કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 59

॥શ્રી ભગવાનુવાચ॥
અઙ્ગમન્ત્રાણ્યહં વક્ષ્યે ચણ્ડિકાયા વિશેષતઃ।
યૈઃ સમારાધિતા દેવી ચતુવંર્ગપ્રદા ભવેત્

તાલવ્યાન્તો યુતઃ ષષ્ઠસ્વરબિન્દ્વિન્દુવહ્નિભિઃ ।
તથોપાન્તઃ સ્વરસ્ત્વેતે બાહ્યં વાગ્‌ભવમેવ ચ

નેત્રબીજં ચણ્ડિકાયાસ્ત્રયમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્।
વામલલાટદાક્ષિણ્યનેત્રેષુ ત્રિતયં ક્રમાત્

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સર્વદા કારણં પરમ્।
મન્ત્રમેતન્મહગુહ્યં દુર્ગાબીજમિતિ સ્મૃતમ્

યદા કાત્યાયાનમુનેરાશ્રમેષુ દિવૌકસામ્ ।
તેજોભિર્ધૃતકાયાભૂદ્ દેવી દેવૌઘસંસ્તુતા

તદા નેત્રત્રયાદ્ દેવ્યા મૂલમૂર્તિર્વિનિઃ સૃતા।
તેજોમયી જગદ્ધાત્રી મહિષાસુરઘાતિની

તેજોભિઃ સર્વદેવાનાં સા ધૃત્વા વપુરુત્તમમ્।
અસ્ત્રાણ્યનેકાન્યાદાય દેવૈર્દત્તાનિ ભાગશઃ

સગણં સાનુવન્ધં ચ સામાત્યબલવાહનમ્।
બ્રહ્માદ્યૈઃ સંસ્તુતા દેવી જઘાન મહિષાસુરમ્

હતે તુ મહિષે દેવી પૂજિતા ત્રિદશૈસ્તતઃ।
અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ લોકે ખ્યાતિં ચ સા ગતા

તતઃ પ્રભૃતિ સા મૂર્તિઃ સર્વૈઃ સર્વત્ર પૂજ્યતે।
મૂલમૂર્ત્તિઃ સુગુપ્તાભૂત્ સ્વમૂર્ત્યા ખ્યાતિમાગતા

દેવાનાં વરદાનેન બ્રહ્માદ્યૈરુપયોજનાત્।
યન્મૂર્તિઃ પૂજ્યતે સર્વૈસ્તાં મૂર્તિં શૃણુ ભૈરવ

જટાજૂટસમાયુક્તામર્દ્ધેન્દુકૃતશેખરામ્।
લોચનત્રયસંયુક્તાં પૂર્ણેન્દુસદૃશાનનામ્

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભાં સુપ્રતિષ્ઠાં સુલોચનામ્।
નવયૌવનસમ્પન્નાં સર્વાભરણભૂષિતામ્

સુચારુદશનાં તીક્ષ્ણાં પીનોન્નતપયોધરામ્।
ત્રિભઙ્ગસ્થાનસંસ્થાનાં મહિષાસુરમર્દિનીમ્

મૃણાલાયતસંસ્પર્શદશબાહુસમન્વિતામ્।
ત્રિશૂલં દક્ષિણે દેયં ખડ્ગં ચક્રં ક્રમાદધઃ

તીક્ષ્ણબાણં તથા શક્તિં બાહુસંઘેષુ સઙ્ગતામ્।
ખેટકં પૂર્ણચાપં ચ પાશં ચાઙ્કુશમૂર્ધતઃ

ઘણ્ટાં ચ પરશું ચાપિ વામેઽધઃ પ્રતિયોજયેત્।
અધસ્તાન્મહિષં તદ્વદ્વિશિરસ્કં પ્રદર્શયેત્

શિરશ્છેદોદ્ભવં તદ્વદ્‌દાનવં ખડ્ગપાણિનમ્।
હૃદિ શૂલેન નિર્ભિન્નં નિર્યદન્ત્રવિભૂષિતમ્

રક્તરક્તોકૃતાઙ્ગં ચ રક્તવિસ્ફુરિતેક્ષણમ્।
વેષ્ટિતં નાગપાશેન ભ્રુકુટીકુટિલાનનમ્

સપાશવામહસ્તેન ધૃકેશં ચ દુર્ગયા।
વમદ્રુધિરવક્ત્રં ચ દેવ્યાઃ સિંહં પ્રદર્શયેત્

દેવ્યાસ્તુ દક્ષિણં પાદં સમં સિંહોપરિ સ્થિતમ્।
કિઞ્ચિદૂર્ધ્વં તથા વામમઙ્ગુષ્ઠં મહિષોપરિ

ઉગ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચ ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા।
ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચૈવ ચામુણ્ડા ચણ્ડિકા તથા

આભિઃ શક્તિભિરષ્ટાભિઃ સતતં પરિવેષ્ટિતામ્।
ચિન્તયેત્ સતતં દેવીં ધર્મકામાર્થમોક્ષદામ્

એતસ્યાશ્ચાઙ્ગમન્ત્રં તુ દુર્ગાતન્ત્રમિતિ શ્રુતમ્।
શૃણુષ્વૈકમના ભૂત્વા ધર્મકામાર્થસાધનમ્

વહ્નિભાર્યા સ્વરઃ ષષ્ઠો હાન્તઃ પ્રાન્તોઽગ્નિરેવ ચ।
દુર્ગાદિરિતિ સોઙ્કારં દુર્ગામન્ત્રં મિતિ શ્રુતમ્

રવૌ મકરરાશિસ્થે યા ભવેત્ સિતપઞ્ચમી।
તસ્યામનેન મન્ત્રેણ સમ્પૂજ્ય વિધિવચ્છિવામ્

શુક્લાષ્ટમ્યાં પુનર્દેવીં પૂજયિત્વા યથાવિધિ।
નવમ્યાં બલિદાનાનિ પ્રભૂતાનિ સમાચરેત્

સન્ધ્યાયાં ચ બલિં કુર્યાગ્નિજગાત્રાસૃગુક્ષિતમ્।
એવં કૃતે તુ કલ્યાણૈર્યુક્તો નિત્યં પ્રમોદતે

પુત્રપૌત્રસમૃદ્ધસ્તુ ધનધાન્યસમૃદ્ધિભિઃ।
દીર્ઘાયુઃ સર્વસુભગો લોકેઽસ્મિન્ સ ચ જાયતે

સિતાષ્ટમ્યાં તુ ચૈત્રસ્ય પુષ્પૈસ્તત્કાલસમ્ભવૈઃ।
અશોકૈરપિ યઃ કુર્યાન્મત્રેણાનેન પૂજનમ્

ન તસ્ય જાયતે શોકો રોગો વાપ્યથ દુર્ગતિઃ।
જ્યૈષ્ઠે તુ શુક્લપક્ષસ્ય અષ્ટાભ્યાં સમુપોષિતઃ

નવમ્યાં સતિલૈરન્નૈર્યાવકૈરથ મોદકૈઃ।
ક્ષીરૈરાજ્યૈસ્તથા ક્ષૌદ્રૈઃ શર્કરાભિઃ સપિષ્ટકૈઃ

નાનાપશૂનાં રુધિરૈર્માંસૈરપિ ચ પૂજયેત્।
તતો દશમ્યાં શુક્લાયામદ્ભિસ્તુ તિલમિશ્રિતૈઃ

દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ દાતવ્યમઞ્જલિત્રયમ્।
એવ કૃતે દશમ્યાં તુ યત્પાપં દશજન્મભિઃ

કૃતં તત્પ્રલયં યાતિ દીર્ઘાયુરપિ જાયતે।
આષાઢે શુક્લપક્ષસ્ય યાષ્ટમી શ્રાવણસ્ય ચ

પવિત્રારોપણં કુર્યાદ્ દેવીપ્રીતિકરં પરમ્।
દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ દુર્ગાબીજેન ભૈરવ

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ દુર્ગાબીજેન ભૈરવ।
વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ પવિત્રારોપણં ચરેત્।
વિશેષાચ્છ્રાવણં પ્રાપ્ય દેવ્યાઃ કુર્યાત્ પવિત્રકમ્

સર્વેષામેવ દેવાનાં પવિત્રારોપણં ચરેત્।
આષાઢે શ્રાવણે વાપિ સંવત્સરફલપ્રદમ્

પ્રતિપદ્ધનદસ્યોક્તા પવિત્રારોપણે તિથિઃ।
દ્વિતીયા તુ શ્રિયો દેવ્યાસ્તિથીનામુત્તમા સ્મૃતા

તૃતીયા ભવભાવિન્યાશ્ચતુર્થી તત્સુતસ્ય ચ।
પઞ્ચમી સોમરાજસ્ય ષષ્ઠી પ્રોક્તા ગુહસ્ય ચ

સપ્તમી ભાસ્કરસ્યોક્તા દુર્ગાયાશ્ચ તથાષ્ટમી।
માતૃણાં નવમી પ્રોક્તા વાસુકેર્દશમી મતા

એકાદશો ઋષીણાં ચ દ્વાદશી ચક્રપાણિનઃ।
ત્રયોદશી ત્વનઙ્ગસ્ય મમ ચૈવ ચતુર્દશી

બ્રહ્મણો દિક્પતીનાં ચ પૌર્ણમાસી તિથિર્મતા।
પવિત્રારોપણં યો વૈ દેવાનાં ન સમાચરેત્

તસ્ય સાંવત્સરીપૂજાફલં હરતિ કેશવઃ।
તસ્માદ્ યત્નેન કર્તવ્યં પવિત્રારોપણં પરમ્

કૃતે બહુફલપ્રાપ્તિસ્તત્પૂજા સફલા ભવેત્।
પવિત્રં યેન સૂત્રેણ યથા કાર્યં વિજાનતા

તચ્છ્રણુષ્વ પ્રમાણં તુ વચનાન્મમ ભૈરવ।
પ્રથમં દર્ભસૂત્રં ચ પદ્મસૂત્રં તતઃ પરમ્

તતઃ ક્ષૌમં સુપુણ્યં સ્યાત્ કાર્પાસકમતઃ પરમ્।
પટ્ટસૂત્રં તથાન્યેન પવિત્રાણિન કારયેત્

વિચિત્રાણિ પવિત્રાણિ કર્તવ્યાનિ તુ યત્નતઃ।
ગન્ધમાલ્યૈઃ સુરભિભિઃ રચિતાનિ યથોદિતમ્

કન્યા ચ કર્તયેત્ સૂત્રં પ્રમદા ચ પતિવ્રતા।
વિધવા સાધુશીલા વા દુઃખશીલા ન કર્તયેત્

યત્સૂચિભિન્નં દગ્ધં ચ ભસ્મધૂમાભિગુણ્ઠિતમ્।
તદ્‌વર્જનીયં યત્નેન સૂત્રમસ્મિન્ પવિત્રકે

ઉપયુક્તં ચાખુજગ્ધં મદ્યરક્તાદિદૂષિતમ્।
મલિનં નીલરક્તં ચ પ્રયત્નેન વિવર્જયેત્

સૂત્રૈઃ પવિત્રં કુર્વીત કનિષ્ઠોત્તમમધ્યમમ્।
કનિષ્ઠં યત્ પવિત્રં તુ સપ્તવિંશતિતન્તુભિઃ

મર્ત્યલોકે યશઃ કીર્તિઃ સુખસૌભાગ્યવર્ધનમ્।
ચતુઃપઞ્ચાશતા પ્રોક્તં તન્તૂનાં મધ્યમં પરમ્

દિવ્યભોગાવહં પુણ્યં સ્વર્ગમોક્ષ પ્રદાયકમ્।
ઉત્તમં ચૈવ તન્તૂનામષ્ટોત્તરશતેન વૈ

તદ્‌દત્વા તુ મહાદેવ્યૈ શિવાસયુજ્યમાપ્નુયાત્।
ઉત્તમં વાસુદેવાય દદ્યાદ્ યદિ પવિત્રકમ્

તદા યાતિ હરેર્લોકં સાધકો નાત્ર સંશયઃ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ રત્નમાલેતિ ગીયતે

પવિત્રં સુ મહાદેવ્યા ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્।
રત્નમાલ્યાં તુ યો યચ્છેન્મહાદેવ્યૈ પવિત્રકમ્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ સ્વર્ગે સ્થિત્વા શિવો ભવેત્।
એતત્ તુ નાગહારાખ્યં શઙ્કરસ્ય પવિત્રકમ્

અષ્ટોત્તરસહસ્રેણ તન્તુના સુમનોહરમ્।
યઃ પ્રયચ્છતિ મહ્યં તુ સ યાવાંસ્તન્તુસઞ્ચયઃ

તાવત્કલ્પસહસ્રાણિ મમ લોકે પ્રમોદતે।
અષ્ટોત્તરસહસ્રેણ વનમાલા હરેઃ સ્મૃતા

તન્તૂનાં તસ્ય દાનેન વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્।
યત્ કનિષ્ઠં પવિત્રં તુ નાભિમાત્રં ભવેત્ તુ તત્

દ્વાદશગ્રન્થિસંયુક્તમાત્મમાને ન યોજયેત્।
ઊરુપ્રમાણં મધ્યં સ્યાદ્ ગ્રન્થીનાં તત્ર યોજયેત્

ચતુર્વિંશતિમપ્યસ્ય માનમાત્મન એવ ચ।
વપિત્રમુત્તમં પ્રોક્તં જાનુમાત્રં ચ ભૈરવ

ષટ્‌ત્રિંશત્તન્તુગ્રન્થીનાં યોજયેદાત્મમાનતઃ।
શતમષ્ટોત્તરં કાર્યં ગ્રન્થીનાં સુવિધાનતઃ

નાગહારાહ્વયં તદ્વદન્યેષુ ચ વિધાનતઃ।
વપિત્રં ક્રિયતે યેન સૂત્રેણ ગ્રન્થયઃ પુનઃ

તદન્યવર્ણસૂત્રેણ કર્તવ્યા લક્ષણાન્વિતા।
ગ્રન્થિં તુ સપ્તભિઃ કુર્યાદ્ વેષ્ટનૈસ્તુ કનિષ્ઠકે

દ્વિગુણૈર્મધ્યમે કુર્યાત્ત્રિગુણરુત્તમે તથા।
અધિવાસ્ય પવિત્રાણિ પૂર્વસ્મિન્ દિવસે તતઃ

મન્ત્રન્યાસં પવિત્રે તુ કુર્યાત્ તત્રાપરેઽહનિ।
દુર્ગાબીજેન મન્ત્રેણ મન્ત્રન્યાસં દ્વિજશ્ચરેત્

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ કુર્યુરન્યે ચ ભૈરવ।
પ્રતિગ્રન્થિ સ્વયં કુર્યાન્મન્ત્રન્યાસં વિચક્ષણઃ

અઙ્ગુષ્ઠાગ્રણ જપનં માલાયામિહ ભૈરવ।
યાવન્તો ગ્રન્થયશ્ચાત્ર તાવન્ત્યેવ ચ સન્ન્યસેત્

મન્ત્રાણિ તસ્ય તેન સ્યાદેવાઙ્ગોપનિયોજનમ્।
દુર્ગાતન્ત્રેણ મન્ત્રેણ તત્ત્વન્યાસં તુ કારયેત્

એકત્ર ન્યસ્ય સકલં યજ્ઞપાત્રે પવિત્રકમ્।
તસ્મિન્ નિધાય ગન્ધાદિ પુષ્પાણિ ચ સુશોભનમ્

તત્ત્વન્યાસં તતઃ કુર્યાદઙ્ગુલ્યગ્રેણ ભૈરવ।
વિષ્ણોસ્તુ મૂલમન્ત્રેણ તત્ત્વન્યાસં તુ કારયેત્

ઇદં વિષ્ણુરિતિ પ્રોક્તં મન્ત્રન્યાસં દ્વિજસ્ય હિ।
શૂદ્રાણાં મન્ત્રવિન્યાસે મન્ત્રો વૈ દ્વાદશાક્ષરઃ

પ્રાસાદેન તુ મન્ત્રેણ તત્ત્વન્યાસો મમ સ્મૃતઃ।
અનેન મન્ત્રન્યાસં ચ દાનં ચાનેન કારયેત્

કુડ્કુમોશીરકર્પૂરૈ શ્ચન્દનાદિવિલેપનૈઃ।
પવિત્રાણિ વિલિપ્યાથ તત્ત્વન્યાસં તુ યોજયેત્

સમ્પૂજ્ય મણ્ડલે દેવીં વિધિવત્ પ્રયતો નરઃ।
વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ દુર્ગાતન્ત્રેણ ભૈરવ

દુર્ગાબીજેન દદ્યાત્ તુ દેવ્યા મૂર્ધ્નિ પવિત્રકમ્।
યસ્ય દેવસ્ય યઃ પ્રોક્તસ્તસ્ય તેનૈવ મણ્ડલમ્

યસ્ય યસ્ય તુ યો મન્ત્રો યથા ધ્યાનાદિપૂજનમ્।
તત્ તત્ તેનૈવ મન્ત્રેણ પૂજયિત્વા પ્રયત્નતઃ

તસ્યૈવ બીજમન્ત્રાભ્યાં મૂર્ધ્નિ દદ્યાત્ પવિત્રકમ્।
પવિત્રં મમ યો દદ્યાદ્ દેવેભ્યશ્ચ પવિત્રકમ્

સર્વેષામેવ દેવાનાં સમ્પૂર્ણાર્થશ્ચ ભૈરવ।
અગ્નિર્બ્રહ્મા ભવાની ચ ગજવક્ત્રો મહોરગઃ

સ્કન્દો ભાનુર્માતૃગણો દિક્‌પાલાશ્ચ નબગ્રહાઃ।
એતાન્ ઘટેષુ પ્રત્યેકં પૂજયિત્વા યથાવિધિ

પવિત્રં મૂર્ધ્નિ ચૈકૈકં દદ્યાદેભ્યઃ સમાહિતઃ।
પઞ્ચગવ્યચરું કૃત્વા દેવ્યૈ દત્ત્વાહુતિત્રયમ્

તેનૈવ વિષ્ણવે દત્ત્વા શમ્ભવે ચ યથાવિધિ।
આજ્યૈરષ્ટોત્તરશતં તિલૈરાજ્યૈસ્તથૈવ ચ

અષ્ટોત્તરશતં દદ્યાન્મહાદેવ્યૈ ચ સાધકઃ।
એવમેવ વિધાનેન નિષ્ણ્વાદીનાં ચ સાધકઃ

પવિત્રારોપણં કુર્યાદ્ ધર્મકામાર્થસિદ્ધયે।
નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ પેયૈર્વટપિષ્ટકમોદકૈઃ

કૂષ્માણ્ડૈર્નારિકેલૈશ્ચ ખર્જ્જૂરૈઃ પનસૈસ્તથા।
આમ્રદાડિમકર્કારુદ્રાક્ષાદિવિવિધૈઃ ફલૈઃ

ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિઃ સર્વૈર્મત્સ્યૈર્માંસેસ્તથૌદનૈઃ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ સુમનોહરૈઃ

વાસોભિર્ભૂષણૈશ્ચૈવ ભવાનીસાધકો યજેત્ ।
નટનર્તકસઙ્ઘૈશ્ચ વેશ્યાભિશ્ચૈવ ભૈરવ

નૃત્યગીતઃ સમુદિતો જાગરં કારયેન્નિશિ।
ભોજયેદ્ બ્રાહ્મણાંશ્ચાપિ જ્ઞાતીનપિ દ્વિજાતિભિઃ

પવિત્રારોપણે વૃત્તે દક્ષિણામુપદાપયેત્।
હિરણ્યં ગાં તિલઘૃતં વાસો વા શાકમેવ વા

ઇમં મન્ત્રં તતઃ પશ્ચાત્ સાધકઃ સમુદીરયેત્।
મણિવિદ્રુમમાલાભિર્મન્દારકુસુમાદિભિઃ

ઇયં સાંવત્સરી પૂજા તવાસ્તુ પરમેશ્વરિ।
તતો વિસર્જયેદ્ દેવીં પૂજાભિઃ પ્રતિપત્તિભિઃ

એવં કૃતે પવિત્રાણાં દાને દેવ્યા યથાવિધિ।
સંવત્સરસ્ય યા પૂજા સમ્પૂર્ણા વત્સરાદ્ ભવેત્

કલ્પકોટિશતં યાવદ્ દેવીગેહે વસેન્નરઃ।
તત્રાપિ સુખસૌભાગ્યસમૃદ્ધિરતુલા ભવેત્

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે એકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ॥