કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 73

॥ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ ॥
॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
માતૃકાન્યાસમધુના શૃણુ વેતાલ ભૈરવ।
યેન દેવત્વમાયાતિ નરોઽપિ વિહિતેન વૈ

વાગ્ બ્રહ્માણીમુખા દેવ્યો માતૃકાઃ પરિકીર્તિતાઃ।
તાસાં મન્ત્રાણિ સર્વામિ વ્યઞ્જનાનિ સ્વરાસ્તથા

ચન્દ્રબિન્દુપ્રયુક્તાનિ સર્વકામપ્રદાનિ ચ।
ઋષિસ્તુ માતૃમન્ત્રાણાં બ્રહ્મૈવ પરિકીર્તિતઃ

પ્રોક્તશ્છન્દશ્ચ ગાયત્રી દેવતા ત સરસ્વતી।
શરીરશુદ્ધિમુખ્યે તુ સર્વકામાર્થસાધને

વિનિયોગઃ સમુદ્દિષ્ટો મન્ત્રાણાં ન્યૂનપૂરણે।
અકારેણ સમં કાદિર્વર્ગો યઃ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ

તૈશ્ચન્દ્રબિન્દુસંયુક્તૈસ્તત્રસ્થૈરક્ષરૈર્બહિઃ।
આકારં ચ તથોચ્ચાર્ય અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમસ્તથા।
પ્રથમં માતૃકામન્ત્રમઙ્ગુષ્ઠદ્વયતો ન્યસેત્

પરે વર્ગાઃ સ્વરૈઃ સાર્ધં યે વાન્યે ન્યાસકર્મણિ।
તે સર્વે ચન્દ્રબિન્દુભ્યાં યુક્તાઃ કાર્યાસ્તુ સર્વતઃ

હ્રસ્વેકારશ્ચવર્ગેણ દીર્ઘેકારાન્તકેન તુ

તર્જન્યોર્વિન્યસેત્ સમ્યક્ સ્વાહાન્તેન તુ પૂર્વવત્।
હ્રસ્વોકારષ્ટવર્ગેણ દીર્ઘોકારાન્તકેન તુ

મધ્યમાયુગલે સમ્યગ્વષડન્તેન્ વિન્યસેત્।
એકારાદિતવર્ગન્તુ ઐકારાન્તેન ચૈવ હુમ્

ન્યસેદનામિકાયુગ્મે નિયતં તત્ર ભૈરવ।
ઓકારાદિપવર્ગં તુ ઔકારાન્તમશેષતઃ

વૌષષ઼ન્તં કનિષ્ઠાયાં વિન્યસેત્ કાર્યસિદ્ધયે।
અંકારાદિયકારાદિવર્ગેણ ક્ષાન્તકેન તુ

ઐત્યન્તેન વલયોર્બિન્યસેત્ પાણિપૃષ્ઠયોઃ।
વષટ્કારં શેષભાગે અંગત્રન્યાસે નિયોજયેત્

હૃદયાદિષડઙ્ગેષુ પૂર્વવત્ ક્રમતો ન્યસેત્।
અઙ્ગુષ્ઠાદ્યુક્તવર્ગૈસ્તુ ક્રમાત્ ષડ્ભિસ્તથાવિધૈઃ

પુનસ્તથા પાદજાનુસક્થિગુહ્યેષુ પાર્શ્વયોઃ।
વસ્તૌ ચ વિન્યસેન્મન્ત્રાન્ ક્રમાત્ પૂર્વવદક્ષરૈઃ

બાહ્વોઃ પાણ્યોસ્તથા કટ્યાં નાભૌ ચ જઠરે તથા।
સ્તનયોરપિ વિન્યાસં તથા ષડ્ભિઃ સમાચરેત્

વક્ત્રે ચ ચિવુકે ગણ્ડે કર્ણયોશ્ચ લલાટકે।
અંસે કક્ષે ચ ષડ્વર્ગૈઃ પૂર્વવન્ન્યાસમાચરેત

રોમકૂપે બ્રહ્મરન્ધ્રે ગુદે જઙ્ઘાયુગે તથા।
નખેષુ પાદપાર્ષ્ણ્યોશ્ચ તથા પૂર્વવદાચરેત્

એવં તુ માતૃકાન્યાસં યઃ કુર્યાન્નરસત્તમઃ।
સ સર્વયજ્ઞપૂજાસુ પૂતો યોગ્યસ્તુ જાયતે

નાતઃ પરતરં મન્ત્રં વિદ્યતે ક્વચિદેવ હિ।
યત્સર્વકામદં પુણ્યં ચતુર્વર્ગપ્રદં પરમ્

વાગ્દેવતાં હૃદિ ધ્યાત્વા મૂર્તિસર્વાક્ષરાણિ ચ।
ત્રિધા ચ માતૃકામન્ત્રૈઃ સક્રમૈશ્ચ પિબેજ્જલમ્

સ વાગ્મી પણિડિતો ધીમાન્ જાયતે ચ વરઃ કવિઃ।
ચન્દ્રબિન્દુસમાયુક્તાન્ સ્વરાન્ પૂર્વં પઠેદ્ બુધઃ

વ્યઞ્જનાનિ તુ સર્વાણિ કેવલાનિ પઠેત્ તતઃ।
અકારાદિક્ષકારાન્તાન્યેવં શ્વાસૈશ્ચ પૂરકૈઃ

જલં કરતલે ગૃહ્ય પઠિત્વાક્ષરસંખ્યકમ્।
અભિમન્ત્ર્ય તુ તત્ તોયં પ્રથમં પૂરકૈઃ પિબેત્

કુમ્ભકેન દ્વિતીયં તુ તૃતીયન્ત્વથ રેચકૈઃ।
એવં સકૃત્ ત્રિવારં તુ પીત્વા તોયં વિચક્ષણઃ

દઢાઙ્ગઃ પણ્ડિતો ભૂયાત્ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ।
ત્રિસન્ધ્યમથ પીત્વૈવ માતૃકામન્ત્રમન્ત્રિતમ્

તોયં કવિત્વમાપ્નોતિ સર્વાન્ કામાંસ્તથૈવ ચ।
સતતં કુરુતે યસ્તુ માતૃકામન્ત્રમન્ત્રિતમ્

તોયપાનં મહાભાગ પૂરકુમ્ભકરેચકૈઃ।
સ સર્વકામાન્ સંપ્રાપ્ય પુત્રપૌત્રસમૃદ્ધિમાન્

ભૂત્વા મહાકવિર્લોકે બલવાન્ સત્યવિક્રમઃ।
સર્વત્ર વલ્લભો ભૂત્વા ચાન્તે મોક્ષમવાપ્નુયાત્

રાજાનમથવા રાજપુત્રં ભાર્યામથાપિ વા।
વશીકરોતિ નચિરાન્માતૃકામન્ત્રપાનતઃ

ન્યાસક્રમે ક્રમઃ પ્રોક્તો વર્ગક્રમ ઇહૈવ તુ।
અક્ષરાણાં ક્રમેણાથ તોયપાનં સમાચરેત્

યે યે મન્ત્રા દેવતાનામૃષીણામથ રક્ષસામ્।
તે મન્ત્રા માતૃકામન્ત્રૈ નિત્યમેવ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

સર્વમન્ત્રમયશ્ચાયં સર્વવેદમયસ્તથા।
ચતુર્વર્ગપ્રદશ્ચાયં માતૃકામન્ત્ર ઉચ્યતે

ઇતિ તે કથિતં પુત્ર માતૃકાન્યાસમદ્ભુતમ્।
વિભાગમથ મુદ્રાણાં શૃણુ વેતાલ ભૈરવ

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે માતૃકાન્યાસવર્ણને ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ