરવાત્

ગચ્છન્તુ ભો યથાસ્થાનં પ્રજાઃ સર્વા યથચ્છયા।
યેષાં વાઞ્છાસ્તિ લોકાનાં મદ્રાજ્યગમને પુનઃ

વારાણસીં તે ગચ્છન્તુ મયૈવ પ્રતિપાલિતામ્।
તતસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જનાઃ કેચિન્નિજાસ્પદમ્

જગ્મુર્વારાણસીં કેચિદ્ વિજયેનાભિપાલિતામ્।
તતો ધનાનાં તાન્ રાશીન્ રત્નાનાં ચ પૃથક્ પૃથક્

મણીનાં કનકાનાં ચ કુપ્યાનાં વિજયસ્તથા।
વિવિધૈર્વારયામાસ પુરીં વારણસીં પ્રતિ

ગન્ધર્વાણાં ચ દેવાનાં યદાનીતં હઠાત્ પુરા।
રત્નદાર્વાદિકં યત્ તુ વિજયં તત્ પ્રસાદ્ય ચ

તૈસ્તૈર્નીતં ચ ખાણ્ડવ્યાઃ સ્વસ્થાનં પ્રતિહર્ષિતૈઃ।
ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણાં શતયોજનમાયતામ્

તાં પુરીં વિજયશ્ચક્રે નચિરાદેવ વૈ વનમ્।
તસ્મિઞ્છક્રસ્ય સમ્મત્યા તક્ષકઃ સહિતો ગણૈઃ

ઉવાસ સુચિરં તત્ર તતોઽભૂન્નિર્જનં વનમ્।
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ ક્રીડન્તેઽપ્સરસાં ગણાઃ

આશંસન્તશ્ચ વિજયં રણેષુ વિજયાવહમ્।
પ્રાપ્તેઽષ્ટાવિંશતિતમે યુગે દ્વાપરશેષતઃ

વહ્નિર્બ્રાહ્મણરૂપેણ ભિક્ષાં જિષ્ણુમમાચત।
દાતુમઙ્ગીકૃતે ભિક્ષાં તદા પાણ્ડુસુતેન વૈ

વહ્નિઃ સ્વરૂપમાસ્થાય જિષ્ણું વચનમબ્રવીત્।
અહમગ્નિઃ પાણ્ડુપુત્ર યજ્ઞભાગાતિભોજનાત્

વ્યાધિતોઽહં તતો વ્યાધિં મમ ત્વં નાશયાધુના।
ખાણ્ડવં નામ વિપિનં સપત્રિમૃગરાક્ષસમ્

યદિ ત્વં માં ભોજયિતું શક્રોષિ શ્વેતવાહન।
તદા મમ હ્યસૌ વ્યાધિરપયાસ્યતિ નો ચિરાત્

પુરા તુ વિજયો રાજા ખાણ્ડવીં નામ તાં પુરીમ્।
ભઙ્ક્ત્વા વન યતશ્ચક્રે તેન તત્ ખાણ્ડવં વનમ્

મદર્થં દેવવિહિતં વનં તુ શ્વેતવાહન।
વિરોધાત્ તત્ તુ શક્રસ્ય ન સ્વયં ભોક્તુમુત્સહે

તસ્માત્ ત્રાહિ મહાભાગ વને તસ્મિન્નિયોજય।
યથાહં સકલં ભોક્તું શક્નોમિ તત્પ્રસાદતઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સવ્યસાચી મહાબલઃ।
દાહયામાસ વિપિનં તત્સર્વં પ્રાણિસંયુતમ્

દેવકીતનયેનાસૌ વાસુદેવેન પાલિતઃ।
ખાણ્ડવં દાહયામાસ જ્વલનસ્ય હિતે રતઃ

સુપ્રીતઃ પ્રદદૌ તસ્માદર્જુનાય મહાત્મને।
વહ્નિર્ધનુશ્ચ ગાણ્ડીવં વારુણં દેવનિર્મિતમ્

અક્ષય્યે ચેષુધી દિવ્યે રુપાઢ્યાંશ્ચતુરો હયાન્।
હનુમતાધિષ્ઠિતં તુ મહાન્તં વાનરધ્વજમ્

ખડ્ગં ચ ત્રિશિખં તીક્ષ્ણં દહનઃ સવ્યસાચિને।
નીરોગશ્ચાભવદ્ વહ્નિસ્તથા જિષ્ણુપ્રસાદતઃ

તૈર્બાણૈસ્તન ધનુષા તેન ખડ્ગેન કેતુના।
તદશ્વસ્યન્દનેનાપિ વિજિગ્યે ફાલ્ગુનો રિપૂન્

એવં ભૈરવવંશેષુ સઞ્જાતો વિજયો નૃપઃ।
ખાણ્ડવં નામ વિપિનં ચકાર સુમહાકૃતી

વિજયસ્ય સુતા જાતાસ્ત્રયોદશ મહાબલાઃ।
દ્યુતિમાન્ સૌમ્યદર્શી ચ ભૂરિઃ પ્રદ્યુમ્ન એવ ચ

ક્રતુસ્તુણ્ડો વિરૂપાક્ષો વિક્રાન્તોઽથ ધનંજયઃ।
પ્રહર્ષઃ પ્રબલઃ કેતુસ્તથોપરિચરોઽપરઃ

એષાં રાજાઽભવદ્ વીરઃ શેષોપરિચરસ્તુ યઃ।
વારાણસ્યાં નગર્યાં યો યજ્ઞલક્ષં પુરાઽકરોત્

લક્ષયજ્ઞકરઃ કોઽપિ નાસીન્નાપિ ભવિષ્યતિ।
રાજા ક્ષિતૌ મહાભાગો યથોપરિચરસ્તથા

એષાં સૂતિપ્રસૂતૈશ્ચ વ્યાપ્તં સર્વમિદં જગત્।
ચિરેણ તાન્ કઃ સંખ્યાતું શક્નોતિ ભુવિ માનુષઃ

ક્રમાદ્ ભૈરવવંશેન વ્યાપ્તં લોકત્રયં ત્વિદમ્।
એતદ્ વઃ કથિતં વિપ્રાઃ સન્તાનં ભૈરવસ્ય તુ

યેષાં શ્રુત્વા કથામાત્રં નાપુત્રો જાયતે નરઃ।
ઇદં યઃ કીર્તયેત્ પુણ્યં ચરિતં વિજયસ્ય તુ

સતતં વિજયસ્તસ્ય જાયતે ન પરાભવઃ।
એકાગ્રમનસા યસ્તુ શ્રૃણુયાદિદમુત્તમમ્।
તસ્ય વંશસ્ય વિચ્છેદો ન કદાચિદ્ ભવિષ્યતિ

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ