કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 60

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ કુર્યાદ્ દુર્ગામહોત્સવમ્।
મહાનવમ્યાં શરદિ બલિદાનં નૃપાદયઃ

આશ્વિનસ્ય તુ શુક્લસ્ય ભવેદ્ યા અષ્ટમી તિથિઃ।
મહાષ્ટમીતિ સા પ્રોક્તા દેવ્યાઃ પ્રીતિકરી પરા

તનોઽતુ નવમી યા સ્યાત્ સા મહાનવમી સ્મૃતા।
સા તિથિઃ સર્વલોકાનાં પૂજનીયા શિવપ્રિયા

અનયોર્વત્સ પૂજાયાં વિશેષં શૃણુ ભૈરવ।
સમ્પૂજ્ય મણ્ડલે દેવીં વિધિવત્ પ્રયતો નરઃ

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ દુર્ગાતન્ક્ષેણ ભૈરવ।
મૂર્તિભેદે યથા દેવી પૂજાં ગૃહ્ણાતિ ભૂતયે

કન્યાસંસ્થે રવૌ વત્સ શુક્લામારભ્ય નન્દિકામ્।
અયાચિતાશો નક્તાશી એકાશી ત્વથ ચાપદઃ

પ્રાતઃસ્નાયી જિતદ્વન્દ્વસ્ત્રિકાલં શિવપૂજકઃ।
જપહોમસમાયુક્તો ભોજયેચ્ચ કુમારિકા

બોધયેદ્ બિલ્વશાખાસુ ષષ્ટ્યાં દેવીફલેષુ ચ।
સપ્તમ્યાં બિલ્વશાખાં તામાહૃત્ય પ્રતિપૂજયેત્

પુનઃ પુજાં તથાષ્ટમ્યાં વિશેષેણ સમાચરેત્।
જાગરં ચ સ્વયં કુર્યાદ્ બલિદાનં મહાનિશિ

પ્રભૂતબલિદાનં તુ નવમ્યાં વિધિવચ્ચરેત્।
ધ્યાયેદ્ દશભુજાં દેવીં દુર્ગાતન્ત્રેણ પૂજયેત્

વિસર્જનં દશમ્યાં તુ કુર્યાદ્ વૈ સાધકોતમઃ।
કૃત્વા વિસર્જનં તસ્યાં તિથૌ નક્તં સમાચરેત્

યદા તુ ષૌડશભુજાં મહામાયાં પ્રપૂજયેત્।
દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ વિશેષં તત્ર વૈ શૃણુ

કન્યાયાં કૃષ્ણપક્ષસ્ય એકાદશ્યામુપોષિતઃ।
દ્વાદશ્યામેકભક્તં તુ નક્તં કુર્યાત્ પરેઽહનિ

ચતુર્દશ્યાં મહામાયાં બોધયિત્વા વિધાનતઃ।
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્ન્નાનાનૈવેદ્યવેદનૈઃ

અયાચિતં બુધઃ કુર્યાદુપવાસં પરેઽહનિ।
એવમેવ વ્રત કુર્યાદ્ યાવદ્વૈ નવમી ભવેત્

જ્યેષ્ઠાયાં ચ સમભ્યર્ચ્ય મૂલેન પ્રતિપૂજયેત્।
ઉત્તરેણાર્ચનં કૃત્વા શ્રવણાન્તે વિસર્જયેત્

યદા ત્વષ્ટાદશભુજાં મહામાયાં પ્રપૂજયેત્।
દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ તત્રાપિ શૃણુ ભૈરવ

કન્યાયાં કૃષ્ણપક્ષસ્ય પૂજયિત્વાર્દ્રભે દિવા।
નવમ્યાં બોધયેદ્ દેવીં ગીતવાદિત્રનિસ્વનૈઃ

શુક્લપક્ષે ચતુર્થ્યા તુ દેવીકેશવિમોચનમ્।
પ્રાતરેવ તુ પઞ્ચમ્યાં સ્નાપયેત્ તુ શુભૈર્જલૈઃ

સપ્તમ્યાં પત્રિકાપૂજા અષ્ટમ્યાં ચાપ્યુપોષણમ્।
પૂજાજાગરણં ચૈવ નવમ્યાં વિધિબદ્બલિઃ

સમ્પ્રેષણં દશમ્યાં તુ ક્રીડાકૌતુકમઙ્ગલૈઃ।
નીરાજનં દશમ્યાં તુ બલવૃદ્ધિકરં મહત્

યદા વૈ વૈષ્ણવીં દેવીં મહામાયાં જગન્મયામ્।
પૂજયેત્ તત્ર ચ તદા વિશેષં શૃણુ ભૈરવ

કન્યાસંસ્થે રવૌ પૂજા યા શુક્લા તિથિરષ્ટમી।
તસ્યાં રાત્રૌ પૂજિતવ્યા મહાવિભવવિસ્તરૈઃ

નવમ્યાં બલિદાનં તુ કર્ત્તવ્યં વૈ યથાવિધિ।
જપં હોમં ચ વિધિવત્ કુર્યાત્ તત્ર વિભૂતયે

સમ્પૂજયેન્મહાદેવીમષ્ટપુષ્પિકયા નરઃ।
રામસ્યાનુગ્રહાર્થાય રાવણસ્ય વધાય ચ

રાત્રાવેવ મહાદેવી બ્રહ્મણા બોધિતા પુરા।
તતસ્તુ ત્યક્તનિદ્રા સા નન્દાયામાશ્વિને સિતે

જગામ નગરીં લઙ્કાં યત્રાસીદ્રાઘવઃ પુરા।
તત્ર ગત્વા મહાદેવી તદા તૌ રામરાવણૌ

યુદ્ધં નિયોજયામાસ સ્વયમન્તર્હિતામ્બિકા।
રક્ષસાં વાનરાણાં ચ જગ્ધ્વા સા માંસશોણિતે

રામરાવણયોર્યુદ્ધં સપ્તાહં સા ન્યયોજયત્।
વ્યતીતે સપ્તમે રાત્રૌ નવ્યાં રાવણં તતઃ

રામેણ ઘાતયામાસ મહામાયા જગન્મયી।
યાવત્તયોઃ સ્વયં દેવી યુદ્ધકેલિમુદૈક્ષત

તાવત્ તુ સપ્તરાત્રાણિ સૈવ દેવૈઃ સુપૂજિતા।
નિહતે રાવણે વીરે નવમ્યાં સકલૈઃ સુરૈઃ

વિશેષપૂજાં દુર્ગાયાશ્ચક્રે લોકપિતામહઃ।
તતઃ સમ્પ્રેષિતા દેવી દશમ્યાં શાર્વરોત્સવૈઃ

શાક્રોઽપિ દેવસેનાયા નીરાજનમથાકરોત્।
શાન્ત્યર્થં સુરસૈન્યાનાં દેવરાજ્યસ્ય વૃદ્ધયે

રામરાવણબાણેન યુદ્ધં ચાવેક્ષ્ય ભીતિદમ્।
તૃતીયાયાં તુ લઙ્કાયાઃ પૂર્વોત્તરદિશિ સ્થિતમ્

સ્વાતીનક્ષત્રયુક્તાયાં ભીતં સુરબલં મહત્।
શાન્ત્યર્થં વરયામાસ દેવેન્દ્રો વચનાદ્ હરેઃ

તતસ્તુ શ્રવણેનાથ દશમ્યાં ચણ્ડિકાં શુભામ્।
વિસૃજ્ય ચક્રે શાન્ત્યર્થં બલનીરાજનં હરિઃ

નીરાજિતબલઃ શક્તસ્તત્ર રામં ચ રાઘવમ્।
સમ્પ્રાપ્ય પ્રયયૌ સ્વર્ગં સહ દેવૈઃ શચીપતિઃ

ઇતિવૃત્તં પુરાકલ્પે મનોઃ સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે।
પ્રાદુર્ભૂતા દશભુજા દેવી દેવહિતાય વૈ

નૃણાં ત્રેતાયુગસ્યાદૌ જગતાં હિતકામ્યયા।
પુરાકલ્પે યથાવૃત્તં પ્રતિકલ્પં તથા તથા

પ્રવર્તતે સ્વયં દેવી દૈત્યાનાં નાશનાય વૈ।
પ્રતિકલ્પં ભવેદ્રામો રાવમશ્ચાપિ રાક્ષસઃ

તથૈવ જાયતે યુદ્ધં તથા ત્રિદશસંગમઃ।
એવં રામહસ્રાણિ રાવણાનાં સહસ્રશઃ

ભવિતવ્યાનિ ભૂતાનિ તથા દેવી પ્રવર્તતે।
પૂજયન્તિ સુરાઃ સર્વે બલં નીરાજયન્ત્યપિ

તથૈવ ચ નરાઃ સર્વે કુર્યુઃ પૂજાં યથાવિધિ।
બલનીરાજનં રાજા કુર્યાદ્ બલવિવૃદ્ધયે

દિવ્યાલઙ્કારયુક્તાભિર્વારુણીભિઃ પ્રવર્તનમ્।
કર્ત્તવ્યં નૃત્યગીતાનિ ક્રીડાકૌતુકમઙ્ગલૈઃ

મોદકૈઃ પિષ્ટકૈઃ પેયૈર્ભક્ષ્યભોજ્યૈરનેકશઃ।
કૂષ્માણ્ડૈર્નારિકેલૈશ્ચ ખર્જૂરૈઃ પનસૈસ્તથા

દ્રાક્ષામલકશાડિલ્યૈઃ પ્લીહૈશ્ચ કરુણૈસ્તથા।
કશેરુક્રમુકૈર્મૂલૈઃ સજમ્બૂતિન્દુકાદિભિઃ

ગવ્યૈર્ગુડૈસ્તથા માંસૈર્મદ્યૈર્મધુભિરેવ ચ।
બાલપ્રિયૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્લાજાક્ષતફલાદિભિઃ

ઇક્ષુદણ્ડૈઃ સિતાભિશ્ચ લવલીનાગરઙ્ગકૈ।
અજાભિર્મહિષૈરાત્મશોણિતસઞ્ચયૈઃ

પક્ષ્યાદિબલિજાતીયૈસ્તતા નાનાવિધૈર્મૃગૈઃ।
પૂજયેચ્ચ જગદ્ધાત્રીં માંસશોણિતકર્દમૈઃ

રાત્રૌ સ્કન્દવિશાખસ્ય કૃત્વા પિષ્ટકપુત્રિકામ્।
પૂજયેચ્છત્રુનાશાય દુર્ગાયાઃ પ્રીતયે તથા

હોમં ચ સતિલૈરાજ્યૈર્માસૈરપિ તથા ચરેત્।
ઉગ્રચણ્ડાદિકાઃ પૂજ્યાસ્તથાષ્ટૌ યોગિનીઃ શુભાઃ

યોગિન્યશ્ચ ચતુઃષષ્ઠિસ્તથા વૈ કોટિયોગિનીઃ।
નવદુર્ગાસ્તથા પૂજ્યા દેવ્યાઃ સન્નિહિતાઃ શુભાઃ

જયન્ત્યાદિર્ગન્ધપુષ્પૈસ્તા દેવ્યા મૂર્તયો યતઃ।
દેવ્યઃ સર્વાણિ ચાસ્ત્રાણિ ભૂષણાનિ તથૈવ ચ

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગયુક્તાનિ વાહનં સિંહમેવ ચ।
મહિષાસુરમર્દિન્યાઃ પૂજયેદ્ ભૂતયે સદા

પુરાકલ્પે મહાદેવી મનોઃ સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે।
નૃણાં કૃતયુગસ્યાદૌ સર્વદેવૈઃ સ્તુતા સદા

મહિષાસુરનાશાય જગતાં હિતકામ્યયા।
યોગનિદ્રા મહામાયા જગદ્ધાત્રી જગન્મયી

ભુજૈઃ ષોડશભિર્યુક્યા ભદ્રકાલીતિ વિશ્રુતા।
ક્ષીરોદસ્યોત્તરે તીરે બિભ્રતી વિપુલાં તનુમ્

અતસીપુષ્પવર્ણાભા જ્વલત્કાઞ્ચનકુણ્ડલા।
જટાજૂટસખણ્ડેન્દુમુકુટત્રયભૂષિતા

નગહારેમ સહિતા સ્વર્મહારવિભૂષિતા।
શૂલં ચક્રં ચ ખડ્ગં ચ શઙ્ખં બાણં તથૈવ ચ

શક્તિં વજ્રં ચ દણ્ડં ચ નિત્યં દક્ષિણબાહુભિઃ।
બિભ્રતી સતતં દેવી વિકાશિદશનોજ્જ્વલા

ખેટકં ચર્મ ચાપં ચ પાશં ચાઙ્કુશમેવ ચ।
ઘણ્ટાં પર્શું ચ મુષલં બિભ્રતી વામપાણિભિઃ

સિંહસ્થા નયનૈ રક્તવર્ણૈસ્ત્રિભિરતિજ્વલા।
શૂલેન મહિષં ભિત્ત્વા તિષ્ઠન્તી પરમેશ્વરી

વામપદેન ચાક્રમ્ય તત્ર દેવી જગન્મયી।
તાં દૃષ્ટ્વા સકલા દેવાઃ પ્રણમ્ય પરમેશ્વરીમ્

કિઞ્ચન તં તૃષ્ટ્વા નિહતં મહિષાસુરમ્।
તતઃ પ્રોવાચ દેવાંસ્તાન્ બ્રહ્માદીન્ પરમેશ્વરી

સ્મિતપ્રભિન્નવદના વિકાશિવદનોજ્જવલા।
ગચ્છન્તુ ભોઃ સુરગણા જમ્બુદ્વીપાન્તરં પ્રતિ।. ૬૦.૬૫ ॥
હિમવત્ પર્વતાસન્ને વરં કાત્યાયનાશ્રમમ્।
તત્રૈવ ભવતાં સાધ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્ત્વા સા મહાદેવી તત્રૈવાન્તરધીયત।
દેવા આપિ તદા જગ્મુઃ કાત્યાયનમુનેઃ પુરમ્

આશ્રમં પ્રતિ તે ગત્વા વિસ્મયાવિષ્ટમાનસાઃ।
નિહતો મહિષો દેવ્યા દિષ્ટોઽસ્માભિર્યદર્થતઃ

સ્તુતા ચૈષા મહાદેવી જગદ્ધાત્રી જગન્મયી।
કિમર્થમાહ સા દેવી ગન્તું કાત્યાયનાશ્રમમ્

કિમન્યદ્ વાઞ્છિતં કાર્યમસ્માકં વા ભવિષ્યતિ।
ઇતિ બ્રુવન્તસ્તે સર્વે ગચ્છન્તિ સ્મ પરસ્પરમ્

હિમવત્-પર્વતાસન્નં મુનિ-કાત્યાયનાશ્રમમ્।
તતઃ સેન્દ્રાઃ સદિક્પાલા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાસ્તથા

નિષેદુઃ સુચિરં પ્રીતા દુર્ગાદર્શનલાલસાઃ।
તતો રુદ્રગણાઃ સર્વે મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્

આગત્ય કથયામાસુર્દેવલોકપરાભવમ્।
તતસ્તત્ર મહાકોપં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ

ચક્રુઃ કોઽન્યોઽસ્તિ મહિષો હતો દેવ્યા સ દાનવઃ।
પુનર્યેનેહ ક્રિયતે જગદ્વિધ્વંસનં ભૃશમ્

ઇતિ પ્રકુપ્યતાં તેષાં શરીરેભ્યઃ પૃથક્ પૃથક્।
નિશ્ચક્રમુશ્ચ તેજાંસિ શક્તિરૂપાણિ તત્ક્ષણાત્

તત્તેજોભિર્ધૃતવપુર્દેવી કાત્યાયન્ન વૈ।
સન્ધુક્ષિતા પૂજિતા ચ તેન કાત્યાયની સ્મૃતા

તતસ્તેનૈવ મન્ત્રેણ દશબાહુયુતેન વૈ।
પશ્ચાજ્જઘાન મહિષં જગદ્ધાત્રી જગન્મયી

યદા સ્તુતા મહાદેવી બોધિતા ચાશ્વિનસ્ય ચ।
ચતુર્દશી કૃષ્ણપક્ષે પ્રાદુર્ભૂતા જગન્મયી

દેવાનાં તેજસાં મૂર્તિઃ શુક્લપક્ષે સુશોભને।
સપ્તમ્યાં સાઽકરોદ્ દેવી અષ્ટમ્યાં તૈરલઙ્કૃતા

નવમ્યામુપહારૈસ્તુ પૂજિતા મહિષાસુરમ્।
નિજઘાન દશમ્યાં તુ વિસૃષ્ટાન્તર્હિતા શિવા

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
શ્રુત્વેમાં સગરો રાજા દેવ્યાઃ સઙ્ગતિમુત્તમામ્।
સંશયાલુશ્ચ તદ્રૂપે પુનરૌર્વ્વમપૃચ્છત્

॥સગર ઉવાચ॥
યદિ પસ્ચાન્મહાદેવી જઘાન મહિષાસુરમ્।
કથં પૂર્વં ભદ્રકાલી-રૂપાભૂન્મહિષાસુરમ્

તથાહિ દર્શનં તસ્યાઃ પાદાક્રાન્તસ્ચકાર ચ।
હૃદિ શૂલેન નિર્ભિન્નં દદૃશુઃ સકલાઃ સુરાઃ।
એવં તુ સંશયં છિન્ધિ મુનિશ્રેષ્ઠ સમાધુના

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
શૃણુત્વં નૃપશાર્દૂલ ભદ્રકાલી યથા પુરા।
પ્રાદુર્ભૂતા મહામાયા મહિષેણ સહૈવ તુ

મહિષાસુર એવાસૌ નિદ્રાયાં નિશિ પર્વતે ।
સ્વપ્નં પ્રદદૃસે વીરો દારુણં ઘોરદર્શનમ્

મહામાયા ભદ્રકાલી છિત્ત્વા ખડ્ગેન મે શિરઃ।
પપૌ તસ્ય ચ રક્તાનિ વ્યાદિતાસ્યાતિભીષણા

તતઃ પ્રાતર્ભયયુતઃ સ દૈત્યો મહિષાસુરઃ।
તામેવ પૂજયામાસ સુચિરં સાનુગસ્તદા

આરાધિતા તદા દેવી મહિષેણાસુરેણ વૈ।
પ્રાદુર્ભૂતા ભદ્રકાલી ભુજૈઃ ષોડશભિર્યુતા

તતઃ પ્રણમ્ય મહિષો મહામાયાં જગન્મયીમ્।
ઉવાચેદં વચો નમ્રમૂર્તિર્ભક્તિયુતોઽસુરઃ

॥મહિષ ઉવાચ॥
દેવિ ખડ્ગેન સઞ્છિદ્ય શોણિતાનિ શિરો મમ।
ત્વયા મુક્તાનિ દૃષ્ટાનિ મયા સ્વપ્નેન નિશ્ચિતમ્

અવશ્યં તુ ત્વયા કાર્યં મયા જ્ઞાતં પ્રમાણતઃ।
એતદ્રુધિરપાનં મે તત્રૈકં દેહિ મે વરમ્

વધ્યસ્તવાહં નાત્રાસ્તિ સંશયઃ પરમેશ્વરિ।
મમાપિ તત્ર નો દુઃખં નિયતિઃ કેન લઙ્ઘ્યતે

કિન્તુ ત્વયૈવ સહિતઃ શમ્ભુરારાધિતઃ પુરા।
મમ પિત્રા મદર્થેન જાતઃ પશ્ચાદહં તતઃ

મયાપ્યારાધિતઃ શમ્ભુઃ પ્રાપ્તાશ્ચેષ્ટાસ્તથાવિધાઃ।
મન્વન્તરત્રયં યાવદાસુરં રાજ્યમુત્તમમ્

અકણ્ટકં મયા ભુક્તમનુતાપો ન વિદ્યતે।
કાત્યાયનેન મુનિના શપ્તોઽહં શિષ્યકારણાત્

સીમન્તિની વિનાશં તે કરિષ્યતિ ન સંશયઃ।
પુરા મુનિં તપસ્યન્તં રૌદ્રાશ્વં નામ સત્તમમ્

મુનેઃ કાત્યાયનાખ્યસ્ય શિષ્યં હિમવદન્તિકે।
દિવ્યસ્ત્રીરૂપમતુલં કૃત્વાહં કૌતુકાત્ તદા

મયા સમ્મોહિતો વિપ્રોઽત્યજત્ સદ્યસ્તદા તપઃ।
નદૂરાત્ સંસ્થિતેનાહં મુનિના કાત્યસૂનુના

જ્ઞાત્વા માયાં તદા શપ્તઃ શિષ્યાર્થે ક્રોધવહ્નિના।
યસ્માત્ ત્વયા મે સિષ્યોઽયં મોહિતસ્તપસશ્ચ્યુતઃ

કૃતસ્ત્વયા સ્ત્રીરૂપેણ તત્ ત્વાં સ્ત્રી નિહનિષ્યતિ।
ઇતિ માં શપ્તવાન્ પૂર્વં મુનિઃ કાત્યાયનઃ સ્વયમ્

તસ્ય શાપસ્ય કાલોઽયમાગત્ય સમુપસ્થિતઃ।
દેવેન્દ્રત્વં મયા પ્રાપ્તં ભુક્તં ત્રિભુવનં સમમ્

કિઞ્ચિન્ન શોચ્યં મેઽત્રાસ્તિ વાઞ્છનીયં હિ યન્મયા।
તસ્માત્ ત્વાં વૈ પ્રપન્નોઽહં પ્રાર્થ્યં શેષં હિ યન્મમ।
યદૂ દેહિ દેવિ દુર્ગે ત્વં ભૂયસ્તુભ્યં નમો નમઃ

॥દેવ્યુવાચ॥
પ્રાર્થનીયો વરો યસ્તે તં વૃણુષ્વ મહાસુર।
દાસ્યામિ તે વરં પ્રાર્થ્યં સંશયો નાત્ર વિદ્યતે

॥મહિષ ઉવાચ॥
યજ્ઞભાગમહં ભોક્તુમિચ્છામિ ત્વત્પ્રસાદતઃ।
યથા મખેષુ સર્વેષુ પૂજ્યોઽહં સ્યાં તથા કુરુ

ત્વત્પાદસેવાં ન ત્યક્ષ્યે યાવત્સૂર્યઃ પ્રવર્તતે।
એવં વરદ્વયં દેહિ યદિ દેયો વરો મમ

॥દેવ્યુવાચ॥
યજ્ઞભાગાઃ સુરેભ્યસ્તુ કલ્પિતા વૈ પૃથક્ પૃથક્।
ભાગો ન વિદ્યતે ચાન્યો યં દાસ્યામિ તવાધુના

કિન્તુ ત્વયિ મયા યુદ્ધે નિહતે મહિષાસુર।
નૈવ ત્યક્ષ્યસિ મત્પાદં સતતં નાત્ર સંશયઃ

મમ પ્રવર્તતે પૂજા યત્ર યત્ર ચ તત્ર તે।
પૂજ્યશ્ચિન્ત્યશ્ચ તત્રૈવ કાયોઽયં તવ દાનવ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યાઃ પ્રત્યૂષે મહિષાસુરઃ।
વરં પ્રાપ્યેહ મુદિતઃ પ્રસન્નવદનસ્તદા

ઉગ્રચણ્ડે ભદ્રકાલિ દુર્ગે દેવિ નમોઽસ્તુતે।
પ્રભૂતા મૂર્તયા દેવિ ભવત્યા સકલાત્મિકાઃ

કાભિસ્તે મૂર્તિભિઃ પૂજ્યો યજ્ઞેઽહં પરમેશ્વરિ।
તત્ સમાચક્ષ્વ યદિ મે ભવત્યેહ કૃપા કૃતા

॥દેવ્યુવાચ॥
યાનિ નામાનિ પ્રોક્તાનિ ત્વયેહ મહિષાસુર।
તાસુ મૂર્તિષુ સંપૃષ્ટઃ પૂજ્યો લોકે ભવિષ્યસિ

ઉગ્રચણ્ડેતિ યા મૂર્તિર્ભદ્રકાલી હ્યહં પુનઃ।
યયા મૂર્ત્યાત્વાં હનિષ્યે સા દુર્ગેતિ પ્રકીર્તિતા

એતાસુ મૂર્તિષુ સદા પાદલગ્નો નૃણાં ભવાન્।
પૂજ્યો ભવિષ્યતિ સ્વર્ગે દેવાનામપિ રક્ષસામ્

આદિસૃષ્ટાવુગ્રચણ્ડામૂર્ત્યા ત્વં નિહિતઃ પુરા।
દ્વિતીયસૃષ્ટૌ તુ ભવાન્ ભદ્રકાલ્યા મયા હતઃ

દુર્ગારૂપેણાધુના ત્વાં હનિષ્વામિ સહાનુગમ્।
કિન્તુ પૂર્વં ન ગૃહીતસ્ત્વં મયા પાદયોસ્તલે

અધુના પ્રાર્થિતવરો ગહીતઃ પૂર્વકામયોઃ।
ગ્રહીતવ્યશ્ચ પશ્ચાત્ ત્વં યજ્ઞભાગોપભુક્તયે

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા સા મહામાયા ઉગ્રચણ્ડાહ્વયાં તનુમ્।
દર્શયામાસ ચ તદા મહિષાયાસુરાય વૈ

યા મૂર્તિઃ ષોડશભુજા ભદ્રકાલીતિ વિશ્રુતા।
તથૈવ મૂર્તિં બાહુભ્યામપરાભ્યાં તુ બિભ્રતી

દક્ષિણાધો ગદાં વામપાણિના પાનપાત્રકમ્।
સુરાપૂર્ણં ચ શિરસા મુણ્ડમાલાં બિલેશયમ્

ભિન્નાઞ્જનચયપ્રખ્યા પ્રચણ્ડા સિંહવાહિની।
રક્તનેત્રા મહાકાયા યુક્તાઽષ્ટાદશબાહુભિઃ

ઉગ્રચણ્ડા ભદ્રકાલી દેવ્યા મૂર્તિદ્વયં તથા।
મહિષઃ પ્રણનામાશુ દુષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ

તતો યથા પદાક્રમ્ય નિહતો મહિષાસુરઃ।
તથૈવ જગૃહે પાદતલે દેવીદ્વયં તુ તમ્

હૃદિ શૂલેન નિર્ભિન્નં માહિષં વિશિરસ્કકમ્।
ગૃહીતકેશં દેવ્યા તુ નિર્યદન્ત્રવિભૂષિતમ્

વમદ્રક્તં મહાકાયં દૃષ્ટ્વા પૂર્વતનું સ્વકમ્।
ભયં પ્રાપ્યાસુરઃ સોઽથ શુશોચ મુમોહ ચ

તતસ્તુ ક્ષણમાત્માનં સંસ્તભ્ય સ તુ દાનવઃ।
પ્રણમ્ય વચનં દેવીમિદમાહ સ ગદ્ગદમ્

॥મહિષ ઉવાચ॥
યદિ દેવી પ્રસન્નાસિ યજ્ઞભાગાશ્ચ કલ્પિતાઃ।
તદા મમાન્યદા નાશ એવમેતદ્ ભવેન્ન હિ

યથાહં ન સુરૈઃ સાર્ધં કરિષ્યે વૈરમદ્ભુતમ્।
તથા માં કુરુ ભો દેવિ ન જન્મ પ્રલભે યથા

॥દેવ્યુવાચ॥
આરાધિતાઽહં ભવતા વરો દત્તો મયા તવ।
વધ્યશ્ચ ત્વં મમૈવેહ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

યત્ ત્વયા પ્રાર્થિતં ચાપિ સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સહ।
વિરોધો મે સદા મા ભૂદિતિ ચાપિ ભવિષ્યતિ

મત્પાદતલસંસ્પર્શાચ્છરોરં તવ દાનવ।
યજ્ઞભાગોપભોગાય વિશીર્ણં ન ભવિષ્યતિ

તવ જીવાત્મભિઃ પ્રાણાઃ સર્વ એવ મહાસુરઃ।
હરસ્ય પાદસંયોગાચ્ચિરં સ્થાસ્યતિ કેવલમ્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ ત્રિંશત્ ત્વં મહિષાસુર।
શતાનિ ચાષ્ટાવન્યાનિ જન્મ તે ન ભવિષ્યતિ

ઇતિ દેવી વરં દત્ત્વા મહિષાયાસુરાય વૈ।
પ્રણતા તેન શિરસા તત્રેવાન્તરધીયત

મહિષોઽપિ નિજસ્થાનં યયૌ સંમોહિતઃ પુનઃ।
માયયા ચાસુરં ભાવમાદય નૃપ પૂર્વવત્

॥સગર ઉવાચ॥
અનેકે નિહિતા દૈત્યા માયયા લોકભૂતયે।
ન તે પુનઃ પ્રગૃહીતાસ્તેભ્યો દત્ત્વા વરાઞ્ શુભાન્।
કેન વા કારણેનાયં પ્રગૃહીતો વરઃ કથમ્।
દત્તાસ્તસ્મૈ સમાચક્ષ્વ મમ સમ્યગ્ દ્વિજોત્તમ

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
આરાધિતો મહાદેવો રમ્ભેણ સુરવૈરિણા।
ચિરેણ સ ચ સુપ્રીતસ્તપસા તસ્ય શઙ્કરઃ

અથ તુષ્ટો મહાદેવઃ પ્રત્યક્ષં રમ્ભમૂચિવાન્।
પ્રીતોઽસ્મિ તે વરં રમ્ભ વરયસ્વ યથેપ્સિતમ્

એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ રમ્ભસ્તં ચન્દ્રશેખરમ્।
અપુત્રોઽહં મહાદેવ યદિ તે મય્યનુગ્રહઃ

મમ જન્મત્રયે પુત્રો ભવાન્ ભવતુ શઙ્કર।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં જેતા ચ ત્રિદિવૌકસામ્

ચિરાયુશ્ચ યશસ્વી ચ લક્ષ્મીવાન્ સ ચ શઙ્કર।
એવમુક્તસ્તુ દૈત્યેન પ્રત્યુવાચ વૃષધ્વજઃ

ભવત્વેતદ્વાઞ્છિતં તે ભવિષ્યામિ સુતસ્તવ।
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાદેવસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

રમ્ભોઽપિ યાતઃ સ્વસ્થાનં હર્ષોત્ફુલ્લવિલોચનઃ।
પથિ ગચ્છન્ સ રમ્ભોઽથ દદર્શ મહિષીં શુભામ્

ત્રિહાયણીં ચિત્રવર્ણાં સુન્દરીમૃતુશાલિનીમ્।
સ તાં દૃષ્ટ્વાથ મહિષીં રમ્ભઃ કામેન મોહિતઃ

દોર્ભ્યાં ગૃહીત્વા ચ તદા ચકાર સુરતોત્સવમ્।
તયોઃ પ્રવૃત્તે સુરતે તદા સા તસ્ય દેજસા

દધાર મહિષી ગર્ભં તદાઽભૂન્મહિષાસુરઃ।
તસ્યાં સ્વાંશેન ગિરિશસ્તત્પુ૬ત્વમવાપ્તવાન્

વવૃધે સ તદા રામ્ભિઃ સુક્લપક્ષશશાઙ્કવત્ ।
તં ચ કાત્યાયનમુનિઃ શપ્તવાન્મહિષાસુરમ્

દુર્નયં વીક્ષ્ય શિષ્યાર્થે શિષ્યાનુગ્રહકારકઃ।
કાત્યાયનેન શપ્તં તં વિજ્ઞાય મહિષાસુરમ્।
પ્રાહ પ્રણામપૂર્વં તુ ચણ્ડિકાં ચન્દ્રસેખરઃ

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
દેવી કાત્યાયનેનાયં શપ્તોઽદ્ય મહિષાસુરઃ।
યોષિદ્વિનાશકર્ત્રીતિ ભવિતેતિ જગન્મયે

નિ-સંશયમૃષેર્વાક્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ।
મદીયો માહિષઃ કાયો દેવિ કાર્યસ્ત્વયા ત્વયિ

હન્તવ્યઃ સતતં યોગયુક્તઃ પૂર્વે પરેઽપિ ચ।
હરિર્હરિસ્વરૂપેણ ન ત્વાં વોઢું ક્ષમોઽધુના

મમાયં માહિષઃ કાયસ્તવ વોઢા ભવિષ્યતિ।
ઇતિ પૂર્વં મહાદેવી દેવીં પ્રાર્થિતવાન્ પુરા

તેન દેવી મહાદેવં જગ્રાહ મહિષાસુરમ્।
ત્રિષુ જન્મસુ પુત્રોઽભૂદ્રમ્ભસ્ય ભગવાન્ હરઃ

સૃષ્ટિત્રયે સ રમ્ભોઽપિ રમ્ભ એવ વ્યજાયત।
આસુર તાદૃશં તેપે તપઃ પરમદારુણમ્

તથૈવારાધિતઃ શમ્ભુઃ પુત્રાર્થે પ્રદદૌ વરમ્।
તથૈવ મહિષીં ભેજે પ્રથમં સુરતાય સઃ

તસ્યાં તથાઽભવદ્વીરો દાનવો મહિષાસુરઃ।
તથૈવ શેપે ભગવાન્ મુનિઃ કાત્યાયનસ્તુ તમ્

ઇતિ પ્રવૃત્તે પૂર્વોઽસ્મિન્ પરસ્મિન્ સ તુ જન્મનિ।
મહિષઃ પૂજયિત્વાઽથ દેવીં વરમયાચત

તૃતીયે જન્મનિ વરં પ્રાપ્ય કલ્પાનશેષતઃ।
નેહ મે જન્મ ભવિતેત્યેવં વરમયાચત

તેન દેવીપાદતલે તિષ્ઠત્યેષોઽસુરોઽધુના।
નોત્પત્તિરપિ તસ્યાથ સંવર્તાન્તાદભૂન્નૃપ

એવં દેવીપ્રસાદેન મહાદેવાંશસમ્ભવઃ।
પરામવાપ સતતં પ્રતિપત્તિં મહાસુરઃ

ઇતિ તે કથિતં રાજન્ યથા સ મહિષાસુરઃ।
દેવીપાદતલં પ્રાપ્ય યથા સોઽદ્યાપિ મોદતે।
પ્રસ્તુતં શૃણુ ભો રાજન્ કથયામિ નૃપોત્તમ

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
ઇતિ વઃ કથિતં રાજા સગરઃ સહિતો યથા।
ઔર્વ્વેણ ચક્રે સંવાદં દેવીમહિષયોજને

પુનર્યદાહ ભૂયોઽપિ સગરાય મહાત્મને।
તચ્છૃણ્વન્તુ મુનિશ્રેષ્ઠા ગુહ્યાદ્ ગુહ્યતરં પરમ્

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે મહિષાસુરોપાખ્યાનો નામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ ॥